![\"\"](\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2014\/02\/Uyghur-Ziyaliliri-Kazakistan.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Dr. Nebijan TURSUN<\/p>\n
\u00d6ZET
\nBu makalede eski Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6nemindeki ve bug\u00fcnk\u00fc Ba\u011f\u0131ms\u0131z Orta Asya Cumhuriyetlerindeki Uygurlar\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn olu\u015fum ve geli\u015fim s\u00fcreci \u00fczerinde durulacakt\u0131r.Bilindi\u011fi gibi, Orta Asya diasporadaki Uygurlar\u0131n en fazla topland\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6lgedir. Bu b\u00f6lgenin Uygurlar\u0131n ana vatan\u0131 Do\u011fu T\u00fcrkistan, yani bug\u00fcnk\u00fc \u00c7in Halk Cumhuriyeti taraf\u0131ndan \u015eincan Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi diye adland\u0131r\u0131lan topraklarla uzun tarihi ili\u015fkisi vard\u0131r.
\nOrta Asya cumhuriyetlerindeki Uygurlar\u0131n 20. y\u00fczy\u0131ldaki k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fim s\u00fcrecini \u00fc\u00e7 a\u015famaya ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: Birinci a\u015fama 1918-1940 y\u0131llar\u0131n\u0131, ikinci a\u015fama 1950 – 1980 y\u0131llar\u0131n\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015fama 1991 y\u0131l\u0131ndan bug\u00fcne kadar olan zaman\u0131 kapsar. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131 ve 1960 – 1980 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi h\u00fck\u00fcmeti Do\u011fu T\u00fcrkistan’\u0131 \u00f6nemli stratejik hedef olarak belirledi\u011fi i\u00e7in \u00f6nce kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde, yani Sovyetler Birli\u011fi kontrol\u00fc alt\u0131ndaki Orta Asya b\u00f6lgesinde ya\u015fayan Uygurlar\u0131n k\u00fclt\u00fcr, sosyal ve ekonomik meselelerine \u00f6zel ilgi g\u00f6stermi\u015fti. Sovyetler Birli\u011fi’nin devlet menfaatini hareket noktas\u0131 yapan bu politikadan dolay\u0131 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n 20-30’lu y\u0131llar\u0131nda Uygurlardan \u00e7ok say\u0131da \u00e7a\u011fda\u015f y\u00fcksek e\u011fitim sahibi ayd\u0131nlar yeti\u015fti.
\nSovyetler Birli\u011fi h\u00fck\u00fcmeti 1960 – 1980 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki Sovyet-\u00c7in \u00e7eki\u015fmesi d\u00f6neminde kendi topraklar\u0131ndaki Uygurlar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel, siyasal, sosyal ve ekonomik meselelerine tekrar ilgi g\u00f6sterdi\u011finden dolay\u0131 bu d\u00f6nemde Uygurlar\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde yeni geli\u015fmeler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Uygurlar aras\u0131ndan b\u00fct\u00fcn Sovyetler Birli\u011fi’nde tan\u0131nm\u0131\u015f yazarlar, sanat\u00e7\u0131lar, devlet adamlar\u0131, sporcular ve di\u011ferleri yeti\u015fti. 1991 y\u0131l\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra Uygurlar yine yeni bir s\u00fcrece girdiler. Bu s\u00fcre\u00e7te onlar\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde yeni ilerlemeler g\u00f6r\u00fcld\u00fc.
\nBu makalede i\u015fte o Uygurlar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ba\u015far\u0131lar\u0131 ve onlar\u0131n aras\u0131ndan yeti\u015fmi\u015f me\u015fhur \u015fah\u0131slar hakk\u0131nda da bilgi verilecektir.
\nAnahtar Kelimeler: Uygur, Orta Asya, Sovyetler Birli\u011fi, Do\u011fu T\u00fcrkistan, Diaspora.<\/p>\n