![\"\"](\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/aciklama.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
1949\u2019da \u00c7in Kom\u00fcnistleri taraf\u0131ndan i\u015fgal edilen Do\u011fu T\u00fcrkistan, 1955 y\u0131l\u0131nda Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi stat\u00fcs\u00fcne kavu\u015fmu\u015f ancak her \u015fey bedelsiz olarak gasp edilerek kamula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bu topraklar\u0131n as\u0131l sahipleri olan Uygurlar\u0131n m\u00fclkiyetinde hi\u00e7bir \u015fey b\u0131rak\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Burada her ne kadar ger\u00e7ek manada bir \u00f6zerklikten s\u00f6z edemesek de \u00f6zellikle Mao\u2019nun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra k\u0131sa bir s\u00fcreli\u011fine k\u0131smi olarak uygulanma zemini has\u0131l olmu\u015ftur.\u00a0 K\u00fclt\u00fcr Devriminden sa\u011f olarak kurtulabilen az say\u0131daki vatanperver ayd\u0131n insanlar\u0131m\u0131z\u0131n insan \u00fcst\u00fc \u00e7abalar\u0131 ve fedakarl\u0131klar\u0131 ile milli d\u00fc\u015f\u00fcnce, Uygurca e\u011fitim, Uygur dili ve edebiyat\u0131, klasik eserler, tarihi ve edebi romanlar, Uygur sanat\u0131, \u0130slam dinine ait eserler gibi k\u00fclt\u00fcrel alanda g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir at\u0131l\u0131m hamlesinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda bilimsel olarak da \u00fcniversitelere kadar sosyal ve fen bilimlerinde Uygurca e\u011fitim verilebilecek yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lm\u0131\u015f ve ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapan ayd\u0131nlar, yazarlar ve bilim adamlar\u0131 bulunduklar\u0131 mevkilerinde canla ba\u015fla \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve 2000\u2019lerin ortalar\u0131na kadar \u00e7ok katmanl\u0131 s\u0131k\u0131 kontrol a\u015famalar\u0131ndan ge\u00e7erek devam ettirme gayretinde bulunmu\u015ftur. Bu s\u00fcre\u00e7 zarf\u0131nda \u00c7kp y\u00f6netimi, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki siyasi, ekonomik, g\u00fcvenlik, sanayi, finans, \u00fcretim, ticaret, medya, altyap\u0131, ula\u015f\u0131m, haberle\u015fme, sa\u011fl\u0131k vesaire alanlar\u0131n t\u00fcm\u00fcnde mutlak kontrol ve y\u00f6netim mekanizmas\u0131 tesis etme do\u011frultusunda milyonlarca \u00c7inli g\u00f6\u00e7meni Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a yerle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00c7in\u2019in resmi rakamlar\u0131na g\u00f6re Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da 1950\u2019de 300 bin civar\u0131nda olan \u00c7inli n\u00fcfusu 2000 y\u0131l\u0131nda 7 milyon 500 bin, 2020\u2019de 10 milyonu ge\u00e7mi\u015ftir. Ayr\u0131ca n\u00fcfuslar\u0131 3 milyon 500 binden fazla olan Bingtuan (\u00dcretim \u0130n\u015faat Kolordusu) denilen paramiliter paralel bir idare yap\u0131 sistemi Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n t\u00fcm illerine yerle\u015ftirilmi\u015f vaziyette olup tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n en verimli arazileri bunlara tahsis edilmi\u015f durumdad\u0131r. Bu durum do\u011fal olarak n\u00fcfusun %80\u2019ine yak\u0131n\u0131 tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla hayatlar\u0131n\u0131 idame etmekte olan Uygur, Kazak, K\u0131rg\u0131z gibi M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk halklar\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 i\u015fsizlik ve yoksulluk durumunu ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Asl\u0131nda bu durum \u00c7KP\u2019nin b\u00f6lgede art\u0131k t\u00fcm kontrol\u00fc tam manas\u0131yla elde etti\u011finden emin olduktan sonra sistematik asimilasyon politikas\u0131n\u0131 uygulamaya koymak i\u00e7in bilin\u00e7li yarat\u0131lm\u0131\u015f bir durumdur. 2001 y\u0131l\u0131nda \u00c7in\u2019in D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019ne \u00fcye olmas\u0131yla ekonomisinde a\u015f\u0131r\u0131 bir y\u00fckseli\u015f, \u00c7in \u00fcr\u00fcnlerine olan yo\u011fun talep sonucu i\u015f g\u00fcc\u00fcne olan ihtiya\u00e7 da artm\u0131\u015ft\u0131r. Tam da \u00c7in\u2019in iste\u011fine paralel olarak daha \u00f6nceden planlanm\u0131\u015f olan Uygur fazla emek g\u00fcc\u00fcn\u00fc istihdam ettirme kisvesi alt\u0131nda \u00c7inli y\u00f6neticilerin bask\u0131s\u0131 ile planl\u0131, organize bir \u015fekilde y\u00fcz binlerce kad\u0131n, erkek Uygur genci 4- 5 bin km uzaklardaki \u00c7in\u2019in sanayi b\u00f6lgelerine i\u015f\u00e7i olarak zorla g\u00f6t\u00fcr\u00fcp onlar\u0131 aile yap\u0131s\u0131ndan, geleneklerinden, k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden, inanc\u0131ndan, dilinden uzakla\u015ft\u0131rarak, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerlerde eritme politikas\u0131 uygulanmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
Uygur i\u015f\u00e7ilerin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 fabrikalardan biri de \u00c7in\u2019in Guangdong Eyaletine ba\u011fl\u0131 Shaoguan \u015fehrinde bulunan Xuri (\u015e\u00fcr\u0131) oyuncak fabrikas\u0131d\u0131r. Bu fabrikada 8 binden fazla i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015fmakta olup bunun 800\u2019\u00fc Uygur i\u015f\u00e7ilerdir. 2009 y\u0131l\u0131n\u0131n 25 Haziran\u2019\u0131 26 Haziran\u2019a ba\u011flayan gecesi Uygur i\u015f\u00e7iler ile \u00c7inli i\u015f\u00e7iler aras\u0131nda sata\u015fma ya\u015fanm\u0131\u015f akabinde binlerle ifade edilebilecek say\u0131daki \u00c7inliler vah\u015fi hayvanlar gibi \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan ve yakalad\u0131\u011f\u0131 her Uygur\u2019u demir sopalar, ta\u015f ve eline ge\u00e7irdi\u011fi her \u015feyle \u00f6lesiye d\u00f6verek bir\u00e7o\u011funun \u00f6l\u00fcme ve \u00e7ok say\u0131da yaralanmalara neden olmu\u015ftur. Bununla ilgili fabrika y\u00f6netimi ve adli makamlar\u0131n tatmin edici bir a\u00e7\u0131klama yapmamas\u0131 \u00fczerine 5 Temmuz 2009 tarihinde Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n ba\u015fkenti Urum\u00e7i\u2019de bir araya toplanan Uygur \u00fcniversite \u00f6\u011frencileri bu olaylar\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131n\u0131 ve sorumlular\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi h\u00fck\u00fcmetine iletmek istemi\u015ftir. Olaydan haber alan di\u011fer insanlar\u0131n da kat\u0131lmas\u0131yla kalabal\u0131k bir grup ellerinde \u00c7in bayraklar\u0131yla bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir \u015fekilde hadiseyi protesto etmek ve h\u00fck\u00fcmetten olay\u0131n adil bir \u015fekilde \u00e7\u00f6z\u00fclmesi isteyerek y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe ge\u00e7mi\u015ftir. Hi\u00e7bir resmi yetkilinin bunla ilgili bir a\u00e7\u0131klama yapmamas\u0131 ve kar\u015f\u0131lar\u0131na tam te\u015fekk\u00fcll\u00fc milis g\u00fc\u00e7lerini g\u00f6ndererek onlara ate\u015f a\u00e7mas\u0131 neticede olay \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
\u00c7in\u2019in resmi rakamlar\u0131na g\u00f6re 197 ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f 1721 ki\u015fi yaralanm\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7ek rakam\u0131n bunlar\u0131n kat be kat \u00fczerinde olabilece\u011fi g\u00f6rg\u00fc tan\u0131klar\u0131nca teyit edilmektedir. 6 Temmuz\u2019dan ba\u015flayarak Uygur av\u0131 ba\u015flanm\u0131\u015f gen\u00e7, orta ya\u015f ve ya\u015fl\u0131 olaya kar\u0131\u015f\u0131p kar\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetilmeksizin tutuklanm\u0131\u015ft\u0131r. 7 Temmuz\u2019da erleri erkek \u00e7ocuklar\u0131 ve babalar\u0131 tutuklana veya kaybolan kad\u0131nlar, \u00e7ocuklar, anneler soka\u011fa d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f onlarda \u00c7inli asker ve polislerin coplar\u0131ndan ka\u00e7amam\u0131\u015ft\u0131r. Akabindeki g\u00fcnlerde sivil k\u0131yafetli ellerinde \u00e7ivili demir sopalar bulunan milis g\u00fc\u00e7leri sokaklarda ter\u00f6r estirmi\u015f ve \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan her Uygur\u2019u ac\u0131mas\u0131z d\u00f6vm\u00fc\u015f hatta \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Olay hala tazeli\u011fini korumakta kalplerde bir kangren olarak durmaktad\u0131r.<\/p>\n
5 Temmuz Urum\u00e7i katliam\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 itibari ile Uygur meselesinin d\u00fcnyada bilinirli\u011finin artmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir. Bir taraftan \u00c7in y\u00f6netiminin bilin\u00e7li olarak halk\u0131n isteklerini g\u00f6rmezden gelerek olaylar\u0131 t\u0131rmand\u0131rma ve akabinde her t\u00fcrl\u00fc m\u00fcdahaleyi me\u015frula\u015ft\u0131rma y\u00f6n\u00fcndeki manip\u00fclasyon \u00e7abalar\u0131n\u0131n ters tepmesi \u015feklinde yorumlayabilecek isek di\u011fer taraftan \u00c7inliler ile yerel M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n bir arada ya\u015fama zemininin tamamen ortadan kalkmas\u0131na ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n \u00e7ok keskin bir \u015fekilde \u00e7izilmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k taraflar her ne kadar g\u00f6r\u00fcn\u00fcr de belli etmemeye \u00e7al\u0131\u015fsa da ger\u00e7ekte birbirlerine asla g\u00fcvenemeyeceklerini bilmektedir. B\u00f6yle bir toplumu bir arada tutma \u00e7abas\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck k\u00fclfet ve g\u00fc\u00e7 ister ve kal\u0131c\u0131 asla olamaz.\u00a0 \u00c7in\u2019in kendi yanl\u0131\u015f politikalar\u0131n\u0131n sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kan bu hadiseyi sanki Uygurlar taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f gibi g\u00f6sterilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve bunu her t\u00fcrl\u00fc a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 fikirler ile ba\u011fda\u015ft\u0131rarak insanl\u0131k tarihinin en gaddar ve ac\u0131mas\u0131z politikalar\u0131n\u0131 yani soyk\u0131r\u0131m politikas\u0131n\u0131 uygulamaya ba\u015flamas\u0131na zemin haz\u0131rlamas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6nem arz etmektedir. Art\u0131k \u00c7in Uygurlar\u0131 k\u00f6k\u00fcnden yok etmeden rahat olamayaca\u011f\u0131 fikrine varm\u0131\u015f bunun i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gerekenler konusunda bir s\u0131n\u0131r koymam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
2017 senesinden beri \u00c7in, aleni olarak toplama kamplar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla soyk\u0131r\u0131m politikas\u0131n\u0131 uygulamaya koymu\u015ftur. Bu insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015f su\u00e7tur. \u0130nsan olan herkesin kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131 ve lanetlemesi gerekir. Devletler, h\u00fck\u00fcmetler ve \u015firketler \u00c7in ile olan her t\u00fcrl\u00fc ili\u015fkide bunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmal\u0131d\u0131r. Soyk\u0131r\u0131mc\u0131 \u00c7in rejimini lanetliyoruz. 5 Temmuz\u2019da ve akabinde \u00c7in taraf\u0131ndan \u015fehit edilenleri, vatan\u0131, milleti ve mukaddesatlar\u0131 i\u00e7in \u015fehit olanlar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc rahmetle an\u0131yoruz.<\/p>\n
Kamuoyuna sayg\u0131yla duyurulur.<\/p>\n
<\/p>\n
D\u00fcnya Uygur Kurultay\u0131 Vakf\u0131<\/p>\n
Uygur Akademisi Vakf\u0131<\/p>\n
Do\u011fu T\u00fcrkistan Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Vakf\u0131<\/p>\n