
{"id":4313,"date":"2020-07-25T11:30:52","date_gmt":"2020-07-25T08:30:52","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=4313"},"modified":"2020-07-27T12:11:20","modified_gmt":"2020-07-27T09:11:20","slug":"divanu-lugatit-turke-gore-av-avcilik-ve-hayvancilikla-ilgili-kelimeler-ve-kavram-alanlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=4313","title":{"rendered":"D\u00eev\u00e2nu Lugat\u2019it T\u00fcrk\u2019e g\u00f6re Av, Avc\u0131l\u0131k ve Hayvanc\u0131l\u0131kla ilgili Kelimeler ve Kavram Alanlar\u0131"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #0000ff\"><strong><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-4315\" src=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/av.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"350\" srcset=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/av.jpg 800w, https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/av-400x175.jpg 400w, https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/av-768x336.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #0000ff\"><strong>Yrd. Do\u00e7. Dr. Nadir \u0130LHAN<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #0000ff\"><strong>Yrd. Do\u00e7. Dr. Mustafa \u015eENEL<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #0000ff\"><strong>\u00d6zet<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">T\u00fcrk tarihinin en eski d\u00f6nemlerinden itibaren avc\u0131l\u0131\u011f\u0131n T\u00fcrkler aras\u0131nda<br \/>\nbeslenme, ge\u00e7im ve spor amac\u0131yla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 T\u00fcrk dilinin en eski metinlerinden<br \/>\n\u00f6\u011frenmekteyiz.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">T\u00fcrk\u00e7enin Karahanl\u0131 sahas\u0131nda meydana getirilmekle beraber,<br \/>\nK\u00e2\u015fgarl\u0131\u2019n\u0131n ula\u015fabildi\u011fi T\u00fcrk co\u011frafyas\u0131n\u0131n, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n s\u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131,<br \/>\nkelime hazinesini toplayan \u015faheseri Div\u00e2nu Lug\u00e2ti\u2019t T\u00fcrk\u2019\u00fcnde de ortak<br \/>\nk\u00fclt\u00fcr\u00fcn, ortak d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve sosyal hayat\u0131n\u0131n izlerini takip edebilmekteyiz.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Eserde ortak k\u00fclt\u00fcr ve sosyal hayat\u0131n yans\u0131malar\u0131 olarak o d\u00f6nemin T\u00fcrk<br \/>\nd\u00fcnyas\u0131nda bulunan ve T\u00fcrk toplumunun ekonomik ve sosyal hayat\u0131nda etkili<br \/>\nolan avc\u0131l\u0131k ve hayvanc\u0131l\u0131kla ilgili kavramlar, nesneler, inan\u00e7larla ilgili kelimeleri,<br \/>\ndeyimleri g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Bu kelime ve deyimlerin bir k\u0131sm\u0131 evcil hayvanlar ile ilgili kullan\u0131l\u0131rken<br \/>\nbir k\u0131sm\u0131n\u0131n yabani hayvanlarla alakal\u0131 kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. \u0130nsan hayat\u0131 i\u00e7in<br \/>\nekonomik ya da besin de\u011feri olmayan hayvanlar\u0131n da eserde yer almas\u0131<br \/>\nKa\u015fgarl\u0131n\u0131n ve T\u00fcrk toplumunun, d\u00fcnyay\u0131- ya\u015fan\u0131lan hayat\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak<br \/>\nkavrad\u0131klar\u0131n\u0131 ve g\u00fcnl\u00fck hayatlar\u0131nda ya\u015fatt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"color: #0000ff\">Anahtar Kelimeler:<\/span><\/strong> Divanu Lugati\u2019t-T\u00fcrk, av, avc\u0131l\u0131k, hayvanc\u0131l\u0131k<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Giri\u015f:<br \/>\n\u0130nsanl\u0131k tarihi kadar eski olan avc\u0131l\u0131k, ba\u015flang\u0131\u00e7ta insanlar\u0131n yaban\u00ee<br \/>\nhayvanlardan korunmak, kar\u0131nlar\u0131n\u0131 doyurmak amac\u0131yla daha sonralar\u0131 ise bu temel sebepler yan\u0131nda ge\u00e7imlerini sa\u011flamak, e\u011flence spor ama\u00e7l\u0131 olarak<br \/>\nyapt\u0131klar\u0131 bir i\u015f, bir u\u011fra\u015ft\u0131. T\u00fcrk tarihinin en eski d\u00f6nemlerinden itibaren<br \/>\navc\u0131l\u0131\u011f\u0131n T\u00fcrkler aras\u0131nda da beslenme, ge\u00e7im ve spor amac\u0131yla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 T\u00fcrk<br \/>\ndilinin en eski metinlerinden \u00f6\u011frenmekteyiz.<br \/>\nTonyukuk Yaz\u0131t\u0131nda \u201ckiyik yiy\u00fc, tab\u0131\u015fkan yiy\u00fc olurur ertimiz<br \/>\n\u2018yaban hayvanlar\u0131 yiyerek, tav\u015fan yiyerek ya\u015f\u0131yorduk.\u2019\u201d1 c\u00fcmlesinde T\u00fcrklerin<br \/>\ngeyik (yaban\u00ee hayvanlar \/ av hayvanlar\u0131) ve tav\u015fan avlad\u0131klar\u0131n\u0131 onlar\u0131n etlerini<br \/>\nyediklerini \u00f6\u011freniyoruz.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Yine Uygur d\u00f6nemi eserlerinden Budac\u0131l\u0131\u011fa ait bir el yazmas\u0131 olan \u0130yi ve<br \/>\nK\u00f6t\u00fc Prens \u00d6yk\u00fcs\u00fc\u2019nde de hayvanc\u0131l\u0131k ve avc\u0131l\u0131\u011f\u0131n T\u00fcrkler aras\u0131nda yayg\u0131n<br \/>\noldu\u011funu g\u00f6rmekteyiz. \u201cTar\u0131g tar\u0131yu amar\u0131 t\u0131nl\u0131glar\u0131g qu\u015f\u00e7\u0131, keyik\u00e7i, bal\u0131q\u00e7\u0131 av\u00e7\u0131,<br \/>\ntor\u00e7\u0131, tuzaq\u00e7\u0131 bolup ay\u0131g q\u0131l\u0131n\u00e7 q\u0131lur t\u0131nl\u0131glarag \u00f6l\u00fcr\u00fcr\u201d2 c\u00fcmlelerinde de Uygurlar<br \/>\nd\u00f6neminde tar\u0131m, hayvanc\u0131l\u0131k ve avc\u0131l\u0131\u011f\u0131n bilindi\u011fi, insan hayat\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131<br \/>\nolarak toplum hayat\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<br \/>\nEski T\u00fcrk\u00e7e d\u00f6nemi metinlerine dayal\u0131 olarak haz\u0131rlanan s\u00f6zl\u00fcklerde ve<br \/>\nbunlardan biri olan Ahmet Cafero\u011flu\u2019nun Eski Uygur T\u00fcrk\u00e7esi S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc\u2019nde de<br \/>\nUygurlar d\u00f6neminde kullan\u0131lan hayvanc\u0131l\u0131k ve avc\u0131l\u0131kla ilgili pek \u00e7ok kelime ve<br \/>\nterim yer almaktad\u0131r. \u201cAd\u0131g, adgar, at, av\u00e7\u0131, avlamak, bars, bal\u0131k, bal\u0131k\u00e7\u0131, ku\u015f\u00e7u, tor,<br \/>\ntor\u00e7\u0131, b\u00f6ri, kunduz, kurt, keyik vb.\u201d3<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Di\u011fer toplumlarda oldu\u011fu gibi T\u00fcrklerde de tarih\u00ee d\u00f6nemlerden itibaren<br \/>\navc\u0131l\u0131\u011fa \u00e7ok \u00f6nem verilmi\u015ftir. Ancak bunun d\u00fczenli bir \u00f6rg\u00fct haline gelmesi ve<br \/>\nbilimsel bir eser niteli\u011finde yazd\u0131r\u0131lmas\u0131 Sel\u00e7uklu sultan\u0131 Sultan Melik\u015fah<br \/>\nd\u00f6nemine rastlamaktad\u0131r. Bu konuda, \u00dc\u00e7ba\u015f \u201c B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklu sultan\u0131 Sultan<br \/>\nMelik\u015fah, pek \u00e7ok av \u00fcstad\u0131na dan\u0131\u015farak avc\u0131l\u0131k konusunda, d\u00fcnyada ilk<br \/>\nbilimsel kitap olan Saydn\u00e2me-i Melik\u015f\u00e2h\u2019\u0131 yazd\u0131rtt\u0131. Felhak b. Mehmed\u2019e<br \/>\nyazd\u0131rt\u0131lan bu Fars\u00e7a kitap, daha sonra Frans\u0131zcaya \u00e7evrilerek pek \u00e7ok kitaba<br \/>\nkaynakl\u0131k etmi\u015ftir.\u201d4 demek suretiyle, Sel\u00e7uklular d\u00f6neminde avc\u0131l\u0131\u011fa verilen<br \/>\nde\u011feri bildirmektedir.<br \/>\nDede Korkut Hik\u00e2yelerinden \u201cBegil O\u011fl\u0131 Emren\u00fcn Boy\u0131\u201d5 hik\u00e2yesinde de<br \/>\nO\u011fuz T\u00fcrkleri aras\u0131nda avc\u0131l\u0131\u011f\u0131n nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve av hayvanlar\u0131n\u0131n neslinin<br \/>\nt\u00fckenmemesi i\u00e7in nas\u0131l davran\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair bilgiler ve insanl\u0131k i\u00e7in \u00f6nemli dersler<br \/>\nyer almaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Tarih\u00ee metinler T\u00fcrk\u00e7enin s\u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerine \u0131\u015f\u0131k<br \/>\ntutmaktad\u0131rlar. Biz bu g\u00fcn kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z kelime hazinemizin \/ s\u00f6z varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n<br \/>\nbir k\u0131sm\u0131n\u0131n tarih\u00ee d\u00f6nem metinleri i\u00e7erisindeki maceralar\u0131na, nas\u0131l<br \/>\nkullan\u0131ld\u0131klar\u0131na, nas\u0131l bir de\u011fi\u015fim ya\u015fad\u0131klar\u0131na da metinler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tan\u0131k<br \/>\nolabilmekteyiz. Eski T\u00fcrk\u00e7enin av, avc\u0131l\u0131k ve hayvanc\u0131l\u0131kla ilgili pek \u00e7ok kelimesi<br \/>\nya aynen ya da bir k\u0131s\u0131m fonetik farkl\u0131la\u015fmalarla g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fabilmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Do\u011fan Aksan\u2019\u0131n da dedi\u011fi gibi \u201cBu g\u00fcne kadar hi\u00e7 de\u011fi\u015fmeden gelen ve<br \/>\ntemel s\u00f6z varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7erisinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u00f6geler aras\u0131nda v\u00fccutla, organlarla<br \/>\nilgili ba\u015f, y\u00fcz, ka\u015f, kan, sa\u00e7, \u00f6d\u2026 gibileri g\u00f6r\u00fclmekte, bunlardan boguz (bo\u011faz),<br \/>\nelig (el), kulkak (kulak), adak (ayak) gibilerinde ise k\u00fc\u00e7\u00fck ses de\u011fi\u015fimleri g\u00f6ze<br \/>\n\u00e7arpmaktad\u0131r. \u2026 Bunlara adg\u0131r (ayg\u0131r), kiyik (geyik), bars (pars), buka (bo\u011fa)<br \/>\ngibi hayvan adlar\u0131n\u0131 da \u2026ekleyebiliriz.6 T\u00fcrk\u00e7enin kelimelerinin bir k\u0131sm\u0131 hi\u00e7<br \/>\nde\u011fi\u015fmeden g\u00fcn\u00fcm\u00fcz leh\u00e7e ve \u015fivelerine ula\u015f\u0131rken baz\u0131lar\u0131 ses farkl\u0131l\u0131klar\u0131yla<br \/>\ng\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fabilmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Av ve avc\u0131l\u0131k ile ilgili kelimeler ve kavram alanlar\u0131<br \/>\nT\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn durmadan geli\u015fti\u011fi uzun y\u00fczy\u0131llar i\u00e7inde, K\u00e2\u015fgarl\u0131<br \/>\nMahmud\u2019un d\u00fcnya T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcne ve bilim d\u00fcnyas\u0131na arma\u011fan etti\u011fi Div\u00e2nu<br \/>\nLugat\u2019it T\u00fcrk adl\u0131 me\u015fhur eseri, bug\u00fcn bile b\u00fcy\u00fck ve \u00f6zg\u00fcn bir eser olma<br \/>\n\u00f6zelli\u011fini korumaktad\u0131r. Bug\u00fcn, geni\u015f co\u011frafyaya yay\u0131lm\u0131\u015f, birbirlerinden az ya<br \/>\nda \u00e7ok farkl\u0131 T\u00fcrk leh\u00e7elerine ayr\u0131lm\u0131\u015f bulunan dilimizin en eski ve birle\u015ftirici<br \/>\nkayna\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Bu kaynak eserle T\u00fcrk obalar\u0131, bozk\u0131rlar\u0131, T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn var\u0131 yo\u011fu bir<br \/>\naraya toplanm\u0131\u015f ve kendi deyimiyle zihnimize nak\u015fedilmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">T\u00fcrk\u00e7enin Karahanl\u0131 sahas\u0131nda meydana getirilmekle beraber,<br \/>\nK\u00e2\u015fgarl\u0131\u2019n\u0131n ula\u015fabildi\u011fi T\u00fcrk co\u011frafyas\u0131n\u0131n, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n s\u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131,<br \/>\nkelime hazinesini toplayan \u015faheseri Div\u00e2nu Lug\u00e2ti\u2019t T\u00fcrk\u2019\u00fcnde de ortak<br \/>\nk\u00fclt\u00fcr\u00fcn, ortak d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve sosyal hayat\u0131n izlerini takip edebilmekteyiz.<br \/>\nEserde ortak k\u00fclt\u00fcr ve sosyal hayat\u0131n yans\u0131malar\u0131 olarak o d\u00f6nemin T\u00fcrk<br \/>\nd\u00fcnyas\u0131nda bulunan ve T\u00fcrk toplumunun ekonomik ve sosyal hayat\u0131nda etkili<br \/>\nolan avc\u0131l\u0131k ve hayvanc\u0131l\u0131kla ilgili kavramlar, nesneler ve inan\u00e7larla ilgili<br \/>\nkelimeleri, deyimleri g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Bilin\u00e7li ve geni\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc bir T\u00fcrk\u00e7\u00fc olan K\u00e2\u015fgarl\u0131, \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n bir etnograf\u0131<br \/>\nolarak, T\u00fcrk g\u00f6\u00e7ebe ya\u015fam ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn belirli noktalar\u0131 \u00fczerinde durmay\u0131<br \/>\nunutmam\u0131\u015ft\u0131r. Eserde ortak k\u00fclt\u00fcr ve sosyal hayat\u0131n yans\u0131mas\u0131 olarak<br \/>\ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz unsurlar aras\u0131nda hayvanc\u0131l\u0131k ve avc\u0131l\u0131kla ilgili kavramlar ve<br \/>\nbunlar\u0131n dile yans\u0131malar\u0131 \u00f6nemli yer tutmaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Di\u011fer milletlerde oldu\u011fu gibi, T\u00fcrkler de tam yerle\u015fik hayata ge\u00e7meden<br \/>\n\u00f6nce g\u00f6\u00e7ebe-yar\u0131 g\u00f6\u00e7ebe bir hayat tarz\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Bu ya\u015fay\u0131\u015f tarz\u0131n\u0131n bir<br \/>\nsonucu olarak da toplay\u0131c\u0131l\u0131k, avc\u0131l\u0131k ve yaylac\u0131l\u0131k ya\u015fant\u0131 \u015fekillerini s\u00fcrd\u00fcren<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">T\u00fcrk milleti, ordu ulus tipi bir yap\u0131ya sahipti. Bu konuda Kamil \u00dc\u00e7ba\u015f da<br \/>\n\u201cTarihteki T\u00fcrk devletleri tam yerle\u015fik d\u00fczene ge\u00e7inceye kadar ordu-ulus tipi bir<br \/>\nyap\u0131ya sahipti. Bu d\u00fczende ulus, silahl\u0131 olup bir sava\u015f ihtimali belirince \u00e7ok k\u0131sa<br \/>\ns\u00fcrede ordu haline ge\u00e7ebilmekteydi. \u2026 B\u00fcy\u00fck s\u00fcrek avlar\u0131 ile askeri strateji<br \/>\naras\u0131nda yak\u0131n benzerlik oldu\u011fundan s\u00fcrek avlar\u0131 ayn\u0131 zamanda askeri e\u011fitim<br \/>\narac\u0131 olarak da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d7 demek suretiyle avc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve s\u00fcrek avlar\u0131n\u0131n<br \/>\nT\u00fcrk toplumunda yayg\u0131n oldu\u011funu belirtmektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Divanda ge\u00e7en s\u0131g\u0131r kelimesi ile belirtilen av, s\u00fcrek av\u0131d\u0131r. Hakan\u0131n<br \/>\nkat\u0131l\u0131m\u0131 dolay\u0131s\u0131yla da bu av muhtemelen b\u00fcy\u00fck ve kalabal\u0131k bir av olmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nDivanda bu kelime \u015f\u00f6yle anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: \u201cHanlar\u0131n halk ile beraber yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7e\u015fit<br \/>\nav, \u00f6yle ki han\u0131n adamlar\u0131 ormana, k\u0131ra da\u011f\u0131l\u0131rlar yaban hayvanlar\u0131n\u0131 \u00f6nlerine<br \/>\nkatarak han\u0131n oldu\u011fu yere do\u011fru s\u00fcrerler, yorulmaks\u0131z\u0131n bulundu\u011fu yerden<br \/>\n\u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan hayvanlar\u0131 vurur, s\u00fcrg\u00fcn av\u0131\u201d8.<br \/>\nAvc\u0131l\u0131k ve av silahlar\u0131 :<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Divan\u2019da, K\u00e2\u015fgarl\u0131\u2019n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem sosyal, k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik<br \/>\n\u00f6zellikleriyle, k\u0131saca toplumsal hayat\u0131n b\u00fct\u00fcn y\u00f6nleriyle i\u015flendi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<br \/>\nToplumun o d\u00f6nemde hayvanc\u0131l\u0131k, tar\u0131m ve avc\u0131l\u0131kla ilgili hayat\u0131 hakk\u0131nda da<br \/>\nDivandan pek \u00e7ok bilgileri, ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 elde edebildi\u011fimiz gibi bu kavramlarla ilgili<br \/>\nkelimelerin T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131ndaki kullan\u0131mlar\u0131 hakk\u0131nda da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler<br \/>\nedinmekteyiz.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Divanda avc\u0131l\u0131k ve av silahlar\u0131yla ilgili \u015fu kelimeler yer almaktad\u0131r.<br \/>\nama\u00e7l\u0131g : Ni\u015fangah, At\u0131\u015f yapmak i\u00e7in yer I-150<br \/>\nargag : Bal\u0131k avlamak i\u00e7in kullan\u0131lan ucu e\u011fri demir, olta I-141<br \/>\nawla- : Avlamak awlalmak I-295, awlanmak I-298<br \/>\n\u00e7anka : Bir \u00e7e\u015fit tuzak I-427<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">kez : Ok kezi I-326<br \/>\nkalabuz : K\u0131lavuz 487<br \/>\nki\u015f : Sadak III-126<br \/>\nkogu\u015f : Ok yapmak i\u00e7in kesilen a\u011fa\u00e7 I-369<br \/>\nk\u00fcz\u00fcn : Kendisiyle ser\u00e7e ku\u015fu, tarla s\u0131\u00e7an\u0131, k\u00f6stebek gibi \u015feyler avlanan<br \/>\ns\u0131\u00e7an cinsinden bir hayvan I-404<br \/>\nokluk : Sadak I-100<br \/>\nsalngu : Kendisiyle \u00e7ak\u0131l at\u0131lan sapan III-379<br \/>\ns\u00fcng\u00fc : M\u0131zrak, s\u00fcng\u00fc III-368<br \/>\ntaygan : Taz\u0131 III-175<br \/>\nteke : Boynuzundan yay yap\u0131lan erkek geyik III-228<br \/>\ntem\u00fcrgen : Ok temreni I-522<br \/>\nt\u0131\u015f : Sapan demiri III-125<br \/>\ntili : Ok temreni \u00fczerine sar\u0131lan s\u0131r\u0131m III-233<br \/>\ntor : Tuzak, ku\u015f ve bal\u0131k avlanan a\u011f III-121<br \/>\nt\u00fcweklik : Ser\u00e7e ku\u015fu vurmak \u00fczere \u00fcf\u00fcr\u00fclerek yuvarlaklar atmak i\u00e7in<br \/>\noyulan a\u011fa\u00e7 dal\u0131 I-508<br \/>\nukruk : Kement I-100<br \/>\nularl\u0131g tag : Kekli\u011fi \u00e7ok da\u011f I-148<br \/>\nulun : Temrensiz ok I-78<br \/>\nulunlug er : Temrensiz, yeleksiz oklar\u0131 bulunan ki\u015fi I-148<br \/>\n\u00fc\u00e7l\u00fc\u00e7 . Ba\u015flar\u0131 demirle birle\u015ftirilerek \u00fc\u00e7 \u00e7ubukla yap\u0131lan tav\u015fan tuza\u011f\u0131 I95<br \/>\nyapgak . Ku\u015f avlanan bir \u00e7e\u015fit tuzak III-42,<br \/>\nyeten : Kendisiyle ok at\u0131lan tahta yay III-21<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Yukar\u0131daki kelimelerde de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi T\u00fcrkler aras\u0131nda kara avc\u0131l\u0131\u011f\u0131<br \/>\nyan\u0131nda, suda ya\u015fayan bal\u0131klar\u0131n avlanmas\u0131 ve havada u\u00e7an ku\u015flar\u0131n avc\u0131l\u0131\u011f\u0131 da<br \/>\nyayg\u0131n bir \u015fekilde bilinmektedir.<br \/>\nYine yukar\u0131da s\u0131ralanan kelimeler avc\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u015fekli konusunda da bize bilgi<br \/>\nvermektedir. Av hayvanlar\u0131n\u0131n tuzakla (tor, yapgak, \u00fc\u00e7l\u00fc\u00e7, ukruk vb.)<br \/>\nyakalanmas\u0131 yan\u0131nda \u00e7e\u015fitli silahlarla (s\u00fcng\u00fc, t\u00fcweklik, argag, salngu vb.)<br \/>\nvurularak \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi \u015feklinde elde edilmelerinin de s\u00f6z konusu oldu\u011funu<br \/>\neserdeki kelimelerden \u00f6\u011frenmekteyiz.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #0000ff\"><strong>Hayvanc\u0131l\u0131k ile ilgili kelimeler ve kavram alanlar\u0131 :<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Divanda ge\u00e7en hayvanlar\u0131, evcil hayvanlar ve yabani hayvanlar<br \/>\n\u015feklinde iki grupta incelemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. T\u00fcrkler \u00e7ok eski tarihlerden itibaren<br \/>\npek \u00e7ok hayvan\u0131 evcille\u015ftirmi\u015fler, onlar\u0131n yumurtas\u0131ndan, etinden, s\u00fct\u00fcnden ve<br \/>\nderisinden faydalanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #0000ff\"><strong>Evcil hayvanlar<\/strong> <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">i\u00e7erisinde at, s\u0131\u011f\u0131r, ke\u00e7i, koyun, tavuk, \u00f6rdek gibi bu<br \/>\ng\u00fcnde insanlar\u0131n besledikleri evcil hayvanlara ve bunlarla ilgili kavramlara<br \/>\nrastlanmaktad\u0131r. Evcil hayvanlar i\u00e7erisinde at \u00f6zel bir de\u011fere sahiptir. At hem<br \/>\nbinek ve ula\u015f\u0131m arac\u0131 olarak ula\u015f\u0131mda, hem de askeri bir g\u00fc\u00e7 olarak sava\u015flarda<br \/>\nkullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca etinden ve s\u00fct\u00fcnden de faydalan\u0131lmas\u0131 at\u0131 T\u00fcrkler<br \/>\naras\u0131nda \u00f6zel bir konuma getirmektedir. Buna ba\u011fl\u0131 olarak da atla ilgili pek \u00e7ok<br \/>\nkavram ve kelime Divanda da ge\u00e7mektedir. At\u0131n rengi, cinsi, y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc,<br \/>\n\u00f6zellikleri ve malzemeleriyle ilgili pek \u00e7ok kavram ve kelime ortaya konulmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Bunlardan baz\u0131lar\u0131 anlamlar\u0131yla birlikte a\u015fa\u011f\u0131da s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r:<br \/>\nadg\u0131r : Ayg\u0131r I-95,<br \/>\narkun : Yaban ayg\u0131r\u0131yla evcil k\u0131sraktan olan at, ko\u015fuyu en \u00e7ok bu atlar<br \/>\nkazan\u0131r I-107,<br \/>\nartut : At ve ata benzer arma\u011fan olup beylere ve ba\u015fkalar\u0131na verilir I-109,<br \/>\nat : at I-34,<br \/>\nat tur- : At zay\u0131flamak III-181<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">atlan- : Ata binmek, atla haz\u0131r olmak II-254<br \/>\nb\u0131rk\u0131r-: At\u0131n homurdamas\u0131, genizden ses \u00e7\u0131karmas\u0131 II-171<br \/>\nbi : K\u0131srak III-206,<br \/>\nbulak at : Boyu k\u0131sa s\u0131rt\u0131 geni\u015f at I-379,<br \/>\nbut\u0131k: At\u0131n ayak derisi \u00e7\u0131kart\u0131larak yap\u0131lan tulum, i\u00e7ine k\u0131m\u0131z ve benzeri<br \/>\n\u015feyler konur I-377<br \/>\nb\u00fcl at : Ayaklar\u0131nda akl\u0131k bulunan, sekili lan at, aln\u0131 ak\u0131tmal\u0131 olan ata da<br \/>\nugar b\u00fcl denir. 1-335,<br \/>\nkemlen- : At\u0131n hastalanmas\u0131 II-253,<br \/>\nkevel at : Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fl\u00fc, k\u00fcheylan at I-395,<br \/>\nk\u0131r at : K\u0131r renkli ata denir I-324,<br \/>\nkomuk: At g\u00fcbresi, ba\u015fka g\u00fcbreye bu ad verilmez I-383,<br \/>\ntaz at : Alacal\u0131 at III148,<br \/>\ntezek : At g\u00fcbresi 1-386,<br \/>\nt\u0131g at : K\u0131rm\u0131z\u0131 ile doru rengi aras\u0131ndaki at III-127,<br \/>\ntorug at : Doru renkli at I-374,<br \/>\ntulun : At\u0131n sa\u011f ve sol dulunundaki kemik I-401,<br \/>\nturun- : At\u0131n ar\u0131kla\u015fmas\u0131, zay\u0131flamas\u0131 II-146,<br \/>\ntuwur- : At\u0131n kulaklar\u0131n\u0131 dikmesi II-73,<br \/>\nt\u00fck\u00fcz at : Aln\u0131nda bir par\u00e7a beyaz bulunan at I-365,<br \/>\nt\u00fcm : At renklerinden d\u00fcz renk I-338,<br \/>\n\u00fcstem : E\u011fere, kemerin ba\u015f\u0131na, tokalara i\u015flenen alt\u0131n, g\u00fcm\u00fc\u015f I-107,<br \/>\nyal\u0131g : At yelesi III-13,<br \/>\nyund : At III-7,<br \/>\nDivanda yer alan yaban\u00ee hayvanlar, insanlar\u0131n, etinden derisinden<br \/>\nfaydaland\u0131\u011f\u0131 av hayvanlar\u0131 ile insan\u0131n do\u011fada kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00f6cekler, s\u00fcr\u00fcngenler<br \/>\nve di\u011fer hayvanlard\u0131r. Av hayvanlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan b\u00f6cek, s\u00fcr\u00fcngen ve di\u011fer<br \/>\nhayvanlardan bir ka\u00e7\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da \u00f6rneklenmi\u015ftir.<br \/>\nkeleg\u00fc: Geleni, tarla s\u0131\u00e7an\u0131 cinsinden bir hayvanc\u0131k I-448<br \/>\n\u00e7umal\u0131 : Kar\u0131nca I-448,<br \/>\nkepeli : Yarasa, gece ku\u015fu I-448,<br \/>\nkuzgun : Kuzgun I-440<br \/>\nsem\u00fcrg\u00fck : B\u00fclb\u00fcle benzer ku\u015f II-295,<br \/>\ns\u0131\u00e7gan : Fare, s\u0131\u00e7an I-438<br \/>\ns\u0131r\u0131\u00e7ga : \u00c7ekirge I-489,<br \/>\nsi\u00f1ek : Sinek II-13,<br \/>\nyabakulak : Bayku\u015f III-56,<br \/>\ny\u0131lan : Y\u0131lan I-127, III-39,<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><span style=\"color: #0000ff\"><strong>Av hayvanlar\u0131 :<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Avc\u0131l\u0131k, di\u011fer toplumlarda oldu\u011fu gibi Eski T\u00fcrklerde toplumsal hayat\u0131n<br \/>\nbir par\u00e7as\u0131 olarak topluma ekonomik ve beslenme a\u00e7\u0131s\u0131ndan katk\u0131da bulunmu\u015f,<br \/>\nhayatlar\u0131n\u0131 etkilemi\u015ftir. T\u00fcrklerin, K\u00e2\u015fgarl\u0131\u2019n\u0131n eserini meydana getirdi\u011fi d\u00f6nem<br \/>\nve \u00f6ncesinde avlad\u0131klar\u0131, etinden derisinden, k\u00fcrk\u00fcnden faydaland\u0131klar\u0131 ve<br \/>\nDivanu L\u00fcgati\u2019t-T\u00fcrk\u2019te de yans\u0131malar\u0131n\u0131 buldu\u011funuz av hayvanlar\u0131 ve onlarla<br \/>\nilgili kavramlar\u0131n adlar\u0131 da, Divandaki cilt ve sayfa numaralar\u0131yla a\u015fa\u011f\u0131da<br \/>\ng\u00f6sterilmi\u015ftir.<br \/>\nadh\u0131g : Ay\u0131 I-63,<br \/>\narslan : Aslan III-412,<br \/>\nasr\u0131 : Kaplan I-126,<br \/>\nayayarsgu : Yarasa III-433,<br \/>\nbadh : Toy ku\u015fu III-121,<br \/>\nbaybayuk : Kelebek ku\u015fu da denilen bir ku\u015f III-179,<br \/>\nb\u00f6ri : Kurt, I-36, II-97, III-219,<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">\u0131l ku\u015f : Atmaca I-331,<br \/>\n\u0131v\u0131k : Geyik I-67,<br \/>\nkaraku\u015f: Tav\u015fanc\u0131l, I-331,<br \/>\nkarsak: Derisinden g\u00fczel k\u00fcrk yap\u0131lan bir hayvan I-473,<br \/>\nka\u015fgalak : \u00d6rdekten k\u00fc\u00e7\u00fck bir su ku\u015fu I-528,<br \/>\nkaz : Kaz I-487,<br \/>\nkeyik : Geyik, yaban hayvan\u0131 III-168,<br \/>\nk\u0131l ku\u015f : \u00d6rde\u011fe benzer bir ku\u015f, ilkbaharda gelir I-337,<br \/>\nki\u015f : Samur III-128,<br \/>\nkoy : Koyun III-142,<br \/>\nku\u015f : Ku\u015f, b\u00fct\u00fcn ku\u015flar\u0131n ad\u0131d\u0131r I-331,<br \/>\nkuzgun : Kuzgun I-439<br \/>\nk\u00fcz\u00fcn : Kendisiyle ser\u00e7e ku\u015fu, tarla s\u0131\u00e7an\u0131, k\u00f6stebek gibi \u015feyler avlanan<br \/>\ns\u0131\u00e7an cinsinden bir hayvan I-404,<br \/>\nmerdek: Ay\u0131 yavrusu I-480,<br \/>\npars : Pars I-345,<br \/>\nporsmuk : Porsuk III-417,<br \/>\nsanduva\u00e7 : B\u00fclb\u00fcl III-178,<br \/>\nsangkur : Sankur ku\u015fu, y\u0131rt\u0131c\u0131 ku\u015flardan biri III-381<br \/>\nsem\u00fcrg\u00fck : B\u00fclb\u00fcle benzer ku\u015f II-295,<br \/>\ns\u0131g\u0131r : S\u0131g\u0131r, b\u00fcy\u00fck ba\u015f hayvanlar, bir t\u00fcr av I-364,<br \/>\nsugur : Kelere benzer bir \u00e7e\u015fit ada tav\u015fan\u0131 I-363,<br \/>\nsukak : Beyaz geyik II-287,<br \/>\ns\u00fcwlin : S\u00fcl\u00fcn I-477,<br \/>\n\u015fa : Alacal\u0131 bir ku\u015f III-211,<br \/>\ntadun : Bir ya\u015f\u0131ndaki buza\u011f\u0131 III-171,<br \/>\ntartar : Kumruya benzer ku\u015f I-485,<br \/>\ntav\u0131\u015fgan : Tav\u015fan I-153,<br \/>\ntaygan : Taz\u0131 III-175,<br \/>\ntewi ku\u015f : Deve ku\u015fu I-389,<br \/>\ntilk\u00fc : Tilki, I-54, II-15<br \/>\ntoy : Toy ku\u015fu III-142,<br \/>\ntur\u0131ga : Turga ku\u015fu, bir \u00e7e\u015fit ser\u00e7e III-174,<br \/>\n\u00fcrng ku\u015f : Akdo\u011fan III-144,<br \/>\nyabakulak : Bayku\u015f III-56,<br \/>\nyangan : Fil III-376,<br \/>\nyun ku\u015f : Tavus III-144,<br \/>\nyund : At I-235, II-153,<br \/>\nAv hayvanlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 beslenmek-yenmek amac\u0131yla avlan\u0131rken bir<br \/>\nk\u0131sm\u0131n\u0131n da derisi, k\u00fcrk\u00fc i\u00e7in avland\u0131\u011f\u0131 ve bunlar\u0131n giyim e\u015fyas\u0131 olarak<br \/>\nkullan\u0131ld\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Av hayvanlar\u0131n\u0131n ayr\u0131ca derisi, k\u00fcrk\u00fc ve<br \/>\nbunlardan elde edilen giyim malzemeleri ile etlerinin de ticari ama\u00e7l\u0131 olarak da<br \/>\nkullan\u0131ld\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Karsak, adh\u0131g, \u0131v\u0131k, sugur, tav\u0131\u015fgan, tilk\u00fc, ki\u015f vb.<br \/>\nhayvanlar daha \u00e7ok deri ve k\u00fcrkleri i\u00e7in avlananlard\u0131r.<br \/>\nAv hayvanlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda pek \u00e7ok hayvan ad\u0131 da, Divanda ge\u00e7mektedir. \u0130lhan<br \/>\n\u00c7eneli\u2019nin Divanda tespit etti\u011fi hayvan adlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 272 tane9 olup bunlar\u0131n<br \/>\nbir k\u0131sm\u0131 evcil hayvanlar bir k\u0131sm\u0131 av hayvanlar\u0131, bir k\u0131sm\u0131 da tabiatta bulunan<br \/>\nb\u00f6cek cinsi hayvanlard\u0131r. 272 kelime i\u00e7erisinde bu g\u00fcn kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z, baz\u0131<br \/>\nfonetik farkl\u0131l\u0131klara u\u011fram\u0131\u015f kelimelerin eski \u015fekilleri de yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bars-pars;<br \/>\nkar\u0131n\u00e7a-kar\u0131n\u00e7ak \u2018kar\u0131nca\u2019; s\u00fcglin\u2013s\u00fcwlin \u2018s\u00fcl\u00fcn\u2019 vd. gibi.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Bizim Divandan tespit etti\u011fimiz hayvan ve hayvanlarla ilgili kavram<br \/>\nkelimelerinin say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 650 civar\u0131ndad\u0131r. Bunlar aras\u0131nda, d\u00f6nemin sosyal<br \/>\nve iktisadi hayat\u0131na etkileri \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde az veya daha \u00e7ok kullan\u0131lan kavramlarla<br \/>\nkar\u015f\u0131la\u015fmaktay\u0131z.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Divanda tespit etti\u011fimiz av, avc\u0131l\u0131k ve hayvan adlar\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi baz\u0131<br \/>\natas\u00f6zleri de a\u015fa\u011f\u0131da s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r. Ata s\u00f6zlerinin bir k\u0131sm\u0131 da baz\u0131 fonetik<br \/>\nde\u011fi\u015fimlerle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrk\u00e7esinde ayn\u0131 yap\u0131 ve anlamda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ata<br \/>\ns\u00f6zlerinde ge\u00e7en hayvan adlar\u0131 benzetme ve anlam aktar\u0131m\u0131 yoluyla insan<br \/>\nhayat\u0131n\u0131 ve insan\u0131n ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 tecr\u00fcbeleri etkili bir \u015fekilde ifade i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\nAb\u00e7\u0131 ne\u00e7e al (tep), bilse, ay\u0131g anca yol bilir (I. 63), (I. 332), Avc\u0131 ne kadar<br \/>\nh\u00eele bilse, ay\u0131 o kadar yol bilir.<br \/>\nAl\u0131m\u00e7\u0131 arslan, berim\u00e7i s\u0131\u00e7gan (I. 75) (I. 409), Alaca\u011f\u0131na arslan, verece\u011fine,<br \/>\nborcuna s\u0131\u00e7an.<br \/>\nAl\u0131n arslan tutar, k\u00fc\u00e7in s\u0131\u00e7gan (k\u00f6sg\u00fck, oyuk) tutmas (III. 412), II. 289)<br \/>\n(I. 81), H\u00eele ile arslan tutulur, zor ile g\u00fc\u00e7 ile s\u0131\u00e7an (nazar, hay\u00e2l)<br \/>\ntutulmaz.<br \/>\nArpas\u0131z at a\u015fumas, arkas\u0131z alp \u00e7eri\u011f s\u0131yumas (I. 123), Arpas\u0131z at a\u015famaz,<br \/>\narkas\u0131z yi\u011fit rakibini yenemez.<br \/>\nArslan kar\u0131sa s\u0131\u00e7gan \u00f6tin k\u00f6dez\u00fcr (III. 263), Kocayan arslan s\u0131\u00e7an deli\u011fini<br \/>\ng\u00f6zler.<br \/>\nArslan k\u00f6krese at ayak\u0131 tula\u015f\u0131r (II. 146), Arslan k\u00fckrese at\u0131n ayaklar\u0131<br \/>\ndola\u015f\u0131r.<br \/>\nBir tilk\u00fc terisin ikile soymas (III. 244), Bir tilkinin derisi iki defa<br \/>\nsoyulmaz, y\u00fcz\u00fclmez.<br \/>\nBolda\u00e7\u0131 buzagu \u00f6k\u00fcz ara belg\u00fcl\u00fc\u011f (I. 528), \u00d6k\u00fcz olacak buza\u011f\u0131, kendisini<br \/>\nbelli eder.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">B\u00f6ri ko\u015fn\u0131s\u0131n yemes (III. 220), Kurt kom\u015fusunu yemez.<br \/>\nB\u00f6rini\u00f1 ortak, kuzgunu\u00f1 y\u0131ga\u00e7 ba\u015f\u0131nda (I. 439), Kurdun av\u0131 ortakl\u0131,<br \/>\nkuzgunun av\u0131 a\u011fa\u00e7da kendine ait olur.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">I\u00f1an \u0131\u00f1rasa botu bozlar (I. 120), Di\u015fi deve inlese yavrusu ba\u011f\u0131r\u0131r, bozlar.<br \/>\nIt \u0131s\u0131rmas, at tepmes teme (I. 178), \u0130t \u0131s\u0131rmaz at tepmez deme.<br \/>\nKaz kopsa \u00f6rdek kol i\u011f igen\u00fcr (I. 104), Kaz giderse \u00f6rdek g\u00f6le s\u00e2hib \u00e7\u0131kar.<br \/>\nKu\u015f balas\u0131 kus\u0131n\u00e7\u0131g, it balas\u0131 ok\u015fan\u00e7\u0131g (III. 232), Ku\u015f yavrusu s\u00fcs i\u00e7in, it<br \/>\nyavrusu ok\u015famak i\u00e7in<br \/>\nKu\u015f kanat\u0131n, er at\u0131n (I. 34), Ku\u015f kanad\u0131 ile, ki\u015fi at\u0131 ile var\u0131r, u\u00e7ar.<br \/>\nMu\u015f ogl\u0131 muyabu togar (II. 14), Kedi yavrusu miyavlayarak do\u011far<br \/>\nMu\u015f yakr\u0131ka tegi\u015fmes, ayur ki\u015fi ne\u00f1i yara\u015fmas (II. 105), Kedi as\u0131l\u0131 ya\u011fa<br \/>\n(kavurmaya), eri\u015femez, gevezenin mal\u0131 ki\u015fiye yaramaz.<br \/>\nOglak yiliksiz, oglan biliksiz (I. 119), O\u011flak iliksiz, \u00e7ocuk bilgisiz olur.<br \/>\n\u00d6k\u00fcz ayak\u0131 bolg\u0131n\u00e7a buzagu ba\u015f\u0131 bolsa ye\u011f (I. 59), \u00d6k\u00fcz aya\u011f\u0131<br \/>\nolmaktansa, buza\u011f\u0131 ba\u015f\u0131 olmak ye\u011fdir.<br \/>\nS\u00fcsegen udka Te\u00f1ri m\u00fc\u00f1\u00fcz bermes (III. 364), S\u00fcsegen \u00f6k\u00fcze Tanr\u0131<br \/>\nboynuz vermez.<br \/>\nTay atatsa at t\u0131nur, o\u011ful ereyse ata t\u0131nur (I. 206), Tay atla\u015f\u0131nca at<br \/>\ndinlenir, o\u011ful erginle\u015fince babas\u0131 dinlenir.<br \/>\nTaygan y\u00fcgr\u00fcgin (y\u00fcg\u00fcrgenni), tilk\u00fc sefmes (III. 175) (II. 15), Taz\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131<br \/>\nko\u015fan\u0131n\u0131 tilki sevmez.<br \/>\nYayag at\u0131 \u00e7aruk, k\u00fc\u00e7i azuk (I. 381), Yayan\u0131n at\u0131 \u00e7ar\u0131k, g\u00fcc\u00fc az\u0131kd\u0131r.<br \/>\nYaz\u0131da b\u00f6ri ul\u0131sa ebde it ba\u011fr\u0131 tart\u0131\u015fur (III. 255), D\u00fczl\u00fckde kurt ulusa,<br \/>\nevde itin ba\u011fr\u0131 s\u0131zlar.<br \/>\nYaz\u0131daki s\u00fcblin eyergeli, ebdeki takagu u\u00e7g\u0131nma (I. 447), D\u00fczl\u00fckdeki<br \/>\ns\u00fcl\u00fcn\u00fc ararken, evdeki tavu\u011fu ka\u00e7\u0131rma.<br \/>\nY\u0131lan kend\u00fc e\u011frisin bilmes, tefi boyn\u0131n e\u011fri ter (I. 127), Y\u0131lan kendi<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">e\u011frili\u011fini bilmez, deveye boynun e\u011fri der.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"color: #0000ff\">Sonu\u00e7 :<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Av, avc\u0131l\u0131k ve hayvanc\u0131l\u0131k ve bunlarla ilgili kelimeler-kavramlar \u00fczerine<br \/>\nyapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z incelemede, Ka\u015fgarl\u0131n\u0131n eserini yazd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde T\u00fcrkler aras\u0131nda<br \/>\nyayg\u0131n olarak kullan\u0131lan bu t\u00fcr pek \u00e7ok kelimenin oldu\u011funu Divanu Lugati\u2019tT\u00fcrk\u2019ten tespit ettik. Bu kelimelerin bir k\u0131sm\u0131 evcil hayvanlar ile ilgili<br \/>\nkullan\u0131l\u0131rken bir k\u0131sm\u0131n\u0131n yabani hayvanlarla ilgili olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.<br \/>\nD\u00fcnya hayat\u0131nda, tabiatla i\u00e7 i\u00e7e olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla insan, tabiatta<br \/>\ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc b\u00fct\u00fcn kavramlar\u0131, canl\u0131lar\u0131 dil sistemi i\u00e7erisinde adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan<br \/>\nhayat\u0131 i\u00e7in ekonomik ya da besin de\u011feri olmayan hayvanlar\u0131n da eserde yer<br \/>\nalmas\u0131 K\u00e2\u015fgarl\u0131\u2019n\u0131n ve T\u00fcrk toplumunun, d\u00fcnyay\u0131- ya\u015fan\u0131lan hayat\u0131 bir b\u00fct\u00fcn<br \/>\nolarak kavrad\u0131klar\u0131n\u0131 ve g\u00fcnl\u00fck hayatlar\u0131nda ya\u015fatt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<br \/>\nDivandan tespit edilen hayvan ve hayvanlarla ilgili kavramlar\u0131 kar\u015f\u0131layan<br \/>\nkelimeler yakla\u015f\u0131k 650 civar\u0131ndad\u0131r. Bunlar aras\u0131nda, d\u00f6nemin sosyal ve iktisadi<br \/>\nhayat\u0131na etkileri \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde az veya daha \u00e7ok kullan\u0131lan kavramlarla da<br \/>\nkar\u015f\u0131la\u015fmaktay\u0131z.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"color: #0000ff\">A\u00e7\u0131klamalar:<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">1 Talat Tekin, Tonyukuk Yaz\u0131t\u0131, Simurg Yay., Ankara 1994, s.4-5;<br \/>\nMuharrem Ergin, Orhun Abideleri, 29. bask\u0131, Bo\u011fazi\u00e7i Yay., \u0130stanbul 2002, s.66-67.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">2 J. Russel Hamilton, (\u00c7ev: K\u00f6ken, Vedat), \u0130yi ve K\u00f6t\u00fc Prens \u00d6yk\u00fcs\u00fc, TDK Yay., Ankara 1998, s.11.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">3 Ahmet Cafero\u011flu, Eski Uygur T\u00fcrk\u00e7esi S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc, TDK Yay., Ankara 1968<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">4 Kamil \u00dc\u00e7ba\u015f, Avc\u0131n\u0131n Temel E\u011fitim Kitab\u0131, 4 Renk Yay., Ankara 1999, s.22.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">5 Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitab\u0131 I Giri\u015f Metin Faksimile, TDK Yay. Ankara 1989, s.216-217.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">6 Do\u011fan Aksan, Anadilimizin S\u00f6z Denizinde, Bilgi Yay\u0131nevi, \u0130stanbul 2002, s.35-36.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">7 \u00dc\u00e7ba\u015f, a.g.e., 1999, s.21.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">8 Besim Atalay, Divanu L\u00fbgat-it-T\u00fcrk I-IV, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bask\u0131, TDK Yay. Ankara 1988, C..I, s.364.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">9 \u0130lhan \u00c7eneli, \u201cDivan\u00fc L\u00fcgat-it-T\u00fcrk\u2019te Hayvan Adlar\u0131\u201d T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fc Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, Y\u0131l XI-XII-XIII-XIV<br \/>\n1973-1975, Ankara 1975<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"color: #0000ff\">Kaynaklar:<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">Aksan, Do\u011fan, Anadilimizin S\u00f6z Denizinde, Bilgi Yay\u0131nevi, \u0130stanbul 2002.<br \/>\nAksan, Do\u011fan, Anlambilim, Engin Yay\u0131nevi, Ankara 1999<br \/>\nAksan, Do\u011fan, T\u00fcrk\u00e7enin S\u00f6zvarl\u0131\u011f\u0131, Engin Yay\u0131nevi, Ankara 1996.<br \/>\nAtalay, Besim (\u00e7ev.), Divanu L\u00fbgat-it-T\u00fcrk I-IV, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bask\u0131, TDK Yay. Ankara<br \/>\n1998.<br \/>\nCafero\u011flu, Ahmet, Eski Uygur T\u00fcrk\u00e7esi S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc, TDK Yay., Ankara 1968.<br \/>\n\u00c7eneli, \u0130lhan, \u201cDivan\u00fc L\u00fcgat-it-T\u00fcrk\u2019te Hayvan Adlar\u0131\u201d T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fc<br \/>\nAra\u015ft\u0131rmalar\u0131, Y\u0131l XI-XII-XIII-XIV 1973-1975, Ankara 1975.<br \/>\nErgin Muharrem, Dede Korkut Kitab\u0131 I Giri\u015f Metin Faksimile, TDK Yay. Ankara<br \/>\n1989.<br \/>\nErgin, Muharrem, Orhun Abideleri, 29. bask\u0131, Bo\u011fazi\u00e7i Yay., \u0130stanbul 2002.<br \/>\nHamilton, J. Russel (\u00e7ev: K\u00f6ken, Vedat), \u0130yi ve K\u00f6t\u00fc Prens \u00d6yk\u00fcs\u00fc, TDK Yay.,<br \/>\nAnkara 1998.<br \/>\nKaplan, Mehmet, K\u00fclt\u00fcr ve Dil, 13. bask\u0131, Dergah Yay., \u0130stanbul 2000.<br \/>\nTekin, Talat, Tonyukuk Yaz\u0131t\u0131, Simurg Yay., Ankara 1994.<br \/>\n\u00dc\u00e7ba\u015f, Kamil, Avc\u0131n\u0131n Temel E\u011fitim Kitab\u0131, 4 Renk Yay., Ankara 1999.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong><span style=\"color: #0000ff\">EK : Divanu Lugati\u2019t-T\u00fcrk\u2019ten tespit edilen av, avc\u0131l\u0131k ve<\/span><\/strong><br \/>\n<strong><span style=\"color: #0000ff\">hayvanc\u0131l\u0131k kelimeleri (kelimeler DLT Dizin\u2019inden tespit edilmi\u015ftir.)<\/span><\/strong><br \/>\nadhg\u0131r : ayg\u0131r<br \/>\nadhg\u0131rak : kulaklar\u0131 ak, v\u00fccudunun<br \/>\n\u00f6b\u00fcr taraflar\u0131 kara olan erkek<br \/>\ngeyik; da\u011f ke\u00e7isi, tekesi.<br \/>\nadh\u0131\u011f : ay\u0131<br \/>\nadhma : b\u0131rak\u0131lan, sal\u0131verilen<br \/>\nba-\u015f\u0131bo\u015f.<br \/>\nadhr\u0131m : e\u011ferin alt\u0131na iki yana<br \/>\nkonan ke\u00e7e, teyelti.<br \/>\nag\u0131l : a\u011f\u0131l, koyun yata\u011f\u0131; (O\u011fuzlarca) koyun pisli\u011fi.<br \/>\nagna : hayvanlar yat\u0131p yat\u0131p<br \/>\ndebelenmek, kekemele\u015fmek,<br \/>\ndili tutulmak.<br \/>\nagnat : hayvanlar\u0131 yat\u0131r\u0131p<br \/>\ndebe-lendirmek; dili buru\u015fturmak; dili a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rmak.<br \/>\naguj : a\u011f\u0131z, memeli hayvanlar\u0131n<br \/>\ndo\u011furdu\u011fu zaman verdi\u011fi ilk<br \/>\ns\u00fct.<br \/>\naguz : a\u011f\u0131z, memeli hayvanlar\u0131n<br \/>\ndo\u011furdu\u011fu zaman verdi\u011fi ilk<br \/>\ns\u00fct.<br \/>\najmuk at : alacal\u0131 at.<br \/>\nak at : boz renkli at.<br \/>\nakur : ah\u0131r.<br \/>\nal : hanlara bayrak, devlet<br \/>\nadamlar\u0131n\u0131n atlar\u0131na e\u011fer<br \/>\n\u00f6rt\u00fcs\u00fc yap\u0131lan turuncu ipek<br \/>\nkuma\u015f.<br \/>\nalaca at : alaca renkli ala k\u0131r at.<br \/>\nalan\u011f\u0131r : geleni, tarla faresi.<br \/>\nalavan : timsah.<br \/>\nal\u0131k : ku\u015f gagas\u0131.<br \/>\nan\u011fd\u0131 : yakalamak i\u00e7in hile<br \/>\nyapmak, tuzak kurmak. ak;<br \/>\netraf\u0131n\u0131 sarmak.<br \/>\nan\u011f\u0131la : an\u0131rmak e\u015fek.<br \/>\nan\u011f\u0131t : \u00f6rde\u011fe benzer zer k\u0131z\u0131l renkli<br \/>\nbir ku\u015f.<br \/>\naplan : s\u0131\u00e7an cinsinden bir<br \/>\nhayvanc\u0131k.<br \/>\nar b\u00f6ri : s\u0131rtlan.<br \/>\naran : ah\u0131r, at tavlas\u0131.<br \/>\naranl\u0131\u011f : ah\u0131rl\u0131, ah\u0131r\u0131 olan.<br \/>\nar\u00e7\u0131 : heybe.<br \/>\nargag : bal\u0131k avlamak i\u00e7in<br \/>\nkullan\u0131lan ucu demir olta.<br \/>\nargun : s\u0131\u00e7an cinsinden, yar\u0131m<br \/>\nar\u015f\u0131n uzunlu\u011funda bir hayvan.<br \/>\nar\u0131gla- : igdi\u015f etmek, bir \u015fey<br \/>\ni\u00e7inden iyisini se\u00e7mek ve<br \/>\ntoplamak.<br \/>\nar\u0131\u011f : bir ku\u015f ad\u0131.<br \/>\nar\u0131t : igdi\u015f etmek.<br \/>\narju : \u00e7akal.<br \/>\narjulayu : \u00e7akal gibi<br \/>\narkar : boynuzundan b\u0131\u00e7ak<br \/>\nyap\u0131lan di\u015fi da\u011f ke\u00e7isi.<br \/>\narkun : yaban ayg\u0131r\u0131yla evcil<br \/>\nk\u0131srak-tan olan at.<br \/>\narsal\u0131k : hem erkekli\u011fi hem de<br \/>\ndi\u015fili\u011fi olan bir hayvan, asl\u0131k.<br \/>\n(O\u011fuzca)<br \/>\narslan : aslan<br \/>\narslanlayu : arslan gibi arslan\u0131ms\u0131<br \/>\nart\u0131l- : y\u00fcklemek, binmek; ard\u0131lmak,<br \/>\nbir binit \u00fczerine ba\u015f\u0131 bir tarafa,<br \/>\nayaklar\u0131 bir tarafa gelmek \u00fczere<br \/>\nheybe gibi ard\u0131lmak; eri\u015filmek.<br \/>\nart\u0131n- : y\u00fcklenmek.<br \/>\nart\u0131\u015f- : bir hayvan\u0131 ardmak ve<br \/>\ny\u00fckletmekte yard\u0131m ve yar\u0131\u015f<br \/>\netmek.<br \/>\nartut : arma\u011fan, beylere v.b. b\u00fcy\u00fcklere at ve benzer \u015feylerden verilen<br \/>\narma\u011fan.<br \/>\narzu layu : \u00e7akal gibi.<br \/>\narzu : \u00e7akal<br \/>\nasr\u0131 : kaplan, kaplan gibi iki renkli<br \/>\na\u015fbar : saman kepek ve ot gibi<br \/>\n\u015feyler kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p \u0131slat\u0131larak<br \/>\nhaz\u0131rlanan hayvan yemi.<br \/>\nat b\u0131rk\u0131\u011f\u0131 : at\u0131n ve e\u015fe\u011fin genizinden<br \/>\nses \u00e7\u0131karmas\u0131.<br \/>\natan : i\u011fdi\u015f edilmi\u015f deve.<br \/>\natanlan- : i\u011fdi\u015f deve sahibi olmak.<br \/>\natat- : tay, at olmak, atla\u015fmak.<br \/>\natgar : ata bindirmek.<br \/>\natanl\u0131\u011f : i\u011fdi\u015f edilmi\u015f devesi olan<br \/>\nkimse.<br \/>\natlan- : ata binmek,<br \/>\natlanmak;bir \u015feyin \u00fczerine<br \/>\n\u00e7\u0131kmak (O\u011fuzca); atla\u015fmak, at<br \/>\nhaline gelmek.<br \/>\natla\u015f- : at ortaya koyarak,<br \/>\nbahsine girmek at\u0131 \u00f6d\u00fcl koyarak<br \/>\nyar\u0131\u015f etmek.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">atl\u0131\u011f : atl\u0131 s\u00fcvari.<br \/>\naw : av.<br \/>\naw- : topla\u015fmak, \u00fc\u015f\u00fc\u015fmek; etraf\u0131n\u0131<br \/>\n\u00e7evirmek, avlamak.<br \/>\naw\u00e7\u0131 : avc\u0131<br \/>\nawla- : avlamak.<br \/>\nawlat- : avlatmak.<br \/>\naya yersg\u00fc : yarasa<br \/>\nayg\u0131r : ayg\u0131r.<br \/>\nay\u0131\u011f : ay\u0131.<br \/>\nbag\u0131r\u00e7ak : e\u015fek semeri.<br \/>\nbag\u0131rlak : &#8220;ba\u011f\u0131rtlak&#8221; denilen ku\u015f,<br \/>\nPterocles.<br \/>\nbaka : kurba\u011fa<br \/>\nbakanak : \u00e7atal t\u0131rnakl\u0131lar\u0131n iki<br \/>\nt\u0131rnaklar\u0131 aras\u0131 ve iki t\u0131rnaktan<br \/>\nher biri.<br \/>\nbakanuk : at t\u0131rnakl\u0131lar\u0131n ortas\u0131ndaki t\u00fcmsecik et par\u00e7as\u0131.<br \/>\nbakayak : \u00e7atal t\u0131rnakl\u0131lar\u0131n iki<br \/>\nt\u0131rnaklar\u0131 aras\u0131 ve iki t\u0131rnaktan<br \/>\nher biri.<br \/>\nbakayuk : at t\u0131rnaklar\u0131n\u0131n orta<br \/>\ns\u0131ndaki t\u00fcmsecik, et par\u00e7as\u0131.<br \/>\nbala : ku\u015f ve hayvan yavrusu.<br \/>\nbalala : ku\u015f yavrulamak.<br \/>\nbald\u0131r kuzu : ilk do\u011fan kuzu.<br \/>\nbal\u0131k : bal\u0131k.<br \/>\nbal\u0131k\u00e7\u0131n : bal\u0131k\u00e7\u0131l ku\u015fu.<br \/>\nbal\u0131kl\u0131\u011f : bal\u0131\u011f\u0131 olan, bal\u0131kl\u0131.<br \/>\nbal\u0131ksa- : bal\u0131k yemek istemek.<br \/>\nbarak : \u00e7ok t\u00fcyl\u00fc k\u00f6pek.<br \/>\nbarakl\u0131\u011f : k\u00f6pe\u011fi olan ki\u015fi.<br \/>\nbars : pire, bit gibi hayvanlar\u0131n<br \/>\n\u0131s\u0131rmas\u0131ndan has\u0131l olan<br \/>\nkabart\u0131.<br \/>\nbars : T\u00fcrklerin on iki hayvan<br \/>\ntakvimindeki y\u0131ld\u0131zlar\u0131ndan<br \/>\nbiri, pars y\u0131l\u0131.<br \/>\nba\u015fgan : 50 100 r\u0131tl a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda<br \/>\nb\u00fcy\u00fck bir bal\u0131k.<br \/>\nba\u015fg\u0131l y\u0131lk\u0131 : ba\u015f\u0131 ak, d\u00f6rt ayakl\u0131<br \/>\nhayvan.<br \/>\nba\u015f\u0131l koy : tepesinde beyaz\u0131<br \/>\nbulunan koyun.<br \/>\nba\u015fla\u011f y\u0131lk\u0131 : ba\u015f\u0131bo\u015f b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f<br \/>\nhayvan.<br \/>\nbaybayuk : kelebek ku\u015fu.<br \/>\nbaynak : pislik, g\u00fcbre.<br \/>\nbe : koyun melemesi bildirir.<br \/>\nbe\u00e7el : i\u011fdi\u015f edilmi\u015f at veya ba\u015fka<br \/>\nhayvanlar.<br \/>\nbele : koyun melemek.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">b\u0131rk\u0131\u011f : at\u0131n veya e\u015fe\u011fin<br \/>\ngenzinden ses \u00e7\u0131karmas\u0131.<br \/>\nbi : &#8221; b\u00f6 &#8221; denen b\u00f6cek. (O\u011fuzca)<br \/>\nbi : k\u0131srak (O\u011fuzlardan ba\u015fka<br \/>\nT\u00fcrklerce)<br \/>\nbi\u00e7in : maymun<br \/>\nbiste : tecimeni evinde konak-lat\u0131p<br \/>\nonun mallar\u0131n\u0131 sat\u0131veren ve<br \/>\nkoyunlar\u0131n\u0131 toplayan, tecimen<br \/>\ngiderken yirmi koyunda bir alan<br \/>\n\u015fah\u0131s.<br \/>\nbit : bit.<br \/>\nbitle : bit aramak.<br \/>\nbodh : toy ku\u015fu.<br \/>\nboka : bo\u011fa.<br \/>\nbokadh- : bo\u011falanmak, bo\u011fa olmak,<br \/>\nbk. bokatbokat- : bo\u011falanmak, bo\u011fa<br \/>\nolmak bk. bokadhbo\u015f y\u0131lk\u0131 : ba\u015f\u0131bo\u015f sal\u0131nm\u0131\u015f hayvan<br \/>\ns\u00fcr\u00fcs\u00fc.<br \/>\nbotu : potuk, deve yavrusu.<br \/>\nboymul : boynunda beyazl\u0131k olan<br \/>\nhayvan, moymul.<br \/>\nboynak : y\u0131lana a\u011f\u0131 veren keler.<br \/>\nb\u00f6g : bir \u00e7e\u015fit \u00f6r\u00fcmcek, b\u00f6g.<br \/>\nb\u00f6gr\u00fcl at : b\u00f6\u011f\u00fcrleri ak olan at.<br \/>\nb\u00f6gr\u00fcl : b\u00f6\u011fr\u00fc ak olan hayvan.<br \/>\nb\u00f6l\u00fck : hayvanlar b\u00f6l\u00fcklere ay\u0131rmak.<br \/>\nb\u00f6r ley\u00fc : kurt gibi.<br \/>\nb\u00f6y : bir \u00e7e\u015fit \u00f6r\u00fcmcek.<br \/>\nbu\u00e7 bu\u00e7 : ku\u015fun \u00f6tmesi i\u00e7in &#8221; g\u00fczel<br \/>\ng\u00fczel &#8221; yerinde s\u00f6ylenen bir s\u00f6z.<br \/>\nbu\u00e7gak : kesilmi\u015f hayvan derisinden<br \/>\n\u00e7ar\u0131k yap\u0131lan u\u00e7.<br \/>\nbukak : ku\u015f kursa\u011f\u0131.<br \/>\nbukra : hayvan s\u0131\u00e7ramak,<br \/>\ncam\u0131\u015fl\u0131k etmek.<br \/>\nbukr\u0131 : hayvan s\u0131\u00e7ramak, cam\u0131\u015fl\u0131k<br \/>\netmek.<br \/>\nbula\u011f : bir aya\u011f\u0131 sekili at.<br \/>\nbulak : ha\u015far\u0131 \u00fcrkek at.<br \/>\nbulak : at boyu.K\u0131sa s\u0131rt\u0131 geni\u015f<br \/>\nat.<br \/>\nburslan : &#8220;beb\u00fcr &#8221; denilen hayvan,<br \/>\nerkek ad\u0131.<br \/>\nburunduk : yular, buruna ge\u00e7irilen<br \/>\nyular. yular burunduruk.<br \/>\nbut\u0131k : at\u0131n ayak derisi \u00e7\u0131kar\u0131larak<br \/>\nyap\u0131lan tulum.<br \/>\nbutlu : devenin burnuna ge\u00e7irilen<br \/>\nyular, burunduruk. urunsall\u0131k,<br \/>\ndeve burnundaki yumu\u015fak yer.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">buzagu : buza\u011f\u0131.<br \/>\nbuzagula- : buza\u011f\u0131lamak, buza\u011f\u0131<br \/>\ndo\u011furmak.<br \/>\nb\u00fcke : ejderha, b\u00fcy\u00fck y\u0131lan.<br \/>\nb\u00fcl at : ayaklar\u0131 sekili olan<br \/>\nat. kili olan ayaklar\u0131nda akl\u0131k<br \/>\nbulunan at.<br \/>\nb\u00fclugar : aln\u0131 ak\u0131tmal\u0131 olan at.<br \/>\nb\u00fcrge : pire.<br \/>\nb\u00fcrgelen : \u00f6fkeden pire gibi<br \/>\ns\u0131\u00e7ramak, pirelenmek.<br \/>\nc\u0131lday : atlar\u0131n g\u00f6\u011fs\u00fcnde<br \/>\n\u00e7\u0131kan hastal\u0131k.<br \/>\ncu\u011fdu : devenin uzam\u0131\u015f olan<br \/>\nt\u00fcy\u00fc.<br \/>\n\u00e7ibek : atmacaya benzer bir ku\u015f.<br \/>\n\u00e7ibek : atmacaya benzer ku\u015f.<br \/>\n\u00e7iwgin ot : hayvanlar\u0131 semiren ot.<br \/>\nda\u011f : atlara ve ba\u015fkalar\u0131na vurulan<br \/>\nda\u011f, da\u011flama.<br \/>\ndeve : deve.<br \/>\ndevey : deve.<br \/>\ne\u00e7 e\u00e7 : atlar\u0131 gayrete getirmek ve<br \/>\ns\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00e7\u0131kart\u0131lan ses.<br \/>\ne\u00e7k\u00fc : ke\u00e7i.<br \/>\nedher : e\u011fer, hayvan e\u011feri.<br \/>\nedherle : e\u011ferlemek.<br \/>\nedherli\u011f : e\u011ferli e\u011feri olan<br \/>\nedherlik : \u00fczerine e\u011fer konulan<br \/>\na\u011fa\u00e7.<br \/>\nekdi : s\u0131\u011f\u0131r koyun gibi hayvan-lar\u0131n<br \/>\nnlar\u0131n kesildi\u011fi yer, mezbaha.<br \/>\n\u00e9l ba\u015f\u0131 : ata bakan<br \/>\nseyis;vilayetin ba\u015f\u0131.<br \/>\n\u00e9l ku\u015f : kartala benzeyen<br \/>\nalacal\u0131 bir ku\u015f.<br \/>\n\u00e9l : at\u0131 anlat\u0131r bir isim.<br \/>\neldiri : o\u011flak derisi.<br \/>\nem\u015fen : kuzu derisi, k\u00fcrk<br \/>\nyap\u0131lan deri.<br \/>\nen\u00fck : hayvan yavrusu; arslan,<br \/>\ns\u0131rtlan, kurt, k\u00f6pek yavrular\u0131.<br \/>\nen\u00fckle- : eniklemek,<br \/>\nyavrulamak.<br \/>\nen\u00fcklen- : eniklemek, enik sahibi<br \/>\nolmak.<br \/>\neret : i\u011fdi\u015f etmek.<br \/>\nerik at : y\u00fcr\u00fc\u011fen at.<br \/>\nerik y\u0131lk\u0131 : yorga hayvan.<br \/>\neriklik : hayvan\u0131n isteklili\u011fi.<br \/>\nerke\u00e7 : erke\u00e7, gen\u00e7 teke.<br \/>\nerkek takagu : horoz.<br \/>\nerkek : her hayvan\u0131n erke\u011fi.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">es : y\u0131rt\u0131c\u0131 vah\u015fi hayvanlar\u0131n av\u0131, pay\u0131.<br \/>\nesri : kaplan, tekir renk, kaplan rengi.<br \/>\ne\u015fek : e\u015fek<br \/>\ne\u015fgek : e\u015fek.<br \/>\ne\u015fgeklen- : e\u015fek sahibi olmak.<br \/>\ne\u015fkinci : ko\u015fa ko\u015fa giden at<br \/>\npostas\u0131.<br \/>\ne\u015fyek : e\u015fek.<br \/>\netilgen : atlarda bulunan bir<br \/>\nhastal\u0131k.<br \/>\netlik koy : etlik koyun.<br \/>\netlik : kesilmek i\u00e7in haz\u0131rlanan koyun.<br \/>\neyeg\u00fc : her hayvan\u0131n eyegisi,<br \/>\neye kemi\u011fi, kaburga.<br \/>\nhe\u00e7 he\u00e7 : atlar\u0131 gayrete getirmek ve<br \/>\ns\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00e7\u0131kar\u0131lan ses.<br \/>\nho\u00e7 ho\u00e7 : ke\u00e7iler g\u00fcd\u00fcl\u00fcp s\u00fcr\u00fcl\u00fcrken<br \/>\ns\u00f6ylenen \u00e7\u0131kar\u0131lan ses.<br \/>\n\u0131dh\u0131n\u00e7u y\u0131lk\u0131 : vurulm\u0131yarak b\u0131rak\u0131lan<br \/>\nhayvan.<br \/>\n\u0131dhuk : kutlu ve m\u00fcbarek olan;<br \/>\nasl\u0131nda sahibinin<br \/>\n\u0131k\u0131la\u00e7 : asil, y\u00fc\u011fr\u00fck at.<br \/>\n\u0131l ku\u015f : atmaca.<br \/>\n\u0131n\u011fan : di\u015fi deve.<br \/>\n\u0131n\u011fra- : deve inlemek.<br \/>\n\u0131t. : it, k\u00f6pek.<br \/>\n\u0131tla : k\u00f6pekletmek :<br \/>\n\u0131tl\u0131\u011f : itli, k\u00f6pekli.<br \/>\n\u0131w\u0131k : k\u0131rlarda, ta\u015fl\u0131 yerlerde ya\u015fayan<br \/>\ngeyik.<br \/>\ni\u00e7mek : kuzu derisinden<br \/>\nyap\u0131lm\u0131\u015f k\u00fcrk.<br \/>\ni\u00e7meklen- : kuzu k\u00fcrk\u00fc giymek ve<br \/>\nbuna sahip olmak.<br \/>\ni\u00e7\u00fck : samur, te\u011fin gibi hayvanlar\u0131n<br \/>\nderisinden yap\u0131lan k\u00fcrk.<br \/>\ni\u00e7\u00fckle- : samur, te\u011fin gibi hayvanlar\u0131n<br \/>\nk\u00fcrk\u00fcnden urbas\u0131na i\u00e7 ge\u00e7irmek,<br \/>\ni\u00e7 kaplatmak.<br \/>\nigi\u015f : har\u0131nla\u015fan, inatla\u015fan hayvan,<br \/>\nat.<br \/>\nikt\u00fc : ekti, elde beslenen hayvan.<br \/>\nin : koyun pisli\u011fi.<br \/>\nin : y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvan ini.<br \/>\ningek : inek.<br \/>\ningek : kaplumba\u011fan\u0131n di\u015fisi.<br \/>\nin\u011fen : di\u015fi deve.<br \/>\nirk : d\u00f6rt ya\u015f\u0131na girmek \u00fczere<br \/>\nbulunan koyun.<br \/>\nizden\u011f : bal\u0131k avlanan bir \u00e7e\u015fit<br \/>\na\u011f.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">izlik : kesilen hayvanlar\u0131n<br \/>\nderisinden yap\u0131lan T\u00fcrk \u00e7ar\u0131\u011f\u0131.<br \/>\nkah kah : k\u00f6pe\u011fi \u00e7a\u011f\u0131rmak i\u00e7in<br \/>\nkullan\u0131lan s\u00f6z.<br \/>\nkakrat : davul \u00e7alarak, zararl\u0131<br \/>\nhayvanlar\u0131, ku\u015flar\u0131 ka\u00e7\u0131rtmak.<br \/>\nkaltuk : yaban s\u0131\u011f\u0131r\u0131 boynuzu.<br \/>\nkam\u00e7\u0131 : at deve ve s\u0131\u011f\u0131r\u0131n<br \/>\nerkeklik ayg\u0131t\u0131.<br \/>\nkam\u0131\u00e7ak : &#8220;kurba\u011fa yavrusu&#8221; da<br \/>\ndenen su b\u00f6ce\u011fi.<br \/>\nkanat : kanat.<br \/>\nkanatlan- : binek sahibi<br \/>\nolmak;u\u00e7mak;kanatlanmak;<br \/>\nkanad\u0131 \u00e7\u0131kmak, bitmek.<br \/>\nkan\u00e7\u0131k : di\u015fi k\u00f6pek.<br \/>\nkara ku\u015f : kara ku\u015f,tav\u015fanc\u0131l.<br \/>\nkara : deve ayaklar\u0131n\u0131n ucu.<br \/>\n(O\u011fuzlarca)<br \/>\nkarga : karga.<br \/>\nkarg\u0131la\u00e7 : k\u0131rlang\u0131\u00e7 ku\u015fu.<br \/>\nkarguy : atmaca.<br \/>\nkar\u0131 kur\u0131 : tay, k\u0131sra\u011f\u0131n arkas\u0131nda<br \/>\ngeri kald\u0131\u011f\u0131 zaman bu s\u00f6zlerle<br \/>\n\u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r.<br \/>\nkar\u0131\u011f et- : kaz ses vermek.<br \/>\nkar\u0131\u011f : kaz\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ses.<br \/>\nkar\u0131nat : hayvan bo\u011fazland\u0131ktan<br \/>\nsonra, i\u015fkenbesi ni\u015fan al\u0131narak<br \/>\nok at\u0131l\u0131r. Vuran adam etinden<br \/>\nbir par\u00e7a alarak g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.<br \/>\nkar\u0131n\u00e7a : kar\u0131nca.<br \/>\nkarkuy : atmaca ku\u015fu.<br \/>\nkarl\u0131ga\u00e7 : k\u0131rlang\u0131\u00e7.<br \/>\nkars : deve veya koyun t\u00fcy\u00fcnden<br \/>\nyap\u0131lan elbise.<br \/>\nkarsak : derisinden g\u00fczel<br \/>\nk\u00fcrk yap\u0131lan hayvan, bozk\u0131r<br \/>\ntilkisi.<br \/>\nkartal koy : akl\u0131 karal\u0131 alaca koyun<br \/>\nalaca koyun.<br \/>\nkas\u0131 : hayvanlara a\u011fa\u00e7tan yap\u0131lan<br \/>\na\u011f\u0131l.<br \/>\nkasuk : at derisinden yap\u0131lan<br \/>\ntulum.<br \/>\nka\u015fan : hayvan, at i\u015femek.<br \/>\nka\u015fga at : y\u00fcz\u00fc ak, g\u00f6zlerinin<br \/>\n\u00e7evresi kara olan at, pe\u00e7eli at.<br \/>\nka\u015fga koy : ba\u015f\u0131 ak, ba\u015fka yerleri<br \/>\nkara olan koyun.<br \/>\nka\u015fgalak : \u00f6rdekten k\u00fc\u00e7\u00fck bir su<br \/>\nku\u015fu.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">ka\u015f\u0131kl\u0131k m\u00fcn\u011f\u00fcz : ka\u015f\u0131k yapmak i\u00e7in<br \/>\nhaz\u0131rlanan boynuz.<br \/>\nkat\u0131r : kat\u0131r.<br \/>\nkatk\u0131(a?)\u00e7 : \u00e7\u0131yana benzer bir b\u00f6cek<br \/>\n(Arguca)<br \/>\nkaz : kaz.<br \/>\nke\u00e7i : ke\u00e7i.<br \/>\nkedhir : hayvan derisi y\u00fczmek,<br \/>\nbir hayvan\u0131 kaka\u00e7 past\u0131rma<br \/>\nyapmak. apmak.<br \/>\nkedhril : et soyulup, kurutulmak,<br \/>\nkaka\u00e7 past\u0131rma yap\u0131lmak.<br \/>\nkedhris : et soyup kurutmakta yard\u0131m<br \/>\netmek.<br \/>\nkedkir : hayvan cam\u0131\u015fl\u0131k etmek,<br \/>\n\u00fcst\u00fcne y\u00fck vurdurmaz olmak.<br \/>\nkeklik : keklik.<br \/>\nkekre : develerin yedi\u011fi ac\u0131 ot.<br \/>\nkek\u00fck : sek sek ku\u015fu.<br \/>\nkeleg\u00fc : tarla s\u0131\u00e7an\u0131 cinsinden<br \/>\n(soyundan) bir hayvanc\u0131k, geleni.<br \/>\ngeleni.<br \/>\nkeler : keler, kertenkelelerin genel ad\u0131.<br \/>\nken\u00e7 : gen \u00e7ocuk;her hayvan\u0131n<br \/>\nk\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc.<br \/>\nkerg\u00fck : koyunun i\u00e7erisinde,<br \/>\nk\u0131rkbay\u0131r ile beraber bulunan<br \/>\n\u015firden gibi bir \u015fey.<br \/>\nkeri\u015f : at\u0131n yarn\u0131, s\u0131rt\u0131.<br \/>\nkerit : havlatmak, \u00fcrd\u00fcrmek.<br \/>\nker\u015feg\u00fc at : k\u00fcrek kemi\u011finin alt\u0131nda<br \/>\nya\u011f\u0131r\u0131 bulunan at.<br \/>\nke\u015fg\u00fck : kalka, k\u00f6pe\u011fin boynuna<br \/>\nge\u00e7irilen halka, tasma.<br \/>\nketki at : s\u0131rt\u0131 dar, yanlar\u0131 geni\u015f at.<br \/>\nkewel at : y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fl\u00fc, k\u00fcheylan<br \/>\nat;soylu at.<br \/>\nkeyik : geyik;yaban<br \/>\nhayvan\u0131;asl\u0131nda yabani olan her<br \/>\n\u015fey, eti yenen hayvanlardan<br \/>\nceylan, s\u0131g\u0131n, da\u011f ke\u00e7isi gibi<br \/>\nhayvanlar;yabani<br \/>\nkeyik : maymun yap\u0131l\u0131 insanlar<br \/>\ni\u00e7in<br \/>\nkeyli\u011f : maymun.<br \/>\nk\u0131l kudhruk : k\u0131l kuyruk; ayni ku\u015f.<br \/>\nk\u0131l ku\u015f : \u00f6rde\u011fe benzer bir ku\u015f.<br \/>\nk\u0131l : insanda ve hayvanda.<br \/>\nk\u0131rguy : atmaca.<br \/>\nk\u0131rkuy : atmaca.<br \/>\nk\u0131s\u0131r : do\u011furmayan insan veya d\u00f6rt<br \/>\nayakl\u0131 hayvan; k\u0131srak.<br \/>\nk\u0131srak : k\u0131srak.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">k\u0131sraklar\u0131 : k\u0131srak sahibi olmak.<br \/>\nk\u0131z ku\u015f : insan \u00fczerine d\u00fc\u015fecek gibi<br \/>\nal\u00e7aktan u\u00e7an ve t\u00fcylerinin<br \/>\nrengi bukalemuna benzeyip<br \/>\na\u00e7\u0131l\u0131nca renkten renge giren bir<br \/>\nku\u015f.<br \/>\nk\u0131zgul at : boz ile k\u0131r aras\u0131nda olan<br \/>\nat.<br \/>\nkim\u00fcn\u00e7e : sivri sinek.<br \/>\nkirkin : bo\u011fan\u0131n, devenin<br \/>\nk\u0131zg\u0131n zaman\u0131.<br \/>\nkirpi : kirpi.<br \/>\nki\u015fne : ki\u015fnemek.<br \/>\nko\u00e7 : ko\u00e7.<br \/>\nba\u011f\u0131rdak : yaban e\u015fe\u011fi.<br \/>\nkom : deve havudu.<br \/>\nkom\u015fuy : kanla dolmu\u015f kene.<br \/>\nkomut : at g\u00fcbresi.<br \/>\nkon : koyun.<br \/>\nkon\u011fuz : osurgan b\u00f6ce\u011fi.<br \/>\nkorday : ku\u011fu ku\u015fu;ku\u011fu<br \/>\ncinsinden bir ku\u015f.<br \/>\nko\u015f at : hakan yan\u0131ndaki<br \/>\nyedek at.<br \/>\nko\u015flan- : kendine hayvan<br \/>\nyedek ko\u015fmak.<br \/>\nko\u015flun : iki \u015fey birbirine<br \/>\nyak\u0131n olmak, \u00f6\u011f\u00fcr k\u0131l\u0131nmak<br \/>\nhayvan bir araya ko\u015fulmak.<br \/>\nkova : T\u00fcrklerin kulland\u0131\u011f\u0131,<br \/>\ngemlerde atlar\u0131n burnuna<br \/>\ndo\u011fru dikilen kay\u0131\u015f.<br \/>\nkoy yini : koyun tersi.<br \/>\nkoy : koyun.<br \/>\nkoyar : hayvanlara ve<br \/>\nk\u00f6lelere s\u00f6\u011f\u00fclen bir kelime.<br \/>\n&#8220;a\u011f\u0131zdan salya sa\u00e7an&#8221;<br \/>\nanlam\u0131ndad\u0131r.<br \/>\nkoyun : koyun.<br \/>\nk\u00f6gen : ilmikli k\u00f6stek, s\u00fct<br \/>\nsa\u011f\u0131laca\u011f\u0131 zaman hayvan-lar\u0131n<br \/>\naya\u011f\u0131na vurulur.<br \/>\nk\u00f6gle : hayvan ye\u015fil ot yemek.<br \/>\nk\u00f6\u011f y\u0131lk\u0131 : ba\u015f\u0131bo\u015f yay\u0131lan hayvan.<br \/>\nk\u00f6\u011f : ko\u00e7 veya ba\u015fka hayvanlar\u0131n<br \/>\nk\u0131\u015fa yak\u0131n a\u015fmas\u0131.<br \/>\nk\u00f6k tupulgan : an : bir ku\u015f ad\u0131.<br \/>\nk\u00f6keg\u00fcn : g\u00f6k sinek.<br \/>\nk\u00f6kgan : bir ku\u015f ad\u0131.<br \/>\nk\u00f6k\u00fcr\u00e7k\u00fcn : g\u00fcvercin.<br \/>\nk\u00f6k\u00fcrk\u00e7g\u00fcnle\u015f- : g\u00fcvercini<br \/>\n\u00f6nd\u00fcl koyarak yar\u0131\u015fa girmek.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">k\u00f6l\u00fck : arka; g\u00f6l\u00fck, y\u00fck y\u00fckletilen<br \/>\nherhangi bir hayvan.<br \/>\nk\u00f6l\u00fcn\u011f : ku\u015flar\u0131n indi\u011fi su<br \/>\nbirikintisi.<br \/>\nk\u00f6n : at derisi veya g\u00f6n\u00fc.<br \/>\nk\u00f6p\u00e7\u00fck : e\u011ferin \u00f6n ve arka yast\u0131klar\u0131.<br \/>\nk\u00f6srik : at\u0131n \u00f6n ayaklar\u0131na<br \/>\nvurulan k\u00f6stek.<br \/>\nk\u00f6s\u00fcr : hayvan\u0131n \u00f6n ayaklar\u0131n\u0131<br \/>\nk\u00f6steklemek.<br \/>\nk\u00f6s\u00fcrge : k\u00f6stebek, tarla s\u0131\u00e7an\u0131<br \/>\nsoyundan bir hayvan.<br \/>\nk\u00f6s\u00fcrken : bir \u00e7e\u015fit k\u00f6stebek.<br \/>\nk\u00f6\u015fr\u00fck tu\u015fa\u011f : at\u0131n \u00f6n ayaklar\u0131na<br \/>\nvurulan k\u00f6stek.<br \/>\nk\u00f6ti k\u0131zlak : kuyru\u011fu k\u0131rm\u0131z\u0131 bir \u00e7e\u015fit<br \/>\nkaba ku\u015f.<br \/>\nk\u00f6z\u00fcld\u00fcr\u00fck : at kuyru\u011fundan dokunur<br \/>\nbez par\u00e7as\u0131.<br \/>\nkuba at : rengi kumral konur al ile<br \/>\nsar\u0131 aras\u0131nda olan at.<br \/>\nkuburga : bayku\u015f.<br \/>\nkudgu : kara sinek, sinek.<br \/>\nkudhgu : sinek.<br \/>\nkudhgulan : sineklenmek, ken-dinden<br \/>\nsinek ko\u011fmak.<br \/>\nkugu : ku\u011fu ku\u015fu; ku\u011fu cinsinden bir<br \/>\nku\u015f.<br \/>\nkulna : kulunlamak, k\u0131srak<br \/>\nyavru do\u011furmak.<br \/>\nkulna\u00e7\u0131 k\u0131srak : do\u011furacak k\u0131srak.<br \/>\nkulun : tay,<br \/>\nkumuk : at g\u00fcbresi.<br \/>\nkunduz : kunduz, su k\u00f6pe\u011fi.<br \/>\nkurbaka : kurba\u011fa.<br \/>\nkur\u0131 kur\u0131 : tay k\u0131sra\u011f\u0131n arkas\u0131nda geri<br \/>\nkald\u0131\u011f\u0131 zaman bu kelimelerle<br \/>\n\u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r.<br \/>\nkur\u0131h kur\u0131h : tay k\u0131sra\u011f\u0131n arkas\u0131nda<br \/>\ngeri kald\u0131\u011f\u0131 zaman bu kelimelerle<br \/>\n\u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r.<br \/>\nkurt : solucan soyundan olan<br \/>\nhayvanlar; (O\u011fuzlarca) y\u0131rt\u0131c\u0131<br \/>\nhayvanlardan olan kurt.<br \/>\nkurtan- : bitten ka\u015f\u0131nmak, koyunlarda bit aramak.<br \/>\nkurtla : kurt \u00e7\u0131karmak.<br \/>\nkusga\u00e7 : k\u00fc\u00e7\u00fck kara bir<br \/>\nhayvanc\u0131k; insan\u0131 \u0131s\u0131r\u0131r. (O\u011fuzca)<br \/>\nku\u015f : ku\u015f.<br \/>\nku\u015fga\u00e7 : ser\u00e7e ku\u015fu.<br \/>\nku\u015f\u011fun : hayvanlar\u0131n yedi\u011fi taze<br \/>\nkam\u0131\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">ku\u015fla : ku\u015f avlamak.<br \/>\nku\u015fla\u011f : ku\u015flar\u0131n \u00e7ok oldu\u011fu<br \/>\nyerdir;burada av yap\u0131l\u0131r<br \/>\nku\u015fla\u011flan- : ku\u015f avla\u011f\u0131 yapmak.<br \/>\nku\u015flat- : ku\u015f tutturmak, ku\u015f<br \/>\navlatmak.<br \/>\nkut\u0131z \u0131t : kuduz k\u00f6pek,<br \/>\nkudurmu\u015f k\u00f6pek.<br \/>\nkuturma b\u00f6tek : \u00f6nde arkada<br \/>\niki kanad\u0131 bulunan b\u00f6rk.<br \/>\nkutuz : yaban s\u0131\u011f\u0131r\u0131.<br \/>\nkutuzluk : yaban s\u0131\u011f\u0131r\u0131 sahibi.<br \/>\nkuzgun : kuzgun.<br \/>\nkuz\u0131 : kuzu.<br \/>\nk\u00fcben : deve havudunun<br \/>\nalt\u0131na konan \u00e7ul; g\u00f6l\u00fc\u011fe gerekli<br \/>\nolan \u00e7ul ve \u00e7ula benzer \u015feyler.<br \/>\nk\u00fclt\u00fcr : at ba\u011flat\u0131p<br \/>\nk\u00f6steklemek ve y\u0131kt\u0131rmak.<br \/>\nk\u00fcmi\u00e7e : sivrisinek.<br \/>\nk\u00fcm\u00fcld\u00fcr\u00fck : at g\u00f6\u011f\u00fcsl\u00fc\u011f\u00fc.<br \/>\nk\u00fcs\u00fcrge : tarla s\u0131\u00e7an\u0131 soyundan bir<br \/>\nhayvan.<br \/>\nk\u00fcv\u00fc\u00e7 : k\u00fc\u00e7\u00fck yular, \u00e7ilbir.<br \/>\nk\u00fcv\u00fck : erkek kedi.<br \/>\nk\u00fcwre : hayvan \u00f6lerek,<br \/>\ni\u00e7erisindeki nesneler<br \/>\n\u00e7\u00fcr\u00fcd\u00fckten, eti kemikler<br \/>\n\u00fczerinde kuruduktan sonraki<br \/>\nkal\u0131b\u0131.<br \/>\nk\u00fcw\u00fck : erkek kedi.<br \/>\nk\u00fcyele- : g\u00fcve silkmek,<br \/>\ng\u00fcveden kurtarmak ve<br \/>\nkorumak.<br \/>\nk\u00fczk\u00fcnek : \u00e7ak\u0131ra ve kelere benzer<br \/>\nbir ku\u015f; hava yutmakla ge\u00e7inir.<br \/>\nk\u00fczk\u00fcni : bok b\u00f6ce\u011fi cinsinden bir<br \/>\nb\u00f6cektir. Geceleri ses vererek<br \/>\nu\u00e7ar; ate\u015f b\u00f6ce\u011fi.<br \/>\nk\u00fcz\u00fcn : kendisiyle, ser\u00e7e<br \/>\nku\u015fu, tarla s\u0131\u00e7an\u0131, k\u00f6stebek<br \/>\ngibi \u015feyler avlanan, s\u0131\u00e7an<br \/>\nkuruduktan sonraki kal\u0131b\u0131.<br \/>\nmama : harmanda, ortada bulunup,<br \/>\n\u00f6teki \u00f6k\u00fczlerin etraf\u0131nda<br \/>\nd\u00f6nd\u00fckleri \u00f6k\u00fcz.<br \/>\nman ya\u015fl\u0131\u011f koy : d\u00f6rt ya\u015f\u0131n\u0131<br \/>\nge\u00e7en koyun yaln\u0131z koyun i\u00e7in.<br \/>\nman\u00e7uk : heybe, torba gibi at<br \/>\ne\u011ferine tak\u0131lan \u015fey.<br \/>\nman\u00e7uklan- : elbiseyi e\u011fer heybesine koymak.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">mayak : hayvan g\u00fcbresi en \u00e7ok<br \/>\ndeve i\u00e7in.<br \/>\nmayguk : paytak kimse; top t\u0131rnakl\u0131<br \/>\nhayvanlardan t\u00fcyleri k\u0131sa olan.<br \/>\nme.: o\u011flaklar\u0131n ve kuzular\u0131n seslerini<br \/>\nbildiren bir kelime.<br \/>\nmejek : it pisli\u011fi.<br \/>\nmen\u011f : yem, tane, ku\u015f yemi.<br \/>\nmen\u011flet : yemletmek.<br \/>\nmerde\u011fi : ay\u0131 yavrusu.<br \/>\nmerdek(g) : ay\u0131 yavrusu.(yaln\u0131z bir<br \/>\ntak\u0131m T\u00fcrklerce) domuz yavrusu.<br \/>\narslan t\u0131rna\u011f\u0131, muska gibi \u015feyler.<br \/>\nmon\u00e7uk : at\u0131n boynuna tak\u0131lan de\u011ferli<br \/>\nta\u015f,<br \/>\nmuguzgak : bal ar\u0131s\u0131na benzeyen bir<br \/>\nsinek. (Arguca)<br \/>\nmu\u015f : erkek kedi.<br \/>\nmuyav- : miyavlamak.<br \/>\nm\u00fcng\u00fcz : kaplumba\u011fa.<br \/>\nm\u00fcn\u011f\u00fcz : boynuz \u00f6z\u00fc.<br \/>\nm\u00fcn\u011f\u00fcz : boynuz.<br \/>\nm\u00fcn\u011f\u00fczlen- : boynuzu \u00e7\u0131kmak,<br \/>\nboynuzlanmak.<br \/>\nnek y\u0131lan : ejderha.<br \/>\nnek y\u0131l\u0131 : T\u00fcrklerin on iki y\u0131llar\u0131ndan<br \/>\nbiri, timsah y\u0131l\u0131.<br \/>\nnek : timsah<br \/>\noglak : o\u011flak.<br \/>\noklu\u011f : b\u00fcy\u00fck kirpi.<br \/>\nokra : yem zaman\u0131nda ki\u015fnemek,<br \/>\nhomurdanmak.<br \/>\nokra\u015f : yem zaman\u0131nda birlikte<br \/>\nki\u015fnemek.<br \/>\nolduk : nals\u0131z, yal\u0131nayak.<br \/>\nop op : e\u015fe\u011fin aya\u011f\u0131 kayd\u0131\u011f\u0131nda<br \/>\ns\u00f6ylenen s\u00f6z.<br \/>\nop : harman d\u00f6vmek i\u00e7in ko\u015fulan<br \/>\n\u00f6k\u00fczlerin ortas\u0131nda bulunan<br \/>\n\u00f6k\u00fcz.<br \/>\nor at : doru al ile doru aras\u0131nda<br \/>\nbulunan at.<br \/>\nordu : s\u0131\u00e7an k\u00f6stebek gibi yerde<br \/>\nya\u015fayan hayvanlar\u0131n yuvas\u0131.<br \/>\not : ot, hayvan yemlerinin hepsi.<br \/>\notgar- : otlatmak.<br \/>\notgun : e\u011ferin sonunda, kolan\u0131n<br \/>\nhalkas\u0131 ge\u00e7irilerek, dile ba\u011flanan<br \/>\nenli bir kay\u0131\u015f.<br \/>\notla- : otlamak.<br \/>\notl\u0131\u011f : g\u00f6zl\u00fc, g\u00f6z\u00fc olan her hayvan.<br \/>\notluk : yemlik, ah\u0131r.<br \/>\noy at : ya\u011f\u0131z at.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">ozgan at : \u00e7ok ileri giden<br \/>\nba\u015fkalar\u0131n\u0131 ge\u00e7en at.<br \/>\nozuk at : ko\u015fu ve benzerlerinde ileri<br \/>\ngiden ve ba\u015fka atlar\u0131 ge\u00e7en at.<br \/>\n\u00f6d : s\u0131\u011f\u0131r, \u00f6k\u00fcz.<br \/>\n\u00f6g\u00fcr : koyun, geyik, b<br \/>\nku\u015fu, deve cariye gibi \u015feylerin<br \/>\ntoplu halde bulunmas\u0131<br \/>\nbunlar\u0131n s\u00fcr\u00fcs\u00fc, b\u00f6l\u00fck.<br \/>\nsarkay a\u011f\u0131rtlak \u0131k : hayvanlardaki &#8220;k\u0131rk bay\u0131r&#8221; denilen<br \/>\ni\u015fkembe.<br \/>\n\u00f6g\u00fcrlen- : at s\u00fcr\u00fcs\u00fc, ayg\u0131ra sahip<br \/>\nolmak; ba\u015fka hayvanlar s\u00fcr\u00fc<br \/>\nve b\u00f6l\u00fck haline gelmek.<br \/>\n\u00f6g\u00fcrl\u00fcg : di\u015fisi bulunan ayg\u0131r.<br \/>\n\u00f6g\u00fcrl\u00fc\u011f adhg\u0131r : k\u0131sraklar\u0131,<br \/>\ne\u015fleri bulunan ayg\u0131r.<br \/>\n\u00f6g\u00fcrl\u00fc\u011f er : koyun ve benzeri<br \/>\nhayvanlardan s\u00fcr\u00fcs\u00fc bulunan<br \/>\nadam.<br \/>\n\u00f6k at : d\u00f6rt ya\u015f\u0131n\u0131 ge\u00e7mi\u015f at.<br \/>\n\u00f6k : orta ya\u015f\u0131 bulup, b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f<br \/>\nhayvan.<br \/>\n\u00f6k\u00fc\u015f y\u0131lk\u0131 : ha\u015far\u0131 hayvan, har\u0131n at.<br \/>\n\u00f6k\u00fcz : \u00f6k\u00fcz.<br \/>\n\u00f6k\u00fczlen- : \u00f6k\u00fcz sahibi olmak.<br \/>\n\u00f6mz\u00fck : e\u011ferin \u00f6n ve arka<br \/>\ntaraflar\u0131, ucu<br \/>\n\u00f6n\u011fik : kad\u0131nlar\u0131n takma<br \/>\nolarak ke\u00e7i k\u0131l\u0131ndan yapt\u0131klar\u0131<br \/>\nz\u00fcl\u00fcf.<br \/>\n\u00f6rdek : \u00f6rdek.<br \/>\n\u00f6rk : yular at tavlas\u0131.<br \/>\n\u00f6r\u00fcm\u00e7ek : \u00f6r\u00fcmcek.<br \/>\n\u00f6t- : \u00f6tmek.<br \/>\n\u00f6tgen : \u00e7ok \u00f6ten.<br \/>\npars : y\u0131rt\u0131c\u0131 bir hayvan.T\u00fcrklerin<br \/>\non ikili y\u0131llar\u0131ndan biri, bars.<br \/>\nsa\u00e7ratgu : bir \u00e7e\u015fit ku\u015f tuza\u011f\u0131.<br \/>\nsa\u00e7r\u0131tgu : bir \u00e7e\u015fit ku\u015f tuza\u011f\u0131.<br \/>\nsag- : sa\u011fmak.<br \/>\nsag\u0131l-. : sa\u011f\u0131lmak.<br \/>\nsagl\u0131k : di\u015fi koyun; sagmal,<br \/>\nsa\u011f\u0131lan hayvan.<br \/>\nsagz\u0131gan : saksa\u011fan.<br \/>\nsak sak : n\u00f6bet\u00e7inin, bek\u00e7inin<br \/>\nkaleyi ve at\u0131 koruyabilmek i\u00e7in<br \/>\nuyan\u0131k olmas\u0131n\u0131 emreden s\u00f6z.<br \/>\nsakar y\u0131l\u0131 : koyun y\u0131l\u0131.<br \/>\nsakar : boyunsuz koyun.<br \/>\nsak\u0131rgu : kene, sak\u0131rga.<br \/>\nsak\u0131rkan : b\u00fcy\u00fck s\u0131\u00e7an , geme.<br \/>\nsalga : gem almaz, ba\u015f\u0131 sert at.<br \/>\nsanduva\u00e7 : b\u00fclb\u00fcl.<br \/>\nsan\u011f : ku\u015f pisli\u011fi.<br \/>\nsan\u011fla- : ku\u015f pislemek.<br \/>\nsan\u011flat- : ku\u015f pisletmek.<br \/>\nsar\u0131\u00e7ga : \u00e7ekirge.<br \/>\nsarkan\u0131k : hayvanlardaki &#8220;k\u0131rk bay\u0131r&#8221;<br \/>\ndenilen i\u015fkembe.<br \/>\nsarn\u0131\u00e7 : deve derisinden yap\u0131lan<br \/>\ntulum; a\u011fa\u00e7tan oyulmu\u015f kap.<br \/>\nsarsal : sansar; samura benzer<br \/>\nbir hayvanc\u0131k.<br \/>\nsaxt. : e\u011ferler, kemerin ba\u015f\u0131na,<br \/>\ntokalara i\u015flenen alt\u0131n veya g\u00fcm\u00fc\u015f<br \/>\ni\u015fleme.<br \/>\nse\u00e7e : ser\u00e7e ku\u015fu.(O\u011fuzca)<br \/>\nsem\u00fcrg\u00fck : b\u00fclb\u00fcle benzer bir ku\u015f.<br \/>\n(Balasagun dilince)<br \/>\nsengreg\u00fc at : engi hastal\u0131\u011f\u0131na<br \/>\ntutulmu\u015f olup, burnundan<br \/>\ns\u00fcm\u00fck akan (irin gibi) at<br \/>\ns\u0131\u00e7gan : s\u0131\u00e7an, fare.<br \/>\ns\u0131d\u0131rgak : \u00e7atal t\u0131rnakl\u0131 olan s\u0131\u011f\u0131r, geyik<br \/>\ngibi hayvanlar\u0131n t\u0131rnaklar\u0131.<br \/>\ns\u0131g\u0131r : s\u0131\u011f\u0131r.<br \/>\ns\u0131gun : yaban s\u0131\u011f\u0131r\u0131, da\u011f ke\u00e7isi tekesi.<br \/>\ns\u0131gur\u00e7uk : s\u0131\u011f\u0131rc\u0131k ku\u015fu.<br \/>\ns\u0131\u011f\u0131r\u00e7\u0131k : s\u0131\u011f\u0131rc\u0131k ku\u015fu.<br \/>\ns\u0131k\u0131rkan : b\u00fcy\u00fck s\u0131\u00e7an , geme.<br \/>\ns\u0131p : iki ya\u015f\u0131na girmi\u015f olan tay.<br \/>\ns\u0131pakur : hayvan torbas\u0131.<br \/>\ns\u0131r : a\u011fustos b\u00f6ce\u011finin kalem ve<br \/>\nkaleme benzer \u015feylerin \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131<br \/>\nsesi anlatan<br \/>\ns\u0131ret : a\u011fustos b\u00f6ce\u011fi \u00f6tmek.<br \/>\ns\u0131r\u0131\u00e7ga : \u00e7ekirge.<br \/>\ns\u0131rmak : e\u015fek palan\u0131ndaki teyelti.<br \/>\nsil : her yemekten tiksinen, bo\u011fazs\u0131z<br \/>\ninsan; az yem yiyen hayvan.<br \/>\nsin\u011fek : sinek.<br \/>\nsirke : bit yumurtas\u0131, sirke.<br \/>\nsogan : tulum gibi iri bir y\u0131lan.<br \/>\nsogur : ada tav\u015fan\u0131; kelere<br \/>\nbenzer bir \u00e7e\u015fit ada tav\u015fan\u0131.<br \/>\nsokar koy : boynuzsuz koyun.<br \/>\nsokar : boynuzsuz hayvan hayvan; ba\u015f\u0131 sa\u00e7s\u0131z adam.<br \/>\nsongurlu\u011f : tav\u015fan\u0131 \u00e7ok ve bol olan.<br \/>\nson\u011fkur : sonkur ku\u015fu, y\u0131rt\u0131c\u0131<br \/>\nku\u015flardan biri.<br \/>\ns\u00f6g\u00fc\u015f : kebap etmeye yarar<br \/>\no\u011flak veya kuzu.<br \/>\nsugur : kelere benzer bir \u00e7e\u015fit<br \/>\nada tav\u015fan\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">sukak : s\u0131\u011f\u0131n, geyik; beyaz<br \/>\ngeyik.<br \/>\nsukakl\u0131\u011f. : geyikli, geyi\u011fi \u00e7ok olan.<br \/>\nsund\u0131la\u00e7 : yund ku\u015fu, \u00e7ay\u0131r ku\u015fu.<br \/>\nsunz\u0131 : pire soyundan bir hayvan.<br \/>\nsuv\u0131kkudhruk : kat\u0131r<br \/>\nkuyru\u011fu gibi k\u0131ls\u0131z ve uzun<br \/>\nkuyruk.<br \/>\nsuw : manda.<br \/>\nsuwg\u0131g\u0131n : manda, dombay.<br \/>\nsuwla\u011f : hayvan sulanacak<br \/>\nyer, yalak.<br \/>\nsuyagu: horozun aya\u011f\u0131ndaki<br \/>\nmahmuz.<br \/>\ns\u00fcken : e\u015fek y\u00fck\u00fcn\u00fcn bir<br \/>\ntaraf\u0131nda olan sepet, sele gibi<br \/>\n\u015feyler.<br \/>\ns\u00fcr\u00fc\u011f : s\u00fcr\u00fc.<br \/>\ns\u00fcr\u00fc\u015f : ayg\u0131r a\u015fmak<br \/>\nistedi\u011finde, k\u0131sra\u011f\u0131 di\u015fleyerek<br \/>\ns\u00fcr\u00fcklemek. \u0130ti\u015fmek<br \/>\ns\u00fcwl\u00fcn : s\u00fcl\u00fcn.<br \/>\n\u015fa : alacal\u0131 bir ku\u015f. erdemsiz : &#8220;<br \/>\nfaydas\u0131z &#8221; anlam\u0131na ayn\u0131 ku\u015fa<br \/>\nverilen lakap. verilen lakap.<br \/>\n\u015fut\u0131 : k\u0131rkayak, \u00f6r\u00fcmcek, \u00e7\u0131yan gibi<br \/>\nbir b\u00f6cek. ( \u00d6z T\u00fcrk\u00e7e de\u011fil )<br \/>\n\u015f\u00fct\u00fck : s\u0131\u011f\u0131r boynuzundan<br \/>\nyap\u0131lan divit.<br \/>\ntaban : deve taban\u0131, taban<br \/>\ntabanla- : deve tepmek.<br \/>\ntadhun : tosun iki ya\u015f\u0131nda olan<br \/>\ns\u0131\u011f\u0131r.<br \/>\ntadun. : bir ya\u015f\u0131ndaki buza\u011f\u0131.<br \/>\ntah tah : sal\u0131nd\u0131ktan sonra, do\u011fan\u0131<br \/>\nveya \u015fahini \u00e7a\u011f\u0131rmak i\u00e7in bir<br \/>\nnida.<br \/>\ntakagu y\u0131l\u0131 : T\u00fcrklerin on ikili<br \/>\ny\u0131llar\u0131ndan biri.<br \/>\ntakagu : tavuk.<br \/>\ntakuk yal\u0131g\u0131 : horozibi\u011fi.<br \/>\ntakuk : horoz.<br \/>\ntakuklu\u011f : tavuklu.<br \/>\ntalas : at yar\u0131\u015f\u0131nda, top ve \u00e7evgen<br \/>\noyununda \u00e7izilmi\u015f s\u0131n\u0131r ve<br \/>\ngerilmi\u015f ip.<br \/>\ntalb\u0131n : ku\u015f dalb\u0131nmak,<br \/>\n\u00e7\u0131rp\u0131nmak.<br \/>\ntalp\u0131\u015f : kanat \u00e7\u0131rpmak,<br \/>\ndalp\u0131\u015fmak, dalgalanmak.<br \/>\ntalw\u0131r : keklik<br \/>\ntapra\u015f : s\u0131\u00e7ramak, hoplamak<br \/>\nyaln\u0131z deve i\u00e7in<br \/>\ntapr\u0131 : \u015f\u0131\u00e7ramak, hoplamak yaln\u0131z<br \/>\ndeve i\u00e7in.<br \/>\ntarg\u0131l : attan ba\u015fka her hayvan i\u00e7in<br \/>\nalaca.<br \/>\ntarma- : t\u0131rmalamak.<br \/>\ntarmak : y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvanlar\u0131n<br \/>\npen\u00e7esi.<br \/>\ntarmaklan- : kol kol ku\u015f pen\u00e7esi gibi<br \/>\nak\u0131n etmek; pen\u00e7e sahibi olmak<br \/>\nku\u015f kol kol olmak<br \/>\ntarma\u015f- : t\u0131rmala\u015fmak, birlikte<br \/>\nka\u015f\u0131nmak.<br \/>\ntarmat- : t\u0131rmalatmak.<br \/>\ntartar : kumruya benzer bir<br \/>\nku\u015f.<br \/>\ntavar : mal; davar.<br \/>\ntaw\u0131\u015fgan y\u0131l\u0131 : T\u00fcrklerin on ikili<br \/>\ny\u0131llar\u0131ndan biri.<br \/>\ntaw\u0131\u015fgan : tav\u015fan.<br \/>\ntay : tay.<br \/>\ntaygan : taz\u0131, av k\u00f6pe\u011fi.<br \/>\ntegin\u011f : tekin samur.<br \/>\ntegirmek : deve \u00fczerine iki tarafl\u0131<br \/>\nat\u0131larak i\u00e7erisine binilen sepetle<br \/>\nsepete benzer nesne.<br \/>\nteke : teke; boynuzundan yay yap\u0131lan<br \/>\nerkek geyik.<br \/>\nten\u011felg\u00fc\u00e7 : d\u00f6lenge\u00e7 ku\u015fu (O\u011fuzca)<br \/>\nten\u011felg\u00fcn : d\u00f6lenge\u00e7 (O\u011fuzlardan<br \/>\nba\u015fka di\u011fer T\u00fcrklerce)<br \/>\nten\u011fil : \u00f6n ayaklar\u0131 \u00e7izgili.<br \/>\nteve : deve.<br \/>\ntewey : deve.<br \/>\ntewi ku\u015f : deve ku\u015fu.<br \/>\ntewi : deve memesi.<br \/>\ntezek : tezek, at g\u00fcbresi.<br \/>\nt\u0131\u011f : al ile doru aras\u0131 at rengi, konur al.<br \/>\nt\u0131l\u0131 : s\u0131\u00e7an gibi k\u00fc\u00e7\u00fck hayvan.<br \/>\nt\u0131\u015f\u0131 takagu : tavuk.<br \/>\nt\u0131\u015f\u0131 : di\u015fi torum.<br \/>\nt\u0131\u015f\u0131 : di\u015fi, her hayvan\u0131n di\u015fisi; kad\u0131n.<br \/>\ntilki : tilki.<br \/>\ntilk\u00fc : tilki.<br \/>\ntin : yular.<br \/>\nti\u015fek : \u015fi\u015fek, iki ya\u015f\u0131n\u0131 bitirerek \u00fc\u00e7\u00fcne<br \/>\nbasm\u0131\u015f olan koyun.<br \/>\nti\u015fi : di\u015fi, her hayvan\u0131n di\u015fisi; kad\u0131n.<br \/>\ntitir : di\u015fi deve.<br \/>\ntiwi : deve.<br \/>\ntizgin : yular, dizgin<br \/>\ntogr\u0131l : y\u0131rt\u0131\u0131 ku\u015flardan bir ku\u015f; bin<br \/>\nkaz \u00f6ld\u00fcr\u00fcr birini yer.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">to\u011f : at ayaklar\u0131n\u0131n kazd\u0131\u011f\u0131<br \/>\n\u00e7ukurlardan \u00e7\u0131kan toz<br \/>\ntok : tok, a\u00e7 olmayan; sa\u00e7s\u0131z insan;<br \/>\nboynuzsuz hayvan.<br \/>\ntokl\u0131 : toklu, alt\u0131 ayl\u0131k kuzu.<br \/>\ntokum : bo\u011fazlanacak,<br \/>\nkesilecek hayvan; bo\u011fazlanan,<br \/>\nkesilen hayvan\u0131n derisi.<br \/>\ntokun : hayvan kesmek,<br \/>\nbo\u011fazlamak.<br \/>\ntom\u015fuk : ku\u015f gagas\u0131.<br \/>\nton\u011fa : beb\u00fcr, kaplan<br \/>\ncinsinden bir hayvan; ki\u015fi ad\u0131.<br \/>\nton\u011fuz merde\u011fi : domuz<br \/>\nyavrusu.<br \/>\nton\u011fuz y\u0131l\u0131 : T\u00fcrklerin on ikili<br \/>\ny\u0131llar\u0131ndan biri.<br \/>\nton\u011fuz : domuz.<br \/>\ntoprat : hayvan yeri<br \/>\nkurutas\u0131ya dek otunu yemek.<br \/>\ntor\u0131\u011fat : doru renkli at.<br \/>\ntorum : torum, deve yavrusu.<br \/>\ntosun : ha\u015far\u0131 atlar i\u00e7in;<br \/>\nyosun tay.<br \/>\ntoy : toy ku\u015fu.<br \/>\nt\u00f6pret- : hayvan yeri<br \/>\nkurutas\u0131ya dek otunu yemek.<br \/>\ntugrag : d\u00f6n\u00fc\u015fte geri al\u0131nmak<br \/>\n\u00fczere, sava\u015f zaman\u0131nda<br \/>\naskerin binmesi i\u00e7in hakan<br \/>\ntaraf\u0131ndan verilen at.<br \/>\ntugraglan- : alay ve bini\u015f<br \/>\ng\u00fcnlerinde, han taraf\u0131ndan<br \/>\nsonra al\u0131nmak \u00fczere at<br \/>\nverilmek, atland\u0131rmak.<br \/>\n(O\u011fuzca)<br \/>\ntugum : kesilmi\u015f hayvan.<br \/>\ntugzaglan- : alay ve bini\u015f<br \/>\ng\u00fcnlerinde, han taraf\u0131ndan<br \/>\nsonra geri al\u0131nmak \u00fczere at<br \/>\nverilmek, atland\u0131rmak.<br \/>\ntugza\u011f : d\u00f6n\u00fc\u015fte geri al\u0131nmak<br \/>\n\u00fczere sava\u015f zaman\u0131nda askerin<br \/>\nbinmesi i\u00e7in hakan taraf\u0131ndan<br \/>\nverilen at.<br \/>\ntun\u00e7uk : kayg\u0131dan soluyamaz<br \/>\nolmak; hayvan k\u0131\u015f i\u00e7in inine<br \/>\ngirip bahara dek \u00e7\u0131kmamak.<br \/>\nturb\u0131 : yard\u0131mc\u0131, yaver, uyuntu;<br \/>\ntosun.<br \/>\ntur\u0131ga : turga ku\u015fu, bir \u00e7e\u015fit<br \/>\nser\u00e7e.<br \/>\nturlak : zay\u0131f; her hayvan\u0131n<br \/>\nar\u0131\u011f\u0131; insan\u0131n ihtiyarlay\u0131\u015f\u0131nda<br \/>\nzay\u0131f-l\u0131\u011f\u0131.<br \/>\nturna : durna, turna ku\u015fu.<br \/>\ntur\u015fu tur\u015fu: e\u015fe\u011fi durdurmak i\u00e7in<br \/>\ns\u00f6ylenen kelimeler.<br \/>\nturumtay : y\u0131rt\u0131c\u0131 bir ku\u015f; erkek<br \/>\nad\u0131.<br \/>\ntu\u015fa\u011f : k\u00f6stek, at aya\u011f\u0131na<br \/>\nvurulan buka\u011f\u0131.<br \/>\ntu\u015fu tu\u015fu : e\u015fe\u011fi durdurmak i\u00e7in<br \/>\ns\u00f6ylenen kelimeler.<br \/>\ntutgak : geceleyin, d\u00fc\u015fman\u0131n<br \/>\ng\u00f6zc\u00fclerini ve ileri karakollar\u0131n\u0131<br \/>\nyakalamak i\u00e7in \u00e7\u0131kar\u0131lan atl\u0131<br \/>\nb\u00f6l\u00fck. r\u0131lan<br \/>\ntuya\u011f : at t\u0131rna\u011f\u0131, hayvan<br \/>\nt\u0131rna\u011f\u0131, tuynak.<br \/>\nt\u00fc : t\u00fcy; l\u0131k; sa\u00e7; renk, at tonu.<br \/>\nt\u00fcge : d\u00fc\u011fe, iki ya\u015f\u0131na varm\u0131\u015f olan<br \/>\nbuza\u011f\u0131.<br \/>\nt\u00fck\u00fc t\u00fck\u00fc : k\u00f6pek eni\u011fini \u00e7a\u011f\u0131rmak<br \/>\ni\u00e7in kullan\u0131lan kelime. atl\u0131 b\u00f6l\u00fck.<br \/>\nt\u00fck\u00fcz at : aln\u0131nda bir par\u00e7a beyaz olan<br \/>\nat.<br \/>\nt\u00fck\u00fcz y\u0131lk\u0131 : t\u00fcliyen, k\u0131\u015f t\u00fcy\u00fcn\u00fc d\u00f6ken<br \/>\nhayvan.<br \/>\nt\u00fck\u00fcz : at\u0131n aln\u0131ndaki ak\u0131tma.<br \/>\nt\u00fclek(\u011f) : d\u00f6rt ayakl\u0131 hayvanlar\u0131n<br \/>\nt\u00fcylerini at\u0131p d\u00f6kt\u00fckleri<br \/>\ns\u0131ra;koyun k\u0131rk\u0131m\u0131.<br \/>\nt\u00fcm at : d\u00fcz, tamam\u0131yla doru at.<br \/>\nt\u00fcm kara : d\u00fcz kara at<br \/>\nt\u00fcm taru\u011f : d\u00fcz tamamen doru at.<br \/>\nt\u00fcm : at tonlar\u0131nda d\u00fcz renk.<br \/>\nud y\u0131l\u0131 : T\u00fcrklerin on ikili<br \/>\ny\u0131llar\u0131ndan biri.<br \/>\nud : s\u0131\u011f\u0131r, \u00f6k\u00fcz.<br \/>\nudh : s\u0131\u011f\u0131r, \u00f6k\u00fcz.<br \/>\nugar : aln\u0131nda ak\u0131 olan at.<br \/>\nulaga : sava\u015f at\u0131.<br \/>\nula\u011f : ulak, beyin emriyle ko\u015fa ko\u015fa<br \/>\ngiden postac\u0131n\u0131n ba\u015fka bir ata<br \/>\neri\u015fip bininceye de\u011fin bindi\u011fi at.<br \/>\nular : erkek keklik.<br \/>\nularl\u0131\u011f : kekli\u011fi \u00e7ok olan.<br \/>\nulduk : nals\u0131z, yal\u0131nayak.<br \/>\nuluk : at\u0131n omuz ba\u015f\u0131.<br \/>\nus : kerkes ku\u015fu.<br \/>\nuslayu : kerkes ku\u015fu gibi.<br \/>\nu\u015f u\u015f : \u00f6k\u00fcz\u00fc suvarmak i\u00e7in s\u00f6ylenen<br \/>\ns\u00f6z.<br \/>\nuya : ku\u015f yuvas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">\u00fcbg\u00fck : ibibik ku\u015fu.<br \/>\n\u00fcb\u00fcp : ibibik ku\u015fu.<br \/>\n\u00fc\u00e7l\u00fc\u00e7 : ba\u015flar\u0131 bir demirle birle\u015ftirilerek \u00fc\u00e7 \u00e7ubukla yap\u0131lan<br \/>\ntav\u015fan tuza\u011f\u0131.<br \/>\n\u00fcgi : bayku\u015f<br \/>\n\u00fcg\u00fcrmek : deve \u00fczerine iki tarafl\u0131<br \/>\ny\u00fckletilerek i\u00e7erisine binilen<br \/>\nsepet ve benzeri \u015fey. (O\u011fuzlarca<br \/>\n)<br \/>\n\u00fchi : bayku\u015f.<br \/>\n\u00fcrpek : t\u00fcyleri \u00fcrpermi\u015f<br \/>\ninsan ve hayvan.<br \/>\n\u00fcr\u00fcn\u011f ku\u015f : akdo\u011fan.<br \/>\n\u00fcs : kerkes ku\u015fu.<br \/>\nyab : e\u011ferin alt\u0131na ve \u00fcst\u00fcne konan<br \/>\nke\u00e7e, e\u011fer yast\u0131\u011f\u0131. (\u00c7i\u011filce)<br \/>\nyabakulak : bayku\u015f. 114<br \/>\nyab\u0131tak : \u00e7\u0131plak, e\u011fersiz.<br \/>\nyag(\u0131)r : at, kat\u0131r ve e\u015fek gibi<br \/>\nhayvanlar\u0131n s\u0131rt\u0131nda semer,<br \/>\ne\u011fer ve y\u00fck vurmas\u0131ndan<br \/>\nmeydana gelen yara, ya\u011f\u0131r.<br \/>\nyagan : fil.<br \/>\nyaganl\u0131g : fili olan, filci.<br \/>\nyag\u0131rla- : ya\u011f\u0131r\u0131 sa\u011faltmak, iyi<br \/>\netmek.<br \/>\nyag\u0131rlan-: ya\u011f\u0131rlanmak; ya\u011f\u0131r\u0131<br \/>\n\u00e7o\u011falmak; ya\u011f\u0131rdan ka-\u015f\u0131nmak.<br \/>\nyag\u0131rl\u0131\u011f : ya\u011f\u0131rl\u0131, s\u0131rt\u0131 yaral\u0131.<br \/>\nyagr\u0131 : ya\u011f\u0131r olmak.<br \/>\nyal : at yelesi.<br \/>\nyalg\u0131l : yelesi ak, ak yeleli.<br \/>\nyal\u0131\u011f : at yelesi; ibik; e\u011fer ka\u015f\u0131.<br \/>\nyalu : taylan ba\u011flamak i\u00e7in<br \/>\nkullan\u0131lan ip, \u00f6rk.<br \/>\nyamlan : bir \u00e7e\u015fit s\u0131\u00e7an, geme.<br \/>\nyamra\u015f- : kuzular analar\u0131 ile<br \/>\nkar\u0131\u015fmak.<br \/>\nyan\u011fan : alaca karga, yaln\u0131z ba\u015f\u0131 ak<br \/>\nolan karga.<br \/>\nyan\u011fan : fil.(O\u011fuzlar bunu<br \/>\nbilmezler)<br \/>\nyapgak : ku\u015f avlanan bir \u00e7e\u015fit<br \/>\ntuzak.<br \/>\nyapgu\u00e7 : e\u015fek ve benzeri hayvanlar\u0131<br \/>\ns\u00fcrmekte kullan\u0131lan de\u011fnek.<br \/>\nyap\u0131tak : \u00e7\u0131plak, e\u011fersiz.<br \/>\nyaprat &#8211; : at, bir \u015feyden korktu\u011fu<br \/>\nveya bir \u015feye tekme ataca\u011f\u0131<br \/>\nzaman kula\u011f\u0131n\u0131 dikmek.<br \/>\nyar\u0131sa : yarasa.<br \/>\nyarpuz : y\u0131lan yiyen bir hayvan,<br \/>\nfiravun s\u0131\u00e7an\u0131.<br \/>\nyayguk : k\u0131sra\u011f\u0131n meme u\u00e7lar\u0131.<br \/>\nyazguk : k\u0131sra\u011f\u0131n meme u\u00e7lar\u0131.<br \/>\nye&#8217;lin : k\u0131srak memesi, t\u0131rnakl\u0131 hayvan<br \/>\nmemesi.<br \/>\nyenge\u00e7 : yenge\u00e7.<br \/>\ny\u0131l : at yelesi.<br \/>\ny\u0131lan nek : ejderha.<br \/>\ny\u0131lan ok : kendini insan ve ba\u015fka<br \/>\n\u015feylerin \u00fczerine atan bir y\u0131lan.<br \/>\ny\u0131lan y\u0131l\u0131 : T\u00fcrklerin on ikili y\u0131llar\u0131ndan<br \/>\nbiri.<br \/>\ny\u0131lan : y\u0131lan.<br \/>\ny\u0131lk\u0131 : ba\u015f\u0131 ak d\u00f6rt ayakl\u0131 hayvan.<br \/>\ny\u0131lk\u0131 : ya\u015fl\u0131 oldu\u011fundan y\u00fck<br \/>\nvurulmayan hayvan.<br \/>\ny\u0131lk\u0131 : hayvan; hayvan s\u00fcr\u00fcs\u00fc, d\u00f6rt<br \/>\nayakl\u0131 hayvanlar.<br \/>\nyin : in, hayvan ini.<br \/>\nyin : koyun pisli\u011fi.<br \/>\nyogdu : hayvan\u0131n \u00e7enesi<br \/>\nalt\u0131ndaki uzun t\u00fcyler.<br \/>\nyogru. : deve t\u00fcy\u00fcn\u00fcn uzunlar\u0131.<br \/>\nyogruy : deve t\u00fcy\u00fcn\u00fcn uzun<br \/>\nolanlar\u0131.<br \/>\nyoh : toy ku\u015fu.<br \/>\nyol\u0131\u00e7 : ke\u00e7i k\u0131llar\u0131n\u0131n dibinde bulunan<br \/>\nyumu\u015fak ince y\u00fcn.<br \/>\nyonak : hayvanlar\u0131n semerleri<br \/>\nalt\u0131na konan \u015fey \u00e7ul, \u00e7ul par\u00e7as\u0131.<br \/>\nyort : d\u00f6rt nal ko\u015fturmak; bir i\u015fe<br \/>\nba\u015flamak \u00fczere y\u00fcr\u00fcmek.<br \/>\nyortu\u015f : at y\u00fcr\u00fctmekte yar\u0131\u015f<br \/>\netmek.<br \/>\nyovl\u0131\u00e7 : ke\u00e7i k\u0131llar\u0131n\u0131n dibinde<br \/>\nbulunan yumu\u015fak ince y\u00fcn.<br \/>\nyoza : k\u0131sraktan ba\u015fka hayvan k\u0131s\u0131r<br \/>\nkalmak.<br \/>\ny\u00f6k : ku\u015f t\u00fcy\u00fc, ku\u015f yele\u011fi, ok yele\u011fi.<br \/>\nyugak : su ku\u015fu.<br \/>\nyu\u011fdu : devenin uzam\u0131\u015f olan<br \/>\nt\u00fcyleri.<br \/>\nyular : at yular\u0131.<br \/>\nyularla- : yularlamak, ba\u011flamak.<br \/>\nyularlan- : yularlanmak, yular<br \/>\ntak\u0131lmak.<br \/>\nyularl\u0131\u011f : yularl\u0131, yularlanm\u0131\u015f.<br \/>\nyul\u0131\u00e7 : ke\u00e7i k\u0131llar\u0131n\u0131n dibinde bulunan<br \/>\nyumu\u015fak ince y\u00fcn.<br \/>\nyumur : hayvanlar\u0131n g\u00f6den ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131.<br \/>\nyun ku\u015f : tavus, tavus ku\u015fu.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\">yund y\u0131l\u0131: T\u00fcrklerin on ikili<br \/>\ny\u0131llar\u0131ndan biri.<br \/>\ny\u00fcg(\u00fc)r- : at ko\u015fmak, y\u00fc\u011fr\u00fck\u00e7e<br \/>\nko\u015fmak; ge\u00e7mek; se\u011firtmek, beze<br \/>\nyund : at, cins atlar, at s\u00fcr\u00fcs\u00fc. eri\u015f yapmak.<br \/>\nyundak : at f\u0131\u015fk\u0131s\u0131, at g\u00fcbresi. y\u00fck : ku\u015f t\u00fcy\u00fc, ku\u015f yele\u011fi; ok yele\u011fi.<br \/>\nyut : k\u0131\u015f\u0131n so\u011fukta hayvanlar\u0131<br \/>\n\u00f6ld\u00fcren felaket.<br \/>\ny\u00fcn\u011f : ku\u015f yele\u011fi.<br \/>\nzak zak : ko\u00e7lar\u0131 tos yapma\u011fa<br \/>\nyut\u0131k : yutamak, so\u011fuktan hayvan k\u0131\u015fk\u0131rtmak i\u00e7in kullan\u0131lan bir s\u00f6z.<br \/>\ntelef olmak. zabn\u0131 : gece \u00f6ten \u00e7ekirgeye benzer bir<br \/>\ny\u00fcg\u00fcrgen at : ko\u015fucu, y\u00fc\u011fr\u00fck at. b\u00f6cek; orak ku\u015fu<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yrd. Do\u00e7. Dr. Nadir \u0130LHAN Yrd. Do\u00e7. Dr. Mustafa \u015eENEL \u00d6zet T\u00fcrk tarihinin en eski d\u00f6nemlerinden itibaren avc\u0131l\u0131\u011f\u0131n T\u00fcrkler aras\u0131nda beslenme, ge\u00e7im ve spor amac\u0131yla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 T\u00fcrk dilinin en eski metinlerinden \u00f6\u011frenmekteyiz. T\u00fcrk\u00e7enin Karahanl\u0131 sahas\u0131nda meydana getirilmekle beraber, K\u00e2\u015fgarl\u0131\u2019n\u0131n ula\u015fabildi\u011fi T\u00fcrk co\u011frafyas\u0131n\u0131n, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n s\u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, kelime hazinesini toplayan \u015faheseri Div\u00e2nu Lug\u00e2ti\u2019t T\u00fcrk\u2019\u00fcnde de ortak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-4313","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uygur-tarihi-ve-kulturu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4313","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4313"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4313\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4332,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4313\/revisions\/4332"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4313"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4313"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4313"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}