
{"id":4977,"date":"2020-09-11T10:10:58","date_gmt":"2020-09-11T07:10:58","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=4977"},"modified":"2020-09-11T10:10:58","modified_gmt":"2020-09-11T07:10:58","slug":"eski-uygurca-arvis-kelimesinin-etimolojisi-uzerine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=4977","title":{"rendered":"Eski Uygurca arv\u0131\u015f kelimesinin etimolojisi \u00fczerine"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-4673\" src=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/altun.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"350\" srcset=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/altun.jpg 800w, https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/altun-400x175.jpg 400w, https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/altun-768x336.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong>Dr. H\u00fcseyin YILDIZ<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong>\u00d6zet<\/strong><\/span><\/p>\n<p>Eski T\u00fcrk\u00e7enin s\u00f6zvarl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u0122malar beng\u00fc ta\u0122lar\u0131n ve Eski Uygur metinlerinin ke\u0122finden itibaren ivme kazansa da, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar inceleme konusu olmam\u0131\u0122 ya da incelense de s\u0131rr\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fclememi\u0122 pek \u00e7ok kelime ve ek bulunmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr kelimelere \u00f6rnek olarak arv\u0131\u015f &lt; arvakelimeleri, eklere \u00f6rnek olarak ise fiilden isim yapma i\u0122levinde kullan\u0131lan {-(X)\u0122} eki g\u00f6sterilebilir. Eski T\u00fcrk\u00e7ede d\u00fcz geni\u0122 \u00fcnl\u00fcyle biten fiillere, fiilden isim yapma eki {-(X)\u0122} getirilmesi yoluyla olu\u0122turulmu\u0122 isimlerde, fiilin son \u00fcnl\u00fcs\u00fcn\u00fcn daralmas\u0131 dikkat \u00e7ekmektedir: alka- \u2017\u00f6vmek, methetmek\u2018 &gt; alk\u0131\u015f\u2017\u00f6vme, dua, sena, takdis\u2018; arka(-\u015f)- \u2017yard\u0131m etmek, arka olmak\u2018 &gt; ark\u0131\u015f\u2017kervan; haberci, el\u00e7i\u2018; busa(-n)- \u2017kederlenmek, \u00fcz\u00fclmek, endi\u0122elenmek\u2018 &gt;busu\u015f \u2017keder, dert, tasa, endi\u0122e\u2018; karga-\u2017kargamak, beddua etmek, k\u00fcfretmek\u2018&gt; karg\u0131\u015f \u2017beddua\u2018; k\u00fcse- \u2017dilemek, istemek\u2018 &gt; k\u00fcs\u00fc\u015f \u2017istek, arzu\u2018; suvsa-\u2017susamak\u2018 &gt; suvsu\u015f \u2017i\u00e7ki, iksir\u2018; tirki\u015f \u2017kervan; haberci\u2018 &lt; tirke- (?); ula-\u2017uzatmak, devam etmek, nakletmek, ortaya koymak\u2018 &gt; ulu\u015f \u2017\u0122ehir, \u00fclke, devlet\u2018; \u00fcle- \u2017taksim etmek\u2018 &gt; \u00fcl\u00fc\u015f \u2017pay, hisse, par\u00e7a, b\u00f6l\u00fcm\u2018. Eski Uygurcada\u2017b\u00fcy\u00fc yapmak, b\u00fcy\u00fc s\u00f6zleri s\u00f6ylemek, efsunlamak, okuyup \u00fcflemek\u2018anlamlar\u0131nda kullan\u0131lan arva-(mak) fiili ile \u2017b\u00fcy\u00fc, sihir; kam\u0131n s\u00f6yledi\u011fi b\u00fcy\u00fcl\u00fc s\u00f6zler\u2018 anlamlar\u0131nda kullan\u0131lan arva\u015f \/ arv\u0131\u015f kelimeleri de ayn\u0131 duruma \u00f6rnek te\u0122kil etmektedir. Bu \u00e7al\u0131\u0122mada, bug\u00fcne kadar hakk\u0131nda m\u00fcstakil olarak durulmayan arv\u0131\u015f ve arva-(mak) kelimelerinin T\u00fcrk dilinin \u00e7e\u0122itli d\u00f6nemlerindeki art zamanl\u0131 ve e\u0122 zamanl\u0131 kullan\u0131mlar\u0131n\u0131n fonetik, morfolojik, ve leksik y\u00f6nlerden incelenecek; Eski Uygurca arv\u0131\u015f\/arva\u015f ve arva-(mak) kelimelerinin etimolojisi fiilden isim yapan {-(X)\u0122} ekinin T\u00fcrk dilindeki kullan\u0131mlar\u0131 t\u00fcm y\u00f6nleri dikkate al\u0131narak yap\u0131lacak; ayr\u0131ca elde edilen bulgular ve \u0121amanizm, abrakadabra kelimesi ve \u2017b\u00fcy\u00fc ile tedavi\u2018 hadisesi gibi folklorik ve k\u00fclt\u00fcrel \u00f6gelerden hareketle arv\u0131\u015f ve arva-(mak)<br \/>\nkelimelerinin k\u00f6keni meselesi tart\u0131\u0122\u0131lacakt\u0131r. Ayr\u0131ca, arv\u0131\u015f ve arva- (mak) kelimelerinin k\u00f6keni, bulgular, \u0122amanizm, abrakadabra ve magic b\u00fcy\u00fc ile tedaviye dayal\u0131 olarak ele al\u0131nacakt\u0131r.<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong>Anahtar Kelimeler:<\/strong><\/span> Eski Uygurca, arv\u0131\u015f, \u0121amanizm, abrakadabra, etimoloji<\/p>\n<p>Makalenin tamam\u0131na eri\u015fmek i\u00e7in l\u00fctfen linki t\u0131klay\u0131n:<a href=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/ESK\u0130-UYGURCA-arv\u0131\u015f-KEL\u0130MES\u0130N\u0130N-ET\u0130MOLOJ\u0130S\u0130-\u00dcZER\u0130NE.pdf\">ESK\u0130 UYGURCA arv\u0131\u015f KEL\u0130MES\u0130N\u0130N ET\u0130MOLOJ\u0130S\u0130 \u00dcZER\u0130NE<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dr. H\u00fcseyin YILDIZ \u00d6zet Eski T\u00fcrk\u00e7enin s\u00f6zvarl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u0122malar beng\u00fc ta\u0122lar\u0131n ve Eski Uygur metinlerinin ke\u0122finden itibaren ivme kazansa da, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar inceleme konusu olmam\u0131\u0122 ya da incelense de s\u0131rr\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fclememi\u0122 pek \u00e7ok kelime ve ek bulunmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr kelimelere \u00f6rnek olarak arv\u0131\u015f &lt; arvakelimeleri, eklere \u00f6rnek olarak ise fiilden isim yapma i\u0122levinde kullan\u0131lan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-4977","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uygur-kimligi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4977","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4977"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4977\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4984,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4977\/revisions\/4984"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4977"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4977"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4977"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}