{"id":7629,"date":"2023-12-24T10:59:48","date_gmt":"2023-12-24T07:59:48","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=7629"},"modified":"2023-12-24T10:59:48","modified_gmt":"2023-12-24T07:59:48","slug":"analiz-cin-dogu-turkistanda-nukleer-denemelere-yeniden-basliyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=7629","title":{"rendered":"Analiz: \u00c7in Do\u011fu T\u00fcrkistan’da n\u00fckleer denemelere yeniden ba\u015fl\u0131yor"},"content":{"rendered":"

William J. Broad, Chris Buckley ve Jonathan Corum<\/strong><\/p>\n

\u00c7in’in yakla\u015f\u0131k 60 y\u0131l \u00f6nce ilk atom bombas\u0131n\u0131 patlatt\u0131\u011f\u0131 \u00fccra \u00e7\u00f6lde, bir sondaj kulesi k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce en az bir milin \u00fc\u00e7te birine kadar indi\u011fi tahmin edilen derin bir dikey kuyu a\u00e7t\u0131. Bu, Pekin’in h\u0131zla geni\u015fleyen f\u00fcze g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00f6l\u00fcmc\u00fcll\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc art\u0131rabilecek yeni nesil n\u00fckleer silahlar\u0131 test edip etmemeyi de\u011ferlendirdi\u011fine dair \u015fimdiye kadarki en g\u00fc\u00e7l\u00fc kan\u0131t.<\/p>\n

ABD h\u00fck\u00fcmet raporlar\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z uzmanlar y\u0131llard\u0131r eski \u00fcs Lop Nur ile ilgili belirsiz endi\u015felerini dile getiriyorlar. Raporlar y\u0131l boyu s\u00fcrecek operasyonlar i\u00e7in olas\u0131 haz\u0131rl\u0131klara ve “\u015feffafl\u0131k eksikli\u011fine” i\u015faret ediyor.<\/p>\n

Ancak \u015fimdi uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri, askeri \u00fcss\u00fcn yeni a\u00e7\u0131lan sondaj kuyular\u0131n\u0131n -b\u00fcy\u00fck n\u00fckleer patlamalardan kaynaklanan \u00f6l\u00fcmc\u00fcl radyasyon f\u0131rt\u0131nalar\u0131n\u0131 gizlemek i\u00e7in ideal- yan\u0131 s\u0131ra y\u00fczlerce ba\u015fka y\u00fckseltme ve geni\u015fletme yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor.<\/p>\n

\"cin-lop-nur.jpg\"<\/p>\n

Carnegie Endowment for International Peace’de n\u00fckleer uzman olan Tong Zhao, “T\u00fcm kan\u0131tlar \u00c7in’in n\u00fckleer testlere yeniden ba\u015flamas\u0131na olanak sa\u011flayacak haz\u0131rl\u0131klar yapt\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor” dedi.<\/p>\n

New Mexico’daki Los Alamos silah laboratuar\u0131n\u0131n eski m\u00fcd\u00fcr\u00fc Siegfried S. Hecker, Lop Nur’un yeniden in\u015fas\u0131n\u0131 ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 olarak nitelendirdi: “Ruslar ve Amerikal\u0131lar test sahalar\u0131nda faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar. Ama bunun gibisi yok.”<\/p>\n

\"lopnur1.jpg\"<\/p>\n

Analistler Lop Nur’daki faaliyetin \u00c7in’in n\u00fckleer tesislerinde geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir modernizasyona i\u015faret etti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor ve bunun silahlanmay\u0131 h\u0131zland\u0131rarak yeni bir atom rekabeti \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ba\u015flatabilece\u011fi uyar\u0131s\u0131nda bulunuyor.<\/p>\n

\u00c7in’in hamlelerinin, di\u011fer n\u00fckleer g\u00fc\u00e7lerle birlikte, 1996’da ba\u015flayan k\u00fcresel test yasa\u011f\u0131n\u0131 baltalayabilece\u011fini de ekliyorlar. D\u00fcnyan\u0131n n\u00fckleer g\u00fc\u00e7leri, So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131nda kontrolden \u00e7\u0131kan ve maliyetli bir n\u00fckleer silahlanma yar\u0131\u015f\u0131n\u0131 engellemek amac\u0131yla bu yasa\u011f\u0131 kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Lop Nur’daki yeni kan\u0131tlar, Pentagon’un bir kolu olan Ulusal Jeo-uzamsal-\u0130stihbarat Ajans\u0131’nda eski bir analist olan Renny Babiarz taraf\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Pekin’in n\u00fckleer program\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra uydu ke\u015fifleri konusunda da uzman olan Dr. Babiarz, derin kuyulardaki patlamalar\u0131n \u00fclkenin h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen cephaneli\u011fi i\u00e7in yeni n\u00fckleer silah t\u00fcrlerini m\u00fckemmelle\u015ftirme \u00e7abalar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini ve Dr. Babiarz’\u0131n analizlerini inceleyen ba\u011f\u0131ms\u0131z uzmanlar da Babiarz’\u0131n endi\u015felerini payla\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Lop Nur’daki hareketlilik ABD-\u00c7in ili\u015fkilerindeki en hassas anlardan birine denk geliyor. Ba\u015fkan Biden, giderek daha \u00e7eki\u015fmeli hale gelen ili\u015fkileri “istikrara kavu\u015fturmaya” \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi ve ge\u00e7en ay \u00c7in lideri Xi Jinping ile yapt\u0131\u011f\u0131 zirve toplant\u0131s\u0131nda bir uzla\u015fma \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc arad\u0131.<\/p>\n

\"lopnur2-001.jpg\"<\/p>\n

Amerikal\u0131 istihbarat yetkilileri Lop Nur’un yeniden canlan\u0131\u015f\u0131n\u0131 y\u0131llard\u0131r takip ettiklerini s\u00f6yl\u00fcyorlar. \u0130n\u015faat a\u015fik\u00e2r olsa da, amac\u0131n\u0131n farkl\u0131 oldu\u011funu belirtiyorlar ve \u00c7in’in bir n\u00fckleer teste haz\u0131rlan\u0131yor olabilece\u011fini kabul ediyorlar. Ancak Bay Xi’nin ABD ya da Rusya \u00f6nce davranmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece ilerlemeye niyetli olmayabilece\u011fini de ekliyorlar. Yetkililer Bay Xi’nin, gerekti\u011finde \u00c7in’in h\u0131zl\u0131 hareket edebilmesi i\u00e7in derin dikey \u015faftlar a\u00e7arak riskten korunuyor olabilece\u011fini ifade ediyorlar.<\/p>\n

Pazartesi g\u00fcn\u00fc \u00c7in D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, Lop Nur’daki iyile\u015ftirmelerle ilgili sorulara yan\u0131t verdi ve bir a\u00e7\u0131klamayla bu iddialar\u0131 “olmayacak duaya amin demek, as\u0131ls\u0131z bir \u015fekilde ‘\u00c7in n\u00fckleer tehdidi’ s\u00f6ylemeni k\u00f6r\u00fcklemek” olarak niteleyerek reddetti. Bakanl\u0131k bu t\u00fcr iddialar\u0131 “tamamen sorumsuzca” olarak nitelendirdi.<\/p>\n

Bakanl\u0131k ayr\u0131ca Pekin’in n\u00fckleer deneme yasa\u011f\u0131na uyma konusundaki kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da vurgulad\u0131 ve bu tutumun “uluslararas\u0131 toplumdan b\u00fcy\u00fck \u00f6vg\u00fc ald\u0131\u011f\u0131n\u0131” ekledi. A\u00e7\u0131klamada \u00c7in’in “n\u00fckleer silahlar\u0131n kapsaml\u0131 bir \u015fekilde yasaklanmas\u0131 ve tamamen ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki asil arzusunu ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in hi\u00e7bir \u00e7abadan ka\u00e7\u0131nmayaca\u011f\u0131” belirtildi.<\/p>\n

Bir hafiye ve ke\u015fifleri<\/strong><\/h3>\n

Eski bir istihbarat analisti olan Dr. Babiarz, doktora tezini \u00c7in’in n\u00fckleer program\u0131n\u0131n k\u00f6kenleri \u00fczerine yazd\u0131. \u015eu anda sivil uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini analiz eden bir \u015firketin operasyonel kolunu y\u00f6netiyor, Johns Hopkins \u00dcniversitesi’nde jeo-uzamsal analiz \u00fczerine bir ders veriyor ve yak\u0131n zamanda uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin yorumlanmas\u0131 \u00fczerine bir ders kitab\u0131 yazd\u0131.<\/p>\n

\"lopnur3.jpg\"<\/p>\n

Dr. Babiarz, devlet hizmetinden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan beri Lop Nur’un g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini analiz etmek i\u00e7in \u00e7ok zaman harcad\u0131. \u00dcss\u00fc de\u011ferlendirirken sadece en g\u00fcncel g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere de\u011fil, ayn\u0131 zamanda alan\u0131n geli\u015fiminin g\u00f6rsel bir tarihini sa\u011flayan daha \u00f6nceki g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere de bakt\u0131.<\/p>\n

Bu y\u0131l yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bir raporda, yakla\u015f\u0131k 10 mil karelik bir alan\u0131 kapsayan yeni bir test alan\u0131n\u0131 belgeledi. Dr. Babiarz, \u00e7orak arazide derin sondaj kuyular\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra yeni yollar, elektrik hatlar\u0131, bir elektrik trafo merkezi ve \u00e7ok say\u0131da binan\u0131n bulundu\u011fu bir destek alan\u0131 bulundu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n

Bir r\u00f6portaj\u0131nda “Genel g\u00f6stergeler test etmeye haz\u0131rland\u0131klar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n

Lop Nur, \u00c7in’in uzak bat\u0131s\u0131ndaki kurak Sincan b\u00f6lgesinde, kabaca Virginia’n\u0131n kara k\u00fctlesi kadar geni\u015f bir askeri \u00fcs. \u00c7inlilerin anlatt\u0131klar\u0131na g\u00f6re b\u00f6lge n\u00fckleer testler i\u00e7in se\u00e7ildi \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok \u00e7orak ve izole bir yerdi ve kal\u0131c\u0131 sakinleri yoktu. Ancak daha geni\u015f Sincan b\u00f6lgesi, son zamanlarda kitlesel g\u00f6zalt\u0131lara ve yayg\u0131n g\u00fcvenlik kontrollerine maruz kalan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde M\u00fcsl\u00fcman bir etnik grup olan Uygurlara ev sahipli\u011fi yap\u0131yor.<\/p>\n

Uygurlar, Mao’nun n\u00fckleer bomba yapmaya karar vermesinin ard\u0131ndan 1964 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan n\u00fckleer denemelerden kaynaklanan sa\u011fl\u0131k tehditlerini uzun s\u00fcredir protesto ediyor. \u0130lk testler mantar bulutlar\u0131 ve radyoaktif serpintiyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7in ilk yeralt\u0131 n\u00fckleer denemesini 1969 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<\/p>\n

Pekin ilk ba\u015fta s\u0131\u011f yatay t\u00fcneller kulland\u0131. \u00d6zellikle b\u00fcy\u00fck patlamalar i\u00e7in \u00f6l\u00fcmc\u00fcl radyasyonu g\u00fcvenilir bir \u015fekilde kontrol alt\u0131na alabilecek derinlikte dikey \u015faftlar a\u00e7ma konusunda g\u00f6rece ge\u00e7 kald\u0131. Bu t\u00fcr ilk \u015faft testi 1978 y\u0131l\u0131nda yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n

\"lopnur4.jpg\"<\/p>\n

Mao atom bombas\u0131n\u0131 me\u015fhur bir \u015fekilde “ka\u011f\u0131ttan kaplan” olarak k\u00fc\u00e7\u00fcmsemi\u015fti. \u00c7in b\u00f6ylelikle Fransa ve Birle\u015fik Krall\u0131k’\u0131n toplam atom g\u00fcc\u00fcnden daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir n\u00fckleer cephanelik in\u015fa etti. So\u011fuk Sava\u015f’tan sonra Lop Nur test sahas\u0131 b\u00fcy\u00fck patlamalara son verdi ve g\u00f6receli olarak geri planda kald\u0131.<\/p>\n

Bu durum Bay Xi’nin iktidara geldi\u011fi 2012 y\u0131l\u0131ndan sonra de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. \u00c7inli lider 2015’in sonlar\u0131nda kurdu\u011fu Roket G\u00fcc\u00fc’n\u00fc en b\u00fcy\u00fck zaferlerinden biri olarak g\u00f6r\u00fcyordu. \u00c7in’in n\u00fckleer silahlar\u0131n\u0131n koruyucusu olan bu se\u00e7kin yap\u0131, Xi’nin \u00fclkesini ABD’ye kar\u015f\u0131 durmaya haz\u0131r, sayg\u0131 duyulan ve korkulan bir b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 haline getirme arzusunu somutla\u015ft\u0131r\u0131yordu.<\/p>\n

Bay Xi’nin siyasi y\u00fckseli\u015finin Lop Nur’un yeniden do\u011fu\u015fuyla ayn\u0131 zamana denk geldi\u011fi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Gizli faaliyetler, yeni bir t\u00fcr a\u00e7\u0131k g\u00f6zetim yoluyla kamuoyuna if\u015fa edildi.<\/p>\n

D\u00fcnya y\u00f6r\u00fcngesindeki en g\u00fc\u00e7l\u00fc sivil g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme uydular\u0131, yerdeki bir ayak \u00e7ap\u0131ndaki nesneleri ay\u0131rt edebiliyor. Analistler, uzay ara\u00e7lar\u0131 ve teleskoplar\u0131n\u0131n y\u00fczlerce mil yukar\u0131dan insanlar\u0131, ara\u00e7 tiplerini ve hatta u\u00e7ak kuyruk numaralar\u0131n\u0131 bile ay\u0131rt edebildi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Dr. Babiarz’\u0131n birka\u00e7 y\u0131l boyunca sivil g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerde yapt\u0131\u011f\u0131 analizler Lop Nur’un ge\u00e7irdi\u011fi de\u011fi\u015fimin \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc anlat\u0131yor. 2017 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde, bir avu\u00e7 binadan olu\u015fan eski bir alan, g\u00fcvenlik \u00e7itleriyle \u00e7evrili kaygan, ultramodern bir komplekse d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Yeni yap\u0131lar aras\u0131nda toprak setler, paratonerlerle korunan ve y\u00fcksek patlay\u0131c\u0131lar\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131 i\u00e7in ideal olan bir s\u0131\u011f\u0131nak da bulunuyordu.<\/p>\n

B\u00f6lge \u015f\u00fcpheliydi ama belirsizdi.<\/strong><\/p>\n

N\u00fckleer silahlar zincirleme reaksiyonlar\u0131n\u0131 ba\u015flatmak i\u00e7in konvansiyonel patlay\u0131c\u0131lar kullan\u0131r. Ancak k\u00fcresel test yasa\u011f\u0131 anla\u015fmas\u0131n\u0131n izin verdi\u011fi daha k\u00fc\u00e7\u00fck deneyler olan kritik alt\u0131 testler de \u00f6yle. \u0130htiyatl\u0131 bir yakla\u015f\u0131mla Dr. Babiarz kompleksi atomik cihazlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 i\u00e7in olas\u0131 bir alan olarak nitelendirdi.<\/p>\n

2018 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde Lop Nur’daki bir sonraki b\u00fcy\u00fck proje, ana pisti \u00fc\u00e7 mil uzunlu\u011funda olan dev bir hava \u00fcss\u00fcn\u00fcn h\u0131zla geni\u015fletilmesiydi. Uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri in\u015faat halindeki bir d\u00fczine b\u00fcy\u00fck binay\u0131 g\u00f6steriyordu.<\/p>\n

Buna paralel olarak Trump y\u00f6netimi 2018’de “ABD’nin n\u00fckleer testlere yeniden ba\u015flamaya haz\u0131r olmas\u0131 gerekti\u011fini” ilan etti. \u00c7in D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 2019’da ABD’yi sadece test yasa\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil “k\u00fcresel stratejik g\u00fcvenlik ve istikrar\u0131” da baltalamakla ele\u015ftirdi.<\/p>\n

\"lopnur5.jpg\"<\/p>\n

Yine de, May\u0131s 2020’de \u00fcst d\u00fczey Trump yetkilileri “atomik yeniden ba\u015flama”n\u0131n yararlar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015ft\u0131. Toplant\u0131ya ili\u015fkin haberler s\u0131zd\u0131. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra, Senato Silahl\u0131 Hizmetler Komitesi’ndeki Cumhuriyet\u00e7iler, bir atom bombas\u0131 testi yapmak i\u00e7in gereken s\u00fcreyi azaltmak i\u00e7in 10 milyon dolar harcanmas\u0131n\u0131 onaylad\u0131.<\/p>\n

Artan gerilimin ortas\u0131nda Dr. Babiarz, \u00c7in’in Lop Nur’un test b\u00f6lgelerini -ba\u015flang\u0131\u00e7ta yatay t\u00fcnellerini- yenilemeye ve geni\u015fletmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffetti. Y\u00fczeye olduk\u00e7a yak\u0131n olan bu t\u00fcneller So\u011fuk Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda m\u00fctevaz\u0131 test patlamalar\u0131yla sars\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 2020 y\u0131l\u0131na ait bir uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, giri\u015fi kamyonlar, buldozerler ve kaz\u0131lm\u0131\u015f toprak y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131yla \u00e7evrili, kapsaml\u0131 yeni kaz\u0131 ve in\u015faat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131lan bir ana t\u00fcneli g\u00f6steriyordu.<\/p>\n

Ancak y\u00fcksek g\u00fcvenlikli b\u00f6lge gibi t\u00fcneller de belirsizdi. Kayal\u0131k derinlikleri k\u00fc\u00e7\u00fck atom bombalar\u0131n\u0131n ya da b\u00fcy\u00fck kritik alt\u0131 testlerin patlamalar\u0131n\u0131 gizlemek i\u00e7in kullan\u0131labilirdi.<\/p>\n

Sonra, beklenmedik bir \u015fekilde, ipu\u00e7lar\u0131 daha rahats\u0131z edici hale geldi. 2021’in ba\u015flar\u0131nda Dr. Babiarz yeni Lop Nur g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini incelerken b\u00fcy\u00fck yol yap\u0131m ekipmanlar\u0131n\u0131 fark etti: Bir greyder ve bir y\u00fckleyici. Dr. Babiarz “Hi\u00e7li\u011fin ortas\u0131ndayd\u0131lar.” diye konu\u015fuyor.<\/p>\n

Dr. Babiarz yeni yolu takip etti. Bir d\u00fczine mil boyunca, onlarca y\u0131l \u00f6nce dikey \u015faft patlamalar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan d\u00fcz bir b\u00f6lgeden, h\u0131zl\u0131 bir geli\u015fme g\u00f6steren tepelik bir b\u00f6lgeye do\u011fru ilerledi.<\/p>\n

Kanyonlardan olu\u015fan bir labirentte b\u00fcy\u00fck bir sondaj kulesinin kurulmakta oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc. Neredeyse 90 metre boyundayd\u0131. Bu 2021 y\u0131l\u0131n\u0131n Temmuz ay\u0131yd\u0131. Bir sonraki ay, sadece sondaj kulesini de\u011fil, sondaj borular\u0131 y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131 ve sondaj ucunun daha da derine inmesini sa\u011flamak i\u00e7in biti\u015fik bir ya\u011flama s\u0131v\u0131s\u0131 \u00e7ukurunu g\u00f6steren yeni bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc elde etti. \u0130pu\u00e7lar\u0131ndan yola \u00e7\u0131kan Dr. Babiarz, sondaj kuyusunun en az bir milin \u00fc\u00e7te biri kadar a\u015fa\u011f\u0131 iniyor oldu\u011funu tahmin etti.<\/p>\n

Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, ABD h\u00fck\u00fcmetinin Nevada test sahas\u0131ndaki dikey bir kuyunun maksimum derinli\u011fi 2500 feet ya da yakla\u015f\u0131k yar\u0131m mil. Dolay\u0131s\u0131yla \u00c7in’in sondaj kuyusunun tahmini derinli\u011fi ABD’nin aral\u0131\u011f\u0131yla ayn\u0131 seviyeye giriyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Lop Nur’un d\u00fcz alanlar\u0131n\u0131n aksine, yeni b\u00f6lgenin engebeli arazisi b\u00fcy\u00fck te\u00e7hizat i\u00e7in iyi bir gizlenme olana\u011f\u0131 sa\u011flad\u0131. Buna ra\u011fmen Dr. Babiarz ge\u00e7en y\u0131l ikinci bir sondaj sahas\u0131 buldu. “Engebeli arazinin daha derinlerine s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131” diye ekledi. Sondaj makinesinin destek te\u00e7hizat\u0131 titizlikle \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

\"lopnur6.jpg\"<\/p>\n

Atom uzmanlar\u0131na g\u00f6re derin delikler b\u00fcy\u00fck n\u00fckleer testler i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Nevada test alan\u0131ndaki sondaj operasyonlar\u0131n\u0131n eski y\u00f6neticisi Patrick Rowe, “Dikey \u015faftlarda asla kritik alt\u0131 testler yapmad\u0131k. Bu mant\u0131kl\u0131 de\u011fildi \u00e7\u00fcnk\u00fc delikleri a\u00e7mak \u00e7ok pahal\u0131yd\u0131.” \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n

Sondaj makinelerinin s\u00fcrpriz ke\u015ffi Dr. Babiarz’\u0131 daha geni\u015f bir alana bakmaya sevk etti. Son zamanlarda, geni\u015fleyen bir destek \u00fcss\u00fcne odakland\u0131. Tarihsel g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini inceleyerek, 30’dan fazla binan\u0131n b\u00fcy\u00fck tadilat veya yeni in\u015faat oldu\u011funu tespit etti.<\/p>\n

Beklenmedik bir \u015fekilde, kuyu sondajc\u0131lar\u0131 i\u00e7in bir e\u011fitim sahas\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen bir yer de buldu. En b\u00fcy\u00fck te\u00e7hizat, y\u00fcz mil \u00f6tede yeni test b\u00f6lgesinde g\u00f6zlemledi\u011fi uzun te\u00e7hizata benziyordu. Dr. Babiarz askeri \u00fcs i\u00e7in “Sonu\u00e7 olarak olduk\u00e7a aktif.” dedi.<\/p>\n

G\u00fcr\u00fclt\u00fc ve t\u0131rmand\u0131rma siyaseti<\/strong><\/h3>\n

N\u00fckleer uzmanlar \u00c7in’in yak\u0131n zamanda bir deneme yapaca\u011f\u0131na dair bir i\u015faret g\u00f6rmediklerini s\u00f6yl\u00fcyor ve Pekin’in hi\u00e7bir \u015fey yapmayabilece\u011fini savunuyorlar. Askeri \u00fcss\u00fcn yeniden in\u015fas\u0131n\u0131n Bat\u0131’ya y\u00f6nelik bir uyar\u0131 olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar. \u00c7inli uzmanlar da bunu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n

\u00c7in’in bir n\u00fckleer deneme yap\u0131p yapmayaca\u011f\u0131 rakiplerinin ne yapaca\u011f\u0131na da ba\u011fl\u0131 olabilir. Yak\u0131n zamanda Rusya ve daha \u00f6nce de Amerikan y\u00f6netimleri taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen sinyaller Pekin’i endi\u015felendirebilir.<\/p>\n

\u00c7in’i s\u0131k s\u0131k ziyaret eden ve \u00fcst d\u00fczey bilim adamlar\u0131yla bir araya gelen \u00f6nde gelen n\u00fckleer fizik\u00e7i Richard L. Garwin, Lop Nur’un yeniden in\u015fas\u0131n\u0131n teknolojik bir \u00f6nlem oldu\u011funu s\u00f6yledi. “Bir ba\u015fkas\u0131 \u00f6nce davran\u0131rsa haz\u0131rl\u0131ks\u0131z yakalanmak istemiyorlar” dedi.<\/p>\n

Carnegie Endowment’tan Dr. Zhao da ayn\u0131 fikirde: “\u00c7in en k\u00f6t\u00fc senaryoya haz\u0131rlanmak zorunda oldu\u011funu hissediyor.”<\/p>\n

Sandia Ulusal Laboratuarlar\u0131n\u0131n eski direkt\u00f6rlerinden Stephen M. Younger, \u00c7in’in bir a\u00e7\u0131klama yapmak i\u00e7in tek tarafl\u0131 olarak bir test yapmas\u0131n\u0131n ak\u0131l almaz bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n

\"lopnur7.jpg\"<\/p>\n

Baz\u0131 analistler \u00c7in’in b\u00fcy\u00fck patlamalar planlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun yerine kendi kendine devam eden zincirleme reaksiyonlar \u00fcretmekten uzak duran kritik alt\u0131 deneyler program\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. Hem Rusya hem de Amerika Birle\u015fik Devletleri bu deneyleri mevcut silahlar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek i\u00e7in kullan\u0131yor.<\/p>\n

Di\u011fer analistler ise bu g\u00f6r\u00fc\u015fe kat\u0131lm\u0131yor ve \u00c7in’in yeni bombard\u0131man u\u00e7aklar\u0131, denizalt\u0131lar ve f\u00fcze silolar\u0131ndan olu\u015fan filolar\u0131n\u0131n yeni silahlanman\u0131n habercisi oldu\u011funu savunuyor.<\/p>\n

Pentagon, \u00c7in’in mevcut g\u00fc\u00e7 art\u0131rma h\u0131z\u0131yla 2035 y\u0131l\u0131na kadar 1500 n\u00fckleer sava\u015f ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na sahip olabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Bu seviye, \u00c7in’in yar\u0131m y\u00fczy\u0131ldan fazla bir s\u00fcredir sahip oldu\u011fu “asgari cayd\u0131r\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7”ten be\u015f kat daha fazla olacakt\u0131r.<\/p>\n

Amerikal\u0131 uzmanlar \u00c7inli bilim adamlar\u0131n\u0131n \u015fu anda bu silahlanma i\u00e7in en uygun g\u00f6rd\u00fckleri silahlar\u0131 planlad\u0131klar\u0131n\u0131 ve So\u011fuk Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda \u00e7ok daha fazla patlama ger\u00e7ekle\u015ftiren Moskova ve Washington’un aksine test patlamalar\u0131ndan \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frenebileceklerini s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n

\u00c7in’in n\u00fckleer deney program\u0131n\u0131 uzun s\u00fcredir inceleyen eski Los Alamos y\u00f6neticisi Terry C. Wallace, “Geride kald\u0131klar\u0131na inand\u0131klar\u0131n\u0131 biliyorum.” dedi ve ekledi: “Test bilgisinde o kadar geride olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor olabilirler ki egzotik bir \u015feyler yapmak istiyorlar.”<\/p>\n

Bir risk ve \u00f6d\u00fcl meselesi<\/strong><\/h3>\n

N\u00fckleer testler bilim adamlar\u0131n\u0131n kusurlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmas\u0131na ve yeni silah tasar\u0131mlar\u0131na ince ayar yapmas\u0131na olanak tan\u0131yor. So\u011fuk Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda \u00c7in 45 test patlamas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Fransa 210, Rusya 715 ve Amerika Birle\u015fik Devletleri 1030 patlama ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<\/p>\n

\"lopnur8.jpg\"\"lopnur9.jpg\"<\/p>\n

Test yasa\u011f\u0131 anla\u015fmas\u0131 187 \u00fclke taraf\u0131ndan imzalanm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00c7in, ABD ve di\u011fer alt\u0131 \u00fclke onaylamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir zaman y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmedi. Yine de analistler uzun zamand\u0131r bu anla\u015fman\u0131n Washington’un lehine oldu\u011funu \u00e7\u00fcnk\u00fc anla\u015fmaya sad\u0131k rakiplerin n\u00fckleer silahlar\u0131n\u0131 daha da geli\u015ftirmelerini engelledi\u011fini savunuyor.<\/p>\n

Uzmanlar \u00c7in’in en \u00e7ok istedi\u011fi \u015feyin “k\u00fc\u00e7\u00fcltme” oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Hedefleri tam olarak belirleyen yeni, daha isabetli f\u00fczelerle bilim adamlar\u0131 sava\u015f ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc, boyutunu ve maliyetini azaltabilir.<\/p>\n

D\u00fcnyan\u0131n ilk hidrojen bombas\u0131n\u0131 tasarlayan ki\u015fi olarak tan\u0131nan Dr. Garwin, “M\u00fckemmel \u015fekilde kullan\u0131labilir n\u00fckleer silahlara sahipler. Ama onlar\u0131 daha k\u00fc\u00e7\u00fck yapmak isteyebilirler.” dedi.<\/p>\n

Uzmanlar “k\u00fc\u00e7\u00fcltme”nin \u00c7in’in denizalt\u0131 f\u00fczelerini \u00e7ok daha \u00f6l\u00fcmc\u00fcl hale getirebilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Her birinin en fazla \u00fc\u00e7 sava\u015f ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, ana Amerikan denizalt\u0131 f\u00fczesi Trident II sekiz sava\u015f ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n

“K\u00fc\u00e7\u00fcltme” ayn\u0131 zamanda \u00c7in’in ABD savunmas\u0131ndan ka\u00e7mak i\u00e7in zikzak \u00e7izen hipersonik sava\u015f ba\u015fl\u0131klar\u0131 geli\u015ftirmesine de yard\u0131mc\u0131 olabilir. Pentagon’a g\u00f6re Pekin bu silahlara n\u00fckleer bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck kazand\u0131rmak istiyor.<\/p>\n

\"lopnur10.jpg\"<\/p>\n

Bu sonbaharda, k\u00fcresel sivil toplum liderleri test yasa\u011f\u0131na y\u00f6nelik “artan tehditler” konusunda uyar\u0131da bulunmu\u015f ve deneysel patlamalara kar\u015f\u0131 tabuyu g\u00fc\u00e7lendirmenin yollar\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015fti.<\/p>\n

\u00c7inli yetkililer herhangi bir test plan\u0131n\u0131 inkar etmekte h\u0131zl\u0131 davran\u0131rken, Washington’u ele\u015ftirmekte daha da h\u0131zl\u0131 davran\u0131yorlar.<\/p>\n

\u00c7in D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131nda “test yasa\u011f\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten \u00f6nemsiyorsan\u0131z ABD’nin tutumuna ciddi bir \u015fekilde dikkat etmelisiniz” denildi. \u00d6rne\u011fin \u00c7inli uzmanlar Washington’u k\u00fcresel yasa\u011f\u0131 desteklerken, yasaklar\u0131 delebilecek teknolojiler aray\u0131\u015f\u0131nda \u00e7ifte standart uygulamakla su\u00e7luyor.<\/p>\n

Ge\u00e7en y\u0131l Amerikal\u0131 bilim insanlar\u0131, bol miktarda temiz enerjiye do\u011fru bir ad\u0131m olarak kar\u015f\u0131lanan bir f\u00fczyon bulu\u015funu duyurdular. Ertesi g\u00fcn \u00c7in’in milliyet\u00e7i Kom\u00fcnist Parti gazetesi Global Times, dev lazerle ilgili az bilinen bir ger\u00e7e\u011fin alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi: “As\u0131l g\u00f6revi n\u00fckleer silah geli\u015ftirmeyi ilerletmek.”<\/p>\n

Son zamanlarda \u00c7in, ABD’nin n\u00fckleer at\u0131l\u0131mlar\u0131na \u00f6rnek olarak So\u011fuk Sava\u015f’tan bu yana geli\u015ftirilmekte olan ilk yeni Amerikan n\u00fckleer sava\u015f ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 W93’e i\u015faret etti. Ordu, yenilik\u00e7i silah\u0131n hi\u00e7bir test patlamas\u0131 gerektirmeyece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Yine de \u00c7inli uzmanlar testlerin yeniden ba\u015flamas\u0131 tehdidinin ABD’den geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Eyl\u00fcl ay\u0131nda \u00c7in devlet televizyonunun askeri i\u015fler kanal\u0131, eski bir subay olan Teng Jianqun’un Washington’un “k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131” s\u00f6yledi\u011fi bir program yay\u0131nlad\u0131.<\/p>\n

Amerikal\u0131 uzmanlar ise Lop Nur’un modernizasyonunu \u00c7inlilerin ne kadar ileri gidebilece\u011finin bir i\u015fareti olarak de\u011ferlendiriyor.<\/p>\n

Los Alamos’un eski direkt\u00f6r\u00fc Dr. Wallace, “Ge\u00e7mi\u015fte muhafazak\u00e2r bir duru\u015flar\u0131 oldu\u011funu fark etmeliyiz.” dedi ve ekledi: “Bu de\u011fi\u015fiyor.”<\/p>\n

New York Times’ta yay\u0131mlanan makale Mepa News<\/a> ekibi taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirilmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

William J. Broad, Chris Buckley ve Jonathan Corum \u00c7in’in yakla\u015f\u0131k 60 y\u0131l \u00f6nce ilk atom bombas\u0131n\u0131 patlatt\u0131\u011f\u0131 \u00fccra \u00e7\u00f6lde, bir sondaj kulesi k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce en az bir milin \u00fc\u00e7te birine kadar indi\u011fi tahmin edilen derin bir dikey kuyu a\u00e7t\u0131. Bu, Pekin’in h\u0131zla geni\u015fleyen f\u00fcze g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00f6l\u00fcmc\u00fcll\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc art\u0131rabilecek yeni nesil n\u00fckleer silahlar\u0131 test edip […]<\/p>\n","protected":false},"author":101025,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,25],"tags":[32,30,31],"class_list":["post-7629","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel","category-uygur-haber","tag-deneme","tag-lopnur","tag-nukleer"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7629","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/101025"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7629"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7629\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7630,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7629\/revisions\/7630"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7629"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7629"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7629"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}