
{"id":486,"date":"2016-03-17T21:39:00","date_gmt":"2016-03-17T19:39:00","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=486"},"modified":"2017-05-15T21:25:53","modified_gmt":"2017-05-15T18:25:53","slug":"uygur-ozerk-bolgesindeki-sorunun-kaynaklari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=486","title":{"rendered":"Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019ndeki Sorunun Kaynaklar\u0131"},"content":{"rendered":"<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Do\u00e7. Dr. Atilla SANDIKLI \u00a0\u00a0<a href=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/328532.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-487 alignright\" src=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/328532.jpg\" alt=\"328532\" width=\"650\" height=\"355\" srcset=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/328532.jpg 650w, https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/328532-300x164.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 650px) 100vw, 650px\" \/><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Sal\u0131, 07 Temmuz 2009 07:36<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda T\u00fcrklerin yo\u011fun olarak bulundu\u011fu di\u011fer bir b\u00f6lge de Hazar Denizi\u2019nin do\u011fusudur. Bu nedenle bu b\u00f6lgeye T\u00fcrkistan ad\u0131 verilmektedir. Rusya ile \u00c7in aras\u0131nda kalan bu b\u00f6lge, iki devletin h\u00e2kimiyetlerini geni\u015fletmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 topraklar\u0131 kapsamaktad\u0131r. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra T\u00fcrkistan b\u00f6lgesinin tamam\u0131n\u0131 Rusya\u2019ya kapt\u0131rmak istemeyen \u00c7in, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 i\u015fgal ederek egemenli\u011fi alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sincan Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi olarak adland\u0131r\u0131lan bu b\u00f6lge, \u00f6nemli petrol, do\u011falgaz ve uranyum kaynaklar\u0131na sahiptir. Ayr\u0131ca zengin alt\u0131n ve bak\u0131r yataklar\u0131 vard\u0131r. \u00dclkenin pamuk ihtiyac\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131na yak\u0131n\u0131 bu b\u00f6lgeden kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. B\u00f6lge, zengin kaynaklara sahip oldu\u011fu gibi \u00c7in\u2019in Hazar Havzas\u0131 ile ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flamakta ve g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan da stratejik \u00f6nem arz etmektedir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sincan Uygur \u00d6zerk b\u00f6lgesi, \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019nin 6 \u00f6zerk b\u00f6lgesinden birisidir. \u00c7HC, \u00fclkenin kendisine ait tarihsel ve milli niteli\u011fini zedelemeyecek \u015fekilde demokrasi ve insan haklar\u0131 politikalar\u0131ndan yana oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda uygulanmakta olan \u00fc\u00e7 temsil politikas\u0131; etnik gruplar\u0131n ilerlemesini, geli\u015fmi\u015f k\u00fclt\u00fcre y\u00f6neli\u015fin te\u015fvik edilmesini ve \u00c7in halk\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun temel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n g\u00f6zetilmesini ama\u00e7lamaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00f6zerklik politikalar\u0131 di\u011fer k\u00fclt\u00fcrlerin geli\u015fmi\u015f k\u00fclt\u00fcr olarak adland\u0131r\u0131lan \u00c7in k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7inde eritilmesini (benzetme), istikrar ad\u0131 alt\u0131nda \u00e7o\u011funlu\u011fun yani Han k\u00f6kenli \u00c7inlilerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131 hedeflemektedir. Bunun sonucu olarak, i\u00e7 istikrar\u0131 etkileyecek her t\u00fcrl\u00fc \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve insan haklar\u0131 talebi ve giri\u015fimi \u00e7o\u011funlu\u011fa yap\u0131lm\u0131\u015f say\u0131larak ter\u00f6rist eylemler olarak adland\u0131r\u0131lmakta ve sert bir \u015fekilde bast\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sincan Uygur \u00d6zerk b\u00f6lgesinde kalk\u0131nma program\u0131 ve benzetme politikas\u0131 kapsam\u0131nda \u00c7in k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn b\u00f6lgede \u00fcst\u00fcn k\u00fclt\u00fcr olarak geli\u015fmesi te\u015fvik edilmi\u015f ve b\u00f6lgeye \u00e7ok say\u0131da Han k\u00f6kenli \u00c7inli n\u00fcfus yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Uygulanan bu politikalar ve bask\u0131lar sonucunda, 1949 y\u0131l\u0131nda %7 olan Han n\u00fcfusu, 2002\u2019de %40\u2019lara y\u00fckselmi\u015f, 1949\u2019da %75 olan Uygur n\u00fcfusu %47\u2019ye, %13 olan di\u011fer T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n n\u00fcfusu %7\u2019ye d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. B\u00f6lgede n\u00fcfus yap\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck oranda de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca b\u00f6lgenin zengin kaynaklar\u0131 ve imk\u00e2nlar\u0131 b\u00f6lgeye g\u00f6\u00e7 etmesi sa\u011flanan Han k\u00f6kenli \u00c7inlilere tahsis edilmi\u015ftir. Yerel h\u00fck\u00fcmetin, i\u015fverenlerin ve petrol i\u015f\u00e7ilerinin %95\u2019ini Han k\u00f6kenli \u00c7inliler olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu durum Uygur T\u00fcrklerini i\u015fsiz ve fakir durumda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Uygurlar ancak k\u00f6t\u00fc \u015fartlardaki i\u015f olanaklar\u0131na sahip olabilmektedirler. \u0130\u015fsizlik ve k\u00f6t\u00fc ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 k\u00fclt\u00fcrel benzetme politikalar\u0131 ile etkile\u015fime girdi\u011finde b\u00f6lgedeki huzursuzlu\u011fa \u00e7arpan etkisi yapmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<br \/>\nB\u00f6ylesine olumsuz ve huzursuz bir ortamda \u00c7in&#8217;in Sincan Uygur \u00d6zerk b\u00f6lgesinin merkezi Urum\u00e7i&#8217;de olaylar \u00e7\u0131kt\u0131. \u00c7\u0131kan olaylarda 140 ki\u015fi \u00f6ld\u00fc, 828 ki\u015fi yaraland\u0131. Yaral\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funun Uygur oldu\u011fu \u00f6\u011frenildi. Olaylara 3000 Uygur ile bin polisin kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve 300 ki\u015finin g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011frenildi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Olaylar\u0131n nedeni olarak 26 Haziran&#8217;da Guangdong eyaletine ba\u011fl\u0131 Shaoguan \u015fehrindeki bir oyuncak fabrikas\u0131nda meydana gelen kavga g\u00f6sterildi. Y\u00fczlerce Han k\u00f6kenli \u00c7inli ile Uygur\u2019un kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kavgada 2 ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc, 66 ki\u015finin de hastaneye kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 duyuruldu. Resmi makamlar\u0131n 600 Uygur i\u015f\u00e7iyi ge\u00e7ici bar\u0131naklara ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bildirildi. Bunun \u00fczerine olayla ilgili soru\u015fturma isteyen Uygurlu g\u00f6stericiler polisle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi. Polisin sert tutumu kar\u015f\u0131s\u0131nda olaylar \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Yerel h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada, olaylar\u0131n Rabiya Kader&#8217;in ba\u015f\u0131nda bulundu\u011fu D\u00fcnya Uygur Kongresi taraf\u0131ndan k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Eski bir i\u015f kad\u0131n\u0131 olan Rabiya Kader, ulusal g\u00fcvenli\u011fi zedeledi\u011fi gerek\u00e7esiyle 1999&#8217;da tutuklanm\u0131\u015f ve 17 Mart 2005&#8217;te kefaletle serbest b\u0131rak\u0131larak tedavi olmak i\u00e7in ABD&#8217;ye girmi\u015fti. Yerel h\u00fck\u00fcmet a\u00e7\u0131klamas\u0131nda, &#8220;olay\u0131n yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki unsurlar taraf\u0131ndan k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lan ve yurt i\u00e7inde organize edilen, planl\u0131 ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir \u015fiddet su\u00e7u oldu\u011funa dair bulgular bulundu\u011fu&#8221; ifade edildi. A\u00e7\u0131klamada, D\u00fcnya Uygur Kongresi&#8217;nin destek\u00e7ilerini bir s\u00fcredir internet yoluyla &#8220;daha cesur olmaya ve daha b\u00fcy\u00fck i\u015fler yapmaya&#8221; k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131\u011f\u0131 iddia edildi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>A\u00e7\u0131klamalardan anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ate\u015fleyen olay oyuncak fabrikas\u0131nda \u00e7\u0131kan kavgad\u0131r. Ancak sorunun as\u0131l sebebi \u00c7inli y\u00f6neticilerinin b\u00f6lgede uygulad\u0131\u011f\u0131 politikalard\u0131r. Bu nedenle g\u00fcvenlik tedbirlerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin su\u00e7lanmas\u0131 ile b\u00f6lgedeki sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmemektedir. Yetkililer, Uygur dilinin e\u011fitim dili olarak korunmas\u0131, dini ibadethaneler, cami ve evlerdeki k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131, e\u011fitim imkanlar\u0131n\u0131n ve i\u015f f\u0131rsatlar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi, yerel y\u00f6netimlerde, i\u015fveren kadrolar\u0131nda ve i\u015f f\u0131rsatlar\u0131nda Han k\u00f6kenli \u00c7inliler ile Uygurlar aras\u0131ndaki dengenin sa\u011flanmas\u0131 ve Uygurlar\u0131n hayat seviyelerinin y\u00fckseltilmesi i\u00e7in gerekli \u00f6nlemleri almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye ise sorunlar\u0131n do\u011frudan taraf\u0131 de\u011fildir. Pant\u00fcrkist yakla\u015f\u0131mlar hem T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131na hem de Sincan Uygur b\u00f6lgesinde ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131za zarar verebilir. Ancak soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n sorunlar\u0131n\u0131n d\u00fcnyaya duyurulmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flamak, \u00e7a\u011fda\u015f insan haklar\u0131 ve ya\u015fam ko\u015fullar\u0131ndan adil bir \u015fekilde faydalanmas\u0131n\u0131 beklemek ve bunu dile getirmek gereklidir.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.bilgesam.org\/tr\/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=392:sincan-uygur-ozerk-bolgesindeki-sorunun-kaynaklari&amp;catid=92:analizler-uzakdogu&amp;Itemid=140\">http:\/\/www.bilgesam.org\/tr\/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=392:sincan-uygur-ozerk-bolgesindeki-sorunun-kaynaklari&amp;catid=92:analizler-uzakdogu&amp;Itemid=140<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Do\u00e7. Dr. Atilla SANDIKLI \u00a0\u00a0 Sal\u0131, 07 Temmuz 2009 07:36 T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda T\u00fcrklerin yo\u011fun olarak bulundu\u011fu di\u011fer bir b\u00f6lge de Hazar Denizi\u2019nin do\u011fusudur. Bu nedenle bu b\u00f6lgeye T\u00fcrkistan ad\u0131 verilmektedir. Rusya ile \u00c7in aras\u0131nda kalan bu b\u00f6lge, iki devletin h\u00e2kimiyetlerini geni\u015fletmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 topraklar\u0131 kapsamaktad\u0131r. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra T\u00fcrkistan b\u00f6lgesinin tamam\u0131n\u0131 Rusya\u2019ya kapt\u0131rmak istemeyen \u00c7in, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22,1],"tags":[],"class_list":["post-486","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cinin-uygur-politikasi","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/486","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=486"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/486\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":527,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/486\/revisions\/527"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=486"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=486"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=486"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}