
{"id":4179,"date":"2020-07-14T10:21:27","date_gmt":"2020-07-14T07:21:27","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=4179"},"modified":"2020-07-27T12:15:33","modified_gmt":"2020-07-27T09:15:33","slug":"kazakistanda-cagdas-uygur-edebiyati-uygur-yazar-ve-dramaturg-ahmetcan-asiri-asirov","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=4179","title":{"rendered":"Kazakistan\u2019da \u00e7a\u011fda\u015f Uygur Edebiyat\u0131, Uygur yazar ve dramaturg Ahmetcan A\u015firi (A\u015firov)"},"content":{"rendered":"<p><strong><span style=\"color: #0000ff\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-4180\" src=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/Uyghur1.jpg\" alt=\"\" width=\"850\" height=\"350\" srcset=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/Uyghur1.jpg 850w, https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/Uyghur1-400x165.jpg 400w, https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/Uyghur1-768x316.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 850px) 100vw, 850px\" \/><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff\">Do\u00e7. Dr. Hikmet KORA\u015e<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff\">\u00d6zet<\/span><\/strong><\/p>\n<p>\u00c7a\u011fda\u015f Uygur edebiyat\u0131 k\u00f6kl\u00fc bir gelene\u011fe sahiptir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Uygurlar hala eski T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr merkezlerinde ya\u015famaktad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda k\u00f6kl\u00fc ve gelenekle\u015fmi\u015f \u00c7a\u011fatay edebiyat\u0131n\u0131n miras\u00e7\u0131s\u0131d\u0131rlar. Tarihi \u00c7a\u011fatay edebi dili Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da 1950\u2019li y\u0131llara kadar devam etmi\u015ftir. Sovyetler Birli\u011finin kurulmas\u0131yla Uygur T\u00fcrkleri ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr ve bu siyasi b\u00f6l\u00fcnme 1950\u2019li y\u0131llarda sosyal hayata ve edebiyata da aksetmi\u015ftir. Bundan dolay\u0131<br \/>\n\u00c7a\u011fda\u015f Uygur edebiyat\u0131 iki farkl\u0131 kolda geli\u015fmi\u015ftir. Bunun birinci sebebi \u00c7in ile Sovyetler Birli\u011finin ili\u015fkilerinin bozulmas\u0131d\u0131r. \u0130kincisi ise buna ba\u011fl\u0131 olarak s\u00fcrekli de\u011fi\u015ftirilen alfabedir. Bug\u00fcn Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da k\u0131smen takip edebildi\u011fimiz bir edebiyat ve temsilcileri vard\u0131r. Fakat ayn\u0131 durumu, Do\u011fu T\u00fcrkistan d\u0131\u015f\u0131nda geli\u015fen edebiyat i\u00e7in s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00d6zellikle Kazakistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde geli\u015fen Uygur edebiyat\u0131 bu konuda incelemeye de\u011fer mahiyettedir. \u00c7a\u011fda\u015f edebiyat\u0131n b\u00fct\u00fcn t\u00fcrlerinde kayda de\u011fer eserlerin verildi\u011fine inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z<br \/>\nKazakistan\u2019daki Uygur edebiyat\u0131 ile ilgili \u00e7ok bilgiye sahibi de\u011filiz. \u00c7a\u011fda\u015f Uygur Edebiyat\u0131n\u0131n olu\u015fumundan k\u0131saca bahsedilerek Kazakistan\u2019da ya\u015fayan bir Uygur edip \u00fczerinde durulacakt\u0131r. Eserleri \u00e7e\u015fitli dillere \u00e7evrilerek yay\u0131mlanm\u0131\u015f yazar \u00c7a\u011fda\u015f Kazak edebiyat\u0131nda da \u00f6nemli yere sahiptir. \u00d6zellikle son d\u00f6nemde yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 tarihi romanlar\u0131 ile dikkat \u00e7eker.<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff\">Anahtar Kelimeler:<\/span><\/strong> Ahmetcan A\u015firi, \u0130dikut, Baur\u00e7uk Art Tekin, \u00c7a\u011fda\u015f Uygur Edebiyat\u0131, Uygur Yazar, Uygur Dramaturg.<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff\">Giri\u015f<\/span><\/strong><\/p>\n<p>\u00c7a\u011fda\u015f Uygur Edebiyat\u0131 Hakk\u0131nda \u201cEdebiyat gelene\u011fi en g\u00fc\u00e7l\u00fc ve uzun soluklu olan T\u00fcrk topluluklar\u0131ndan birisi Uygur T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr.\u201d ifadesi yanl\u0131\u015f olmaz. Bunun birinci sebebi ya\u015fad\u0131klar\u0131 topraklar\u0131n T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn eski k\u00fclt\u00fcr merkezi olmas\u0131, ikincisi ise bug\u00fcnk\u00fc Uygurcan\u0131n tarihi \u00c7a\u011fatay T\u00fcrk\u00e7esinin devam\u0131 olmas\u0131d\u0131r. T\u00fcrkl\u00fck bilimi ile u\u011fra\u015fanlar\u0131n genel kanaati, \u00c7a\u011fatay T\u00fcrk\u00e7esinin 20. asr\u0131n ilk \u00e7eyre\u011finde yerini yeni yaz\u0131 dili olan T\u00fcrk leh\u00e7elerine b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 \u015feklindedir1. Ancak yeni yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi ger\u00e7ek, tarihi \u00c7a\u011fatay T\u00fcrk\u00e7esinin Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da 1950\u2019lere kadar devam etti\u011fi y\u00f6n\u00fcndedir2. \u00c7a\u011fatay T\u00fcrk\u00e7esinin 1950\u2019li y\u0131llardaki birden sona eri\u015fini, 1951\u2019de Pekin\u2019de Milliyetler Merkezi Enstit\u00fcs\u00fc b\u00fcnyesinde, Uygur, Kazak, Salar ve Tuva T\u00fcrk\u00e7eleri hakk\u0131nda T\u00fcrkologlar\u0131n sistemli \u00e7al\u0131\u015fmalar yaparak raporlar haz\u0131rlamalar\u0131 ve 1954\u2019te y\u00f6netimin Stalin\u2019in Marksizm ve Dil eserini temel alan bir politika takip ederek Xinjiang \u00d6zerk B\u00f6lgesi Dil ve Yaz\u0131 Komitesi \u00fcyesi Mahmut Zayidi taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan Uygur Edibi Tilining K\u0131sk\u0131\u00e7a \u0130mla Kaydileri adl\u0131 eserin yay\u0131mlanarak3 uygulamaya konmas\u0131 ile izah etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr4.<\/p>\n<p>Bu konuda Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 ayd\u0131nlar\u0131n, Bat\u0131\u2019dakilerle k\u00fclt\u00fcr ba\u011flar\u0131n\u0131n kopmamas\u0131 i\u00e7in Kiril alfabesini kabul etme te\u015febb\u00fcsleri de vard\u0131r. 1956 y\u0131l\u0131nda \u00dcr\u00fcm\u00e7i\u2019de \u201cTil Yezik \u0130lm\u00ee Muhakeme Kongresi\u201d toplanm\u0131\u015f ve Kiril alfabesini kabul etme karar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak o d\u00f6nemdeki \u00c7in ve Rus idaresinin aras\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 bu te\u015febb\u00fcs\u00fcn ger\u00e7ekle\u015fmesini engellemi\u015ftir5.<\/p>\n<p>Kayda de\u011fer bir di\u011fer husus da bu komite taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan Kiril alfabesinin Sovyet s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan Uygurlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 Kiril alfabesinden farkl\u0131 olmas\u0131d\u0131r6. B\u00fct\u00fcn bunlara ra\u011fmen bu toplant\u0131da, yeni alfabeyle birlikte yaz\u0131 diline esas kabul edilecek a\u011fz\u0131n \u0130li-Gulca a\u011fz\u0131 olmas\u01317 Uygur T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in en \u00f6nemli karard\u0131r. \u00dcstelik bu karar resmiyete d\u00f6k\u00fcl\u00fcr ve resmiyette Do\u011fu T\u00fcrkistan Uygurlar\u0131 \u00fc\u00e7 y\u0131l Kiril alfabesini kullan\u0131rlar8.<\/p>\n<p>\u00c7in ve Sovyet y\u00f6netiminin aras\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u00c7in y\u00f6netiminin uygulamaya konulan Kiril alfabesinden vazge\u00e7mesine sebep olur. 1964 y\u0131l\u0131nda \u00c7in Halk Cumhuriyeti Devlet Konseyince onaylanan, 11 Aral\u0131k 1959 tarihinde Urum\u00e7i\u2019de toplanan ikinci Dil Kongresinde \u00c7inliler i\u00e7in haz\u0131rlanan Latin alfabesi tasla\u011f\u0131n\u0131n Uygur T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan da kullan\u0131lmas\u0131 karar\u0131n\u0131n 1960 y\u0131l\u0131nda okullarda denemesi yap\u0131l\u0131r9. 1965 y\u0131l\u0131ndaki K\u00fclt\u00fcr Devrimi\u2019nden dolay\u0131 rafa kald\u0131r\u0131lankarar, 1973 y\u0131l\u0131nda yeni bir talimatla kat\u0131 bir \u015fekilde uygulamaya konulur. Uygur ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n Arap<br \/>\nalfabesine d\u00f6n\u00fc\u015f isteklerine izin verilmez ancak T\u00fcrkiye ile \u00c7in aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin geli\u015fmesi ve Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 Uygurlar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki ne\u015friyat\u0131 rahat takip edebilmeleri idareyi rahats\u0131z eder. Bu rahats\u0131zl\u0131k, Do\u011fu T\u00fcrkistan Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi E\u011fitim Nezaretinin Latin alfabesini uygulamadan kald\u0131rarak Arap alfabesine dayanan mevcut alfabeyi uygulamaya koymas\u0131na sebep olur10.<\/p>\n<p>1982\u2019de kurulan \u201cTil-Yaz\u0131 Hizmeti Komitesi\u201dnin d\u00fczenledi\u011fi Arap alfabesine dayal\u0131 yeni fonetik alfabe, \u201cUygur Yaz\u0131g\u0131n\u0131n Elipbas\u0131 ve Uygur Edebi Tilining \u0130mla Kaidesi\u201d adl\u0131 eserin 1982 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanmas\u0131 ile resmiyet kazan\u0131r ve 1 Ocak 1984\u2019ten itibaren kullan\u0131laca\u011f\u0131 duyurulur11.<\/p>\n<p>B\u00f6ylece Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki Uygurlar, 1983 y\u0131l\u0131nda yeniden fonetik olarak d\u00fczenlenmi\u015f Arap alfabesi kullanmaya ba\u015flam\u0131\u015flar, hala da bu alfabeyi kullanmaya devam etmektedirler. Sovyetler Birli\u011fi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan Uygur T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc, 1925-1930 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00c7a\u011fatay T\u00fcrk\u00e7esi devrinden beri kullan\u0131lan Arap alfabesinin \u0131slah edilmi\u015f yeni \u015feklini, 1930-1947 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen Latin alfabesini kullanm\u0131\u015flar, 1947 y\u0131l\u0131ndan beri de Kiril alfabesini kullanmaktad\u0131rlar12.<\/p>\n<p>Sovyetler Birli\u011fi ve \u00c7in\u2019deki dilin siyasi kararlarla de\u011fi\u015ftirilmesi uygulamas\u0131 sadece alfabe de\u011fi\u015fikli\u011fi ve sesleri kar\u015f\u0131layan harflerin belirlenmesinden ibaret de\u011fildir. Binlerce y\u0131ld\u0131r bir yaz\u0131 dili gelene\u011fi olan T\u00fcrk topluluklar\u0131na, suni \u015fekilde yaz\u0131 diline esas olacak a\u011f\u0131zlar\u0131 belirleme asl\u0131nda alfabe te\u015fkilinin birinci basama\u011f\u0131d\u0131r13. \u00c7in\u2019deki T\u00fcrkoloji ve a\u011f\u0131z ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ile uygulamalar\u0131n\u0131 da bu genel amac\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmek imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. \u00c7in\u2019de 1955\u2019te kurulan \u201c\u015ein Jiang Dil Ara\u015ft\u0131rma Grubu\u201dnun esas amac\u0131n\u0131n, \u201cUygur a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak ve standart grubunun tespiti\u201d14 \u015feklinde belirlenmesi bu ger\u00e7e\u011fin uygulanmas\u0131d\u0131r. L\u0131 Sin, 1986\u2019da yay\u0131mlanan, 1958\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131 \u201cUygurca Merkez Diyalektinin Tahlili\u201d \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda \u0130li, Turfan ve Ka\u015fgar a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 merkez a\u011fz\u0131 olarak belirlemi\u015f ve merkez diyalektinin Uygur standart dilinin as\u0131l diyalekti oldu\u011funu belirtmi\u015ftir15. Bu g\u00fcnk\u00fc Do\u011fu T\u00fcrkistan Uygur yaz\u0131 dili bahsedilen \u00e7al\u0131\u015fmada belirtilen merkez a\u011fz\u0131na dayanmaktad\u0131r16.<\/p>\n<p>Sovyetler Birli\u011fi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan Uygur T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yaz\u0131 dili ise \u0130li vadisi a\u011fz\u0131na dayanmaktad\u0131r17.<\/p>\n<p>1870\u2019li y\u0131llarda, K\u0131r\u0131m Bah\u00e7esaray\u2019da ba\u015flayan ayd\u0131nlanma hareketinin Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki yans\u0131mas\u0131 1880\u2019lerde olur18 modern anlamdaki ilk matbaalar \u201cMatbaa-i Hur\u015fit(1899)19, \u015eivit Matbaas\u0131 (1905)20 ve Matbaa-i Nur (1910)21\u201d kurulur. Bu matbaalarda pek \u00e7ok kitap, dergi ve gazete ne\u015fredilir22. Ne\u015fredilen gazete ve dergiler kapan\u0131p isim de\u011fi\u015ftirerek aral\u0131klarla da olsa 1949 y\u0131l\u0131na kadar yay\u0131mlan\u0131r. \u00c7a\u011fatay T\u00fcrk\u00e7esi yaz\u0131 dilinin 1950\u2019lere kadar devam etmesinin \u00f6nemli bir sebebi de bu ne\u015friyatt\u0131r. \u0130lerleyen d\u00f6nemde de\u011fi\u015fen idare ve siyasi bask\u0131lara ra\u011fmen<br \/>\ntemeli 20. Asr\u0131n ba\u015f\u0131nda at\u0131lan Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki \u00e7a\u011fda\u015f Uygur edebiyat\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirir. Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk topluluklar\u0131n\u0131n Latin alfabesine ge\u00e7me furyas\u0131na 1930\u2019da Sovyetler birli\u011findeki Uygurlar da kat\u0131l\u0131r. Bunu 1947 y\u0131l\u0131ndaki Kiril alfabesine ge\u00e7i\u015f takip eder. Co\u011frafyan\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesi, Uygur T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc iki farkl\u0131 \u00fclkenin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 \u00fclkenin siyasi kararlar\u0131 ile ya\u015famaya mahk\u00fbm etmi\u015f, buna ba\u011fl\u0131 olarak \u00c7a\u011fda\u015f Uygur edebiyat\u0131 birisi \u0130li vadisi a\u011fz\u0131na dayal\u0131 bir edebi dille di\u011feri de Urum\u00e7i merkez a\u011fz\u0131na dayal\u0131 olarak iki farkl\u0131<br \/>\n\u00e7izgide geli\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff\">Kazakistan\u2019da Geli\u015fen Uygur Edebiyat\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n<p>Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde Arap alfabesi ile yaz\u0131lm\u0131\u015f eser bulundurmak ve okuman\u0131n \u00e7ok a\u011f\u0131r \u015fekilde cezaland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Bu durum, Kazakistan\u2019daki Uygurlar\u0131n olu\u015fan gelenekten kopmu\u015f olabileceklerini g\u00f6steriyor. Kazakistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmas\u0131ndan sonra gidi\u015f geli\u015flerin oldu\u011fu ve Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da yaz\u0131lan eserlerin Arap alfabesini bilenler taraf\u0131ndan takip edildi\u011fini, bununla da kalmayarak Do\u011fu T\u00fcrkistan ve \u00e7evresindeki \u00fclkelerde ya\u015fayan ve ya\u015fam\u0131\u015f pek \u00e7ok \u015fairin k\u0131sa biyografilerinin yer ald\u0131\u011f\u0131 bir antolojinin giri\u015finde M. Zulpikar\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 geni\u015f\u00e7e bir de\u011ferlendirme ile yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 biliniyor23.<\/p>\n<p>Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da geli\u015fen edebiyat hakk\u0131nda, yaz\u0131lan edebiyat tarihlerinden haberdar olmam\u0131za ra\u011fmen, bug\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Kazakistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan kendi dillerinde e\u011fitim veren okullar\u0131 da bulunan Uygurlar\u0131n edebiyat\u0131 hakk\u0131nda fazla bilgi sahibi de\u011filiz. Elimizde bulunan eserler ise b\u00fct\u00fcn hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm vermemiz i\u00e7in yeterli de\u011fildir. \u015eair, yazar, dramaturg, gazeteci Mehemmedimin Obulkasimov24, roman yazar\u0131 Alimcan Bavdinov25, romanc\u0131 Yehiya Tayiriy26 ile kendisi ve eserleri hakk\u0131nda bilgi verece\u011fimiz Ahmetcan A\u015firi gibi elimize eserleri ula\u015fan edipler var. \u015e\u00fcphesiz ki say\u0131 bunlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Bunlar d\u0131\u015f\u0131nda, Abdullin Hizmet(1925-1986); gazeteci, yazar Aytul\u0131 Nesipbek (1950-&#8230;); filolog Prof. Dr. Akatay Sebetkaz\u0131 (1938-2003); Kanseyit Ebdezul\u0131 (1953-&#8230;); \u015eahizade Abdikerimov (1957-&#8230;); \u015eekir Ebenul\u0131 (1901-1994) gibi27 Kazakistanl\u0131 dostlar\u0131m\u0131z\u0131n Uygur oldu\u011funu belirtti\u011fi pek \u00e7ok yazar, \u015fair, gazeteci, dramaturg, bilim adam\u0131 var. Ancak, Do\u011fu T\u00fcrkistan d\u0131\u015f\u0131nda, Kazakistan a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olmak \u00fczere, meydana getirilen edebiyat hakk\u0131nda bilgi alaca\u011f\u0131m\u0131z toplu bir kayna\u011fa ula\u015famad\u0131k, olup olmad\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda da bilgimiz yok.<\/p>\n<p>Do\u011fu T\u00fcrkistan d\u0131\u015f\u0131nda geli\u015fen bu edebiyat\u0131n mahiyeti, verilen eserlerin konusu ve edebi de\u011feri ile kullan\u0131lan dil ve \u00fcslup, edebi ak\u0131mlar, edebiyat topluluklar\u0131 vs hakk\u0131nda elimizdeki eserlerden genel h\u00fck\u00fcmler \u00e7\u0131karmam\u0131z da imk\u00e2ns\u0131z. Sadece \u00e7a\u011fda\u015f edebiyat\u0131n b\u00fct\u00fcn t\u00fcrlerinde eserler verildi\u011fini belirtmek gerekir.<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff\">Ahmetcan A\u015firi (20 Temmuz 1938-&#8230;)<\/span><\/strong><\/p>\n<p>Hikaye ve roman yazar\u0131, edeb\u00ee \u00e7evirmen, Kazak Dili ve Edebiyat\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 uzman Ahmetcan A\u015firov28 Aksop\u0131o\u011flu, 20 Temmuz 1938 tarihinde29 Kazakistan Cumhuriyeti Almat\u0131 vilayeti \u015fimdiki ad\u0131 Emgek\u00e7i Kazak nahiyesi olan eski ad\u0131yla \u00c7ilek il\u00e7esi Malivay k\u00f6y\u00fcnde do\u011fdu30.<\/p>\n<p>Babas\u0131 A\u015fir Aksopi (1887-1946)31, annesi Aksopi Simam (1904-1956)32\u2019d\u0131r. E\u015fi, A\u015firova Asiya Arupk\u0131z\u0131 (1938-&#8230;)33 Abay ad\u0131ndaki Kazak Milli \u00dcniversitesini 1962 y\u0131l\u0131nda bitirmi\u015f Uygur Dili ve Edebiyat\u0131 uzman\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>A\u015firov\u2019un, Lalig\u00fcl Ahmetk\u0131z\u0131 Sautova34 adl\u0131 bir k\u0131z\u0131 ile Akram Ahmeto\u011flu A\u015firov35 ad\u0131nda br o\u011flu; o\u011flundan Marup Akramovi\u00e7 A\u015firov36 ve Rufat Akramo\u011fli A\u015firov37 iki torunu vard\u0131r.<\/p>\n<p>A\u015firov, 1956 y\u0131l\u0131nda Tald\u0131 Korgan vilayeti Panfilov Pedagoji Okulunu tamamlad\u0131. 1961\u2019de, \u015fimdiki ad\u0131 El Farabi Ad\u0131ndaki Kazak Milli \u00dcniversitesi olan C. M. Kirov ad\u0131ndaki Kazak Devlet \u00dcniversitesinin Filoloji Fak\u00fcltesinden mezun oldu38. Bu mezuniyetle, Kazak Dili ve Edebiyat\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 unvan\u0131n\u0131 ald\u0131.<\/p>\n<p>1961-1962 y\u0131llar\u0131nda, Kazak Radyosu Uygur B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. 1962- 1965 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, \u0130. Alt\u0131nsar\u0131n Ad\u0131ndaki Pedagoji \u0130limleri Enstit\u00fcs\u00fcnde y\u00fcksek lisans yapt\u013139. Y\u00fcksek lisans\u0131n\u0131 tamamlad\u0131ktan sonra Almata vilayeti K\u0131z\u0131l-Talgar okulunda \u00f6\u011fretim eleman\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Hizmetlerinden dolay\u0131 2011 y\u0131l\u0131nda, bu okulun bir s\u0131n\u0131f\u0131na Ahmetcan A\u015firi ad\u0131 verildi. Ahmetcan A\u015firi 1969 \u2018da, daha sonra ad\u0131 Kazakistan Yazarlar \u0130ttifak\u0131 olarak de\u011fi\u015ftirilen SSCB Yazarlar \u0130ttifak\u0131 \u00fcyesi oldu.<\/p>\n<p>1970-1982 aras\u0131nda, ad\u0131 daha sonra Uygur Avaz\u0131 olarak de\u011fi\u015ftirilen, Kom\u00fcnizm Tu\u011fi gazetesinde Edebiyat Sanat b\u00f6l\u00fcm\u00fc m\u00fcd\u00fcr\u00fc oldu40. Sonra gazetenin sekreterli\u011finde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. 1982\u2019den beri, Kazakistan Yazarlar \u0130ttifak\u0131 Uygur Edebiyat\u0131 B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde dan\u0131\u015fman olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya devam ediyor.<\/p>\n<p>A\u015firi 1986 y\u0131l\u0131nda Kazakistan Yazarlar \u0130ttifak\u0131 IX. Kurultay\u0131nda Y\u00f6netim Kurulu Sekreterli\u011fine, ittifak i\u00e7indeki ilk Uygur sekreter olarak, ayn\u0131 zamanda SSCB yazarlar\u0131n\u0131n Sekizinci Kurultay\u0131nda temsilci olarak se\u00e7ilir ve 1986\u2019de Lenin ve Drojvi Karadov SSCB Yazarlar\u0130ttifak\u0131 Kurultay\u0131na kat\u0131lma imk\u00e2n\u0131n\u0131 kazan\u0131r. Sonra Edebiyat Kurulu Vakf\u0131\u2019n\u0131n \u00fcyelik vasf\u0131yla cemiyette \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p>Kazakistan \u2018da yay\u0131mlanmakta olan \u201cCulduz\u201d ve \u201cProstor\u201d dergilerinin \u00f6nemli \u00fcyelerinden biridir.<\/p>\n<p>A\u015firi, 1956\u2019da \u201cAddiy Ki\u015filer\u201d (Sivil \u0130nsanlar) ve \u201cSeher Salk\u0131n\u0131\u201d (Sabah Serinli\u011fi) hik\u00e2yelerinin yay\u0131mlanmas\u0131 ile yazarl\u0131\u011fa ad\u0131m atar41.<\/p>\n<p>Hik\u00e2ye kitaplar\u0131, \u201cYa\u015f\u0131\u011finim Ya\u015f\u0131\u011fan\u201d (Hayata Devam), 1965 de; \u201cKe\u00e7mes K\u00f6ngl\u00fcm\u201d (Vazge\u00e7mez G\u00f6nl\u00fcm) 1969 da; \u201cSolmas G\u00fcl\u201d (Solmaz \u00c7i\u00e7ek) 1977 de; \u201cNur Ana\u201d 1988\u2019de, ilk roman\u0131 \u201cYalguz Yalpuz\u201d (Yaln\u0131z Nane) 1987 de \u201cCazu\u015f\u0131\u201d ne\u015friyat taraf\u0131ndan yay\u0131mlan\u0131r42.<\/p>\n<p>Yazar\u0131n \u201cId\u0131kut\u201d ad\u0131ndaki tarihi roman\u0131n\u0131n ilk bask\u0131s\u0131 2003 y\u0131l\u0131nda, Kazakistan Devlet Komisyonu taraf\u0131ndan, Uygur T\u00fcrk\u00e7esiyle, \u201cCazu\u015f\u0131\u201d ne\u015friyat taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131. Bu roman, 2010 y\u0131l\u0131nda Hamit Hemrayev ve Enver Me\u015furov\u2019un taraf\u0131ndan Rus\u00e7aya \u00e7evrilerek \u201cM\u0131r\u201d ne\u015friyat\u0131 taraf\u0131ndan Rus\u00e7a olarak bas\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u201c\u0130dikut\u201d roman\u0131 yan\u0131nda \u201cSolmaz G\u00fcl\u201d [Tsvet\u0131 J\u0131b\u0131e], \u201cNur Ana\u201d [Nuraniya, 1980\u2019de Rus\u00e7a bas\u0131ld\u0131], \u201c Yalguz Yalpuz\u201d [Odinokaya Myata, 1989\u2019da Rus\u00e7a bas\u0131ld\u0131] ve di\u011fer eserleri Kazak\u00e7a, Rus\u00e7a, Yakut\u00e7a, K\u0131rg\u0131zca, \u00d6zbek\u00e7e, V\u00e9ngirce, Ukrayince ve Henzu\u00e7e (\u00c7ince) ye \u00e7evrilerek yay\u0131mland\u013143.<\/p>\n<p>M\u00fcellifin \u201c Yerge T\u00f6k\u00fclgen Ya\u015f\u201d (Yere D\u00fc\u015fen Ya\u015f) adl\u0131 eseri, 1989 y\u0131l\u0131nda Halk Ne\u015friyat\u0131 taraf\u0131ndan \u015eincang Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019nde yay\u0131mlad\u0131. 1990 y\u0131l\u0131nda, \u201cNur Ana\u201d ve \u201cSoldattan Kalan Yalguz Tuyak\u201d (Askerden Kalan Tek \u00c7ocuk), \u201cYerge T\u00f6k\u00fclgen Ya\u015f\u201d hik\u00e2yeleri Kazak\u00e7a yay\u0131mlanan \u201cCulduz\u201d dergisinde Kazak okurlara tan\u0131t\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Yazar\u0131n ba\u015fka dil ve leh\u00e7elerden Uygur edebiyat\u0131na kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00e7evirileri de vard\u0131r. Rus darama yazar\u0131 A. P \u00c7ehop\u2019un \u201cAli\u00e7ilik Bey\u201d, \u0130spanyol \u015fair, drama yazar\u0131 Garsiya Lorka\u2019n\u0131n \u201c Kanl\u0131 D\u00fc\u011f\u00fcn\u201d trajedileri ile Kazak \u015fair ve yazar\u0131 K. \u015ea\u011fitova\u2019n\u0131n \u201cAh, Yi\u011fitler\u201d komedisi A\u015firov taraf\u0131ndan Uygur T\u00fcrk\u00e7esine \u00e7evirilip sahnelendi44.<\/p>\n<p>A\u015firi\u2019nin Uygur mill\u00ee dramas\u0131n\u0131n geli\u015fmesinde \u00e7ok eme\u011fi vard\u0131r. Onun \u201c\u00d6lmes Bolup Tu\u011fulganlar\u201d (1973), \u201cMukam\u00e7i\u201d (1981), \u201cDihkan\u201d (1985), \u201cEp\u00e7il\u201d (?), \u201c\u0130dikut\u201d (2009), \u00e7a\u011fda\u015f dramalar\u0131 ile \u201cYalguz Yalpuz\u201d (Yaln\u0131z Nane)\u201d gibi eserleri K. Gocamyaruf Ad\u0131ndaki Cumhuriyet Devlet Uygur Tiyatrosu\u2019nda sahnelendi.<\/p>\n<p>\u201c\u0130dikut\u201d roman\u0131, 2003 y\u0131l\u0131nda Kazakistan Cumhuriyeti Uygur Hami Kul\u00fcb\u00fcn\u00fcn \u201cEn Y\u00fcksek \u0130lham\u201d \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc kazand\u0131. \u0130dikut roman\u0131, \u00fcnl\u00fc Kazak tiyatro sanat\u00e7\u0131s\u0131 Yalkun \u015eemiyev\u2019in y\u00f6netmenli\u011finde sahneye uyarland\u0131 ve yazara Orta Asya devletleri III. Uluslararas\u0131 Tiyatrolar Festivali\u2019nde \u201cSanat Adam\u0131\u201d unvan\u0131 verildi. Bu drama, 2012\u2019de Kazakistan Yazarlar \u0130ttifak\u0131 taraf\u0131ndan uluslararas\u0131 \u201cAla\u015f \u00d6d\u00fcl\u00fc\u201d m\u00fck\u00e2fat\u0131na lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n<p>\u201c\u0130dikut\u201d roman\u0131n\u0131n devam\u0131 olan \u201cBar\u00e7uk Art Tekin\u201d roman\u0131 Almat\u0131\u2019da, \u201cAtamura\u201d, \u201cDili Ziya\u201d roman\u0131 2013 Y\u0131l\u0131nda Moskova\u2019da \u201cLadomir\u201d yay\u0131nevi taraf\u0131ndan Rus\u00e7a ve Uygurca olarak yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n<p>Ehmetcan Ha\u015f\u0131r\u0131 1991\u2019dan sonra Kazakistan\u2019da Uygurca ne\u015fir edilen \u201cArzu\u201d gazetesinin ba\u015fmuharriri olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<br \/>\n2002 y\u0131l\u0131nda ise \u201cKazakistan Cumhuriyeti Devlet Edebiyat \u00d6d\u00fcl\u00fc\u201d komisyonu \u00fcyesi se\u00e7ildi.<\/p>\n<p>A\u015firi\u2019ye 1988 y\u0131l\u0131nda \u201cKene\u015f \u0130ttifak\u0131 Edebiyat\u0131\u201dn\u0131 geli\u015ftirmedeki katk\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 Kazak SSR Y\u00fcksek \u015euras\u0131\u2019n\u0131n \u201cEmgektiki Elaligi \u00dc\u00e7\u00fcn\u201d adl\u0131 \u00f6v\u00fcn\u00e7 madalyas\u0131,1998\u2019de ise \u201cAstana\u201d45 madalyas\u0131 verildi.<\/p>\n<p>Bunun d\u0131\u015f\u0131nda yazar 2009 y\u0131l\u0131nda, milli ve sosyal faaliyetlerdeki katk\u0131s\u0131 ile bar\u0131\u015f\u0131n korunmas\u0131 ve birli\u011fin geli\u015ftirilmesi i\u00e7in g\u00f6sterdi\u011fi gayret ile hizmetinden dolay\u0131 \u201cH\u00fcrmet\u201d madalyas\u0131; 2011 y\u0131l\u0131nda Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurba\u015fkan\u0131 Nursultan Nazarbayev\u2019in \u201cAlg\u0131s Hat\u0131\u201d (te\u015fekk\u00fcr belgesi) ile 2014 y\u0131l\u0131nda Kazakistan Cumhuriyeti Parlamentosu ba\u015fkan\u0131 Kas\u0131m Jomart Tokayev\u2019den tebrik mektubu ald\u0131.<\/p>\n<p>Kazakistan Cumhuriyeti Tiyatro \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131 Birli\u011fi\u2019nin \u00fcyesi olan A. A\u015firi 2014 y\u0131l\u0131nda, Kazakistan Yazarlar ve Tiyatro \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131 Birli\u011fi\u2019nin \u201cEnlikg\u00fcl 2014\u201d yar\u0131\u015fmas\u0131nda \u201cY\u0131l\u0131n Yazar\u0131\u201d unvan\u0131n\u0131 kazand\u0131.<\/p>\n<p>Ehmetcan A\u015firi Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurba\u015fkan\u0131 H. A. Nazarbayev hakk\u0131nda \u201cK\u00f6\u015fbas\u015f\u0131\u201d (Lider) ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makale yazd\u0131 ve bu makale 2013 te \u201cKazak Edebiyat\u0131\u201d gazetesinde yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n<p>2013 y\u0131l\u0131nda Cumhurba\u015fkan\u0131 ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp konu\u015fan ilk Uygur yazar olmas\u0131 Kazakistan\u2019daki Uygurlar aras\u0131nda sevin\u00e7le kar\u015f\u0131land\u0131.<\/p>\n<p>Ehmetcan Ha\u015firi 1994 ve sonras\u0131nda 2012, 2013, 2014 y\u0131llar\u0131nda Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n emriyle devlet yard\u0131m\u0131 almaya lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Kazakistan Yazarlar Birli\u011fi Uygur Edebiyat\u0131 B\u00f6l\u00fcm M\u00fcd\u00fcr\u00fc s\u0131fat\u0131yla hala \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmektedir. Yazd\u0131\u011f\u0131 eserler Uygur okullar\u0131nda ders materyali olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. A\u015firi, Kazakistan Yazarlar \u0130ttifak\u0131 kurucular\u0131ndan ve Uygur Edebiyat\u0131 Kurulunun ba\u015fkan\u0131 s\u0131fat\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etmektedir.<\/p>\n<p>Ehmetcan A\u015firi ve eserleri hakk\u0131nda, baz\u0131 yazar dostlar\u0131 taraf\u0131ndan, pek \u00e7ok tan\u0131tma yaz\u0131s\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan baz\u0131lar\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n<p>Kazakistan Cumhuriyeti Devlet \u00d6d\u00fcl\u00fc sahibi, \u015fair, yazar, dramaturg \u201cKelmes K\u00fcnder Elesi\u201d yazar\u0131 Kalihan \u0130skak \u201cMaailma Ya Me Mir \u0130 M\u0131\u201d Sovet Fin dergisinde (1990 y\u0131l), \u201cJuld\u0131z\u201d dergisi A. Kadirov, \u201c\u00d6mirmen \u00dcndes\u201d (A. A\u015firov\u2019un \u201c\u00d6lmes Jandar\u201d temsili Cumhuriyetlik Uygur tiyatrosunun sahnesinde) \u201cMadeniyet Jane Turm\u0131s\u201d dergisinin 1975 y\u0131l\u0131 4. say\u0131s\u0131nda; Kazakistan halk sanat\u00e7\u0131s\u0131 Q. Abdurusulov, \u201c\u00d6lmas Bolup Tu\u011ful\u011fanlar\u201d temsili hakk\u0131nda 1975 y\u0131l\u0131nda \u201cKommunizm Tu\u011fi\u201d gazetesinin 12 Ocak 1974 tarihli say\u0131s\u0131nda; A.Qadirov, 1974 y\u0131l\u0131nda \u201cDavirga Ahangdash \u201d temsili (A. A\u015firov\u2019un \u201c\u00d6lmes Bolup Tu\u011filganlar\u201d temsili kak\u0131nda) \u201cKommunizm Tu\u011fi\u201d gazetesinde; Dilci alim Shavdun Kibirov, Uygur tiyatro sahnesinde Asirlar Sadasi\u201d ad\u0131yla (A.Ashirov\u2019un \u201cMuqamchi\u201d eseri Uygur tiyatro sahnelendi\u011fi hakk\u0131nda) 1981 y\u0131l\u0131nda \u201cKommunizm Tu\u011fi\u201d gazetesinde; Murat Hamrayev, \u201cSchastiye Gulnaz\u201d ad\u0131yla (A. A\u015firov\u2019un \u201cRojdenn\u0131ye Ne Umeret \u201d tan par\u00e7a Uygur tiyatrosu sahnesinde) 1974 y\u0131l\u0131nda \u201cKazahstanskaya Pravda\u201d gazetesinde; \u015eaire alim Patigul Mahsatova \u201cHaliqning \u011eemini Oyli\u011fan Qalamdash\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131n\u0131 2010 y\u0131l\u0131nda \u201cS\u0131n\u201d dergisinde; Yazar alim R.\u0130smailov, A. A\u015firov\u2019un \u201c \u2018\u00d6lmes Bolup Tu\u011filganlar\u2019 Dramas\u0131 Uygur Sahne Sanat\u0131n\u0131n Gelece\u011fidir\u201d \u201c\u0130zdinish Yoli\u201d kitab\u0131nda; Tarih\u00e7i Profes\u00f6r Risalat Karimova, \u201c \u2018\u0130diqut\u2019 Temsilinde Yarat\u0131lan Tarihi \u015eah\u0131slar, G\u00f6r\u00fcnt\u00fc ve Karakterler, Tarihi Ger\u00e7e\u011fi ile De\u011ferli\u201d, \u201cAziya B\u00fcg\u00fcn\u201d (2010 y\u0131l) gazetesinde; Sumbat Geniyarov,\u2013 g\u00f6rsel sanatlar uzman aday\u0131 \u201c \u2018\u0130diqut\u2019 Temsilinin Ba\u011f\u0131ms\u0131z Kazakistan Uygur Tiyatro Hayat\u0131ndaki B\u00fcy\u00fck Olay, Yenilik Oldu\u201d \u201cMadeniyet\u201d ve \u201cTeatr Kz\u201d gazete ve dergilerinde de\u011ferlendirme, inceleme ve haber yaz\u0131lar\u0131 yay\u0131mland\u0131. Yine, \u201cRadyan\u0131skiy Pismennik\u201d Kiyev 1989 y\u0131l\u0131 yay\u0131n\u0131ndan \u00e7\u0131kan \u201cBilya Svitlogo Djerela\u201d adl\u0131 Kazak yazarlar\u0131na ithaf edilen antoloji A. A\u015firi\u2019nin \u201cJivi Kviti\u201d (Solmas G\u00fcl) bedi hikayesi Ukrain dilinde yay\u0131nland\u0131. Bu yay\u0131n, \u201cTurpan\u201d dergisinde (\u015euar) (1989 y\u0131l) yazar\u0131 taraf\u0131ndan okuyuculara tan\u0131t\u0131ld\u0131. Yine bunun gibi \u201cSanat\u201d (2009 y\u0131l) tiyatro dergisinde, \u201c\u0130skustvo Kazakhstana\u201d (1982 y\u0131l), \u201cDidar\u201d, \u201cArzu\u201d, \u201c\u0130ntizar\u201d \u201cKazakstan Ayelderi\u201d K\u0131rg\u0131z dilinde ne\u015fir edilen \u201cAlatoo\u201d dergisinde yazar\u0131n birka\u00e7 hikayesi K\u0131rg\u0131z dilinde<br \/>\nbas\u0131ld\u0131. \u201cKazakistan Ultt\u0131k Entsiklopediyas\u0131\u201d 1 cilt, Almat\u0131 (1998 y\u0131l); \u201cJetisu Entsiklopediyas\u0131\u201d , \u201cEl Ardakt\u0131lar\u0131\u201d Almat\u0131 \u201cAtameken\u201d ne\u015firyat\u0131 (2012 y\u0131l); \u201cKazakistan Jazush\u0131lar\u0131, XX \u011eas\u0131r\u201d Almat\u0131 \u201cAna Tili\u201d (2004 y\u0131l); Ukrain , \u201cVerhovina\u201d dergisi (1989 y\u0131l) Kazakistan Yazarlar Birli\u011fi\u2019nin \u015fimdiki katibi, A. A\u015firi ile Uygur edebiyat\u0131 hakk\u0131nda gazeteci yazar Y. U. Zeykan ve V. Kopeykolar\u2019la yapt\u0131\u011f\u0131 sohbetini yay\u0131nlad\u0131. Kazakistan Yazarlar Birli\u011fi\u2019nin 75 y\u0131l\u0131 i\u00e7in \u00f6zel yay\u0131mlanan \u201cAdabi \u00d6mir Shejiresi\u201d dergisinde (2007-2009-2012 y\u0131llar\u0131) Almat\u0131, A. A\u015firi\u2019nin ba\u011f\u0131ms\u0131z Kazakistan Uygur edebiyat\u0131n\u0131n geli\u015fmesi hakk\u0131ndaki makaleleri yay\u0131nland\u0131. Kazakistan halk yazar\u0131, Kazakistan Cumhuriyeti Devlet \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn sahibi Azilhan Nurshaihov\u2019un, A. A\u015firi hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cJ\u00fcrek J\u0131lu\u0131\u201d makalesi \u201cKazak Adebiyeti\u201d gazetesinde (2013 y\u0131l\u0131) yay\u0131nland\u0131. Bu de\u011ferlendirmelerden elimize ula\u015fan Hamrayev\u2019in de\u011ferlendirmesi \u00f6zetle \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n<p>Dr. A. Hamrayev, \u201cTarihi Eser\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesinde yazar\u0131n eserleri ile edebi faaliyetlerini ve bunlar\u0131n Kazak halk\u0131 ile Uygurlar aras\u0131ndaki olumlu ili\u015fkiye katk\u0131lar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirir. Bu de\u011ferlendirme \u201cG\u00f6r\u00fcyoruz ki, Kazakistan Uygur Edebiyat\u0131 yeni hayati bir devire \u00f6nemli bir ad\u0131m att\u0131. Bu edebi cereyanda kabiliyetli Uygur yazar \u201cAla\u015f\u201d \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fcn sahibi Ahmetcan A\u015firi\u2019nin verdi\u011fi eserleri \u00f6nemli bir yere sahip. Yazar\u0131n \u201cYalguz Yalpuz\u201d ve \u201cNur Ana\u201d romanlar\u0131 Kazakistanl\u0131 Uygurlar\u0131 konu edinir. Mezk\u00fbr eserlerde Kazak ve Uygur halk\u0131n\u0131n dostlu\u011fu i\u015flenir.\u201d C\u00fcmleleriyle ba\u015flar ve bu eserlerde vatan sevgisi ve kahramanlar\u0131n\u0131n do\u011fduklar\u0131 topraklara ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilerek yazar\u0131n vatan anlay\u0131\u015f\u0131 \u00fczerinde durulur. Daha sonra, \u201c\u0130dikut\u201d ve \u201cBaur\u00e7uk Art Tekin\u201d romanlar\u0131n\u0131n yazar\u0131n hayat\u0131n\u0131n en \u00f6nemli eseri oldu\u011fu belirtilerek, bu eserlerin Uygurlar\u0131n orta \u00e7a\u011f Uygur kabilelerinin tarihi vakalar\u0131n\u0131 Buda muhitinde kurulup geli\u015fen orta \u00e7a\u011f Uygur devletinin merkezi Asya\u2019daki yerinin estetik bir dille yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve Uygurlar\u0131n ge\u00e7mi\u015fteki meydana getirdi\u011fi y\u00fcksek medeniyetin belgeleri oldu\u011fu vurgulan\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cYazar Ahmetcan A\u015firi, bedii eserleri ile bizim hissiyat\u0131m\u0131z\u0131 galeyana getirip karde\u015f halklarla ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi geli\u015ftirdi. Edip b\u00fck\u00fclmez iradesi ile as\u0131rlarca yerle\u015fen felsefeye sahip, deren ilmi tecess\u00fcse sahip Uygur bedi s\u00f6z sanat\u0131n\u0131n inci d\u00fcnyas\u0131na girmeye niyetli.\u201d c\u00fcmleleri Hamrayev\u2019in A\u015firi hakk\u0131ndaki samimi duygular\u0131n\u0131 ifade eder. Yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u201cSonu\u00e7 olarak, Kazakistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda Uygur Edebiyat\u0131nda sosyal hayat\u0131 ve ku\u015fatan<br \/>\nmuhiti objektif olarak yeniden izah etme cereyan\u0131 has\u0131l oldu. \u00d6nceki siyasi ve dini ve ideolojik \u00e7ekincelere son verildi. Yarat\u0131c\u0131 eserlerin de\u011feri, ona ele\u015ftirel bak\u0131\u015f\u0131n yer almas\u0131yla uygundur. Ba\u011f\u0131ms\u0131z Kazakistan\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan her hangi bir edebiyat cereyan\u0131nda Uygur edebiyat\u0131 da ba\u011f\u0131ms\u0131z yarat\u0131c\u0131 ortamda geli\u015fmeye, Uygur \u015fair ve yazarlar edebiyat\u0131n dar dini ya da ba\u015fka ideolojik sahaya hizmet etmeyece\u011fini anlad\u0131. Sonra da onlar insan\u0131n maddi ve manevi geli\u015fmesine \u00f6nem verdi. \u0130nsan\u0131n ruhsal \u015fekillenmesine hem de onun eser verme imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 hal etmeye \u00e7abalama yeni Kazakistan Uygur edebiyat\u0131n\u0131n ilk hedefi oldu.\u201d c\u00fcmleleriyle bitirir. Bu ifadeler Kazakistan\u2019da geli\u015fen Uygur edebiyat\u0131n\u0131n \u00e7izgisini ve Kazakistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemden itibaren Kazak edebiyat\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fcn\u00fc anlat\u0131r.<\/p>\n<p>Dr. \u015eeriyazdan Aleukenov\u2019un, A\u015firi\u2019nin yetmi\u015fbe\u015finci do\u011fum y\u0131l\u0131 m\u00fcnasebetiyle d\u00fczenlenen bir sempozyumda bildiri olarak da sundu\u011fu \u201cTauelsizdik Tol\u011fan\u0131s\u0131\u201d (Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k D\u00fc\u015f\u00fcncesi) ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalenin \u00f6zeti ise \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n<p>Yazar makalesine, Uygur yazar\u0131 Ahmetcan A\u015firi\u2019nin \u201c\u0130dikut\u201d roman\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k duygusunu uyand\u0131rmadaki etkisinden dolay\u0131 \u00f6zellikle kutlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek ba\u015flar. \u015eeriyazdan, \u0130dikut roman\u0131n\u0131n \u00f6zelde Uygurlar\u0131n genelde T\u00fcrkistan\u2019\u0131n orta \u00e7a\u011flardaki tarihini anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ge\u00e7mi\u015ften bu g\u00fcne \u0131\u015f\u0131k tuttu\u011funu belirterek, Uygur topluluklar\u0131n kendi i\u00e7lerinde ve di\u011fer T\u00fcrk boylar\u0131yla ayn\u0131 zamanda Mo\u011fol ve \u00c7inlilerle olan ili\u015fkilerini dile getiren bir eser oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izer. \u0130dikut devletinin tarihte Uygurlar i\u00e7in \u00f6neminin bu g\u00fcn \u0130dikut roman\u0131 ile bu g\u00fcnk\u00fc Uygurlar i\u00e7in devam etti\u011fini Uygurlar\u0131n topluluk olarak dirili\u011fini, bu g\u00fcn bu romana bor\u00e7lu olduklar\u0131n\u0131 belirtir.<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff\">\u0130dikut Roman\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n<p>Yazar\u0131n elimizde bulunan eserleri sadece \u0130dikut ve Baur\u00e7uk Art Tekin romanlar\u0131d\u0131r. Birbirinin devam\u0131 niteli\u011findeki bu iki eser tarihi \u0130dikut Uygur devleti d\u00f6nemini konu almaktad\u0131r. \u00d6zellikle \u0130dikut, Uygurlar ve Kazak okurlar\u0131 aras\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k duygusunu kam\u00e7\u0131layacak kadar heyecanla kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f bir eser. Ancak yap\u0131lan de\u011ferlendirmelerde yazar\u0131n \u00fcslubu, eserin tekni\u011fi hakk\u0131nda ciddi bir de\u011ferlendirmeye rastlamad\u0131k. Bu durum di\u011fer eserler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Roman\u0131 okuyan birisi olarak yapaca\u011f\u0131m de\u011ferlendirmelerin de s\u0131hhatli olaca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u0131hhatli bir karar verecek kadar sa\u011flam bir Uygurca prati\u011fim yok. Tarihi bir roman olmas\u0131ndan dolay\u0131 okur kendisini daha \u00e7ok olaylara kapt\u0131r\u0131yor. Bu manada olay \u00f6rg\u00fcs\u00fcn\u00fcn ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu ve okuyucuyu s\u00fcr\u00fckledi\u011fini vurgulamak gerekir. Mekan tasvirleri ki\u015fi tasvirlerine g\u00f6re daha yetersiz g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Kahramanlar aras\u0131ndaki diyaloglar\u0131n tasvirlerden daha rahat anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirmeliyim.<\/p>\n<p>Asl\u0131nda, romandaki diyaloglar g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden daha fazla, ancak bu diyaloglar\u0131n pek \u00e7o\u011fu konu\u015fma \u00e7izgisi \u00e7ekilerek ayn\u0131 paragraf i\u00e7inde verilmi\u015f. Bu durumun yazardan \u00e7ok imla ile ilgili oldu\u011funu san\u0131yorum.<\/p>\n<p>Her iki roman\u0131n sonunda da bir \u201cMunderice\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fc var. Bu durum Uygurca yaz\u0131lm\u0131\u015f di\u011fer romanlarda da mevcut. Eser i\u00e7inde s\u0131k s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bu ayr\u0131 ba\u015fl\u0131klar sanki roman\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bozuyor hissi veriyor.<\/p>\n<p>Eserleri okurken kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m pek \u00e7ok kelimeyi \u201cHazirki Zaman Uygur Tilining \u0130zahl\u0131k Lugiti\u201dnde bulamad\u0131m. Bunu, sadece baz\u0131 eksikleri olan s\u00f6zl\u00fckle izah etmek imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Bu durum, Kazakistan\u2019da kullan\u0131lan Uygur yaz\u0131 dili ile Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da kullan\u0131lan Uygur yaz\u0131 dilinin farkl\u0131la\u015fmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor olmal\u0131.<\/p>\n<p>Eser i\u00e7inde ge\u00e7en yer isimleri ve tarihi \u015fahsiyetler ile terminoloji; \u00fclkeler ve h\u00fck\u00fcmdarlar aras\u0131ndaki ili\u015fkinin romandaki i\u015fleni\u015fi A\u015firov\u2019un engin bir tarih bilgisine sahip oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p>Elimizde hi\u00e7 bir hik\u00e2yesi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yazar\u0131n dili ve \u00fcslubu hakk\u0131nda geni\u015f bir de\u011ferlendirme erken verilecek bir h\u00fck\u00fcm olur. Ayr\u0131ca hik\u00e2yelerinin Maupassant tarz\u0131 olay hikayesi mi yoksa \u00c7ehov tarz\u0131 durum hikayesi mi oldu\u011funu; hangi hikaye kitab\u0131nda ka\u00e7 hikayelerinin bulundu\u011funu, ka\u00e7 hikayesinin oldu\u011funu bilmiyoruz. Yine yazar\u0131n etkilendi\u011fi edebi \u015fahsiyetlerle etkiledi\u011fi yazarlar var m\u0131 yok mu haberdar de\u011filiz.<\/p>\n<p>A\u015firov ile Kazakistan\u2019daki di\u011fer yazarlar ve \u015fairler hakk\u0131nda yap\u0131lacak monografik \u00e7al\u0131\u015fmalar ilerleyen zamanda net h\u00fck\u00fcmler vermemizi sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff\">Eserleri 46<\/span><\/strong><\/p>\n<p>Os\u0131lay \u00d6mir S\u00fcrgim Keledi (Hikayeler), Jazu\u015f\u0131 1965.<br \/>\nMun\u0131 Um\u0131ta Almaym\u0131n (Hikayeler), Jazu\u015f\u0131 1969.<br \/>\nSolmayt\u0131n G\u00fclder (Hikayeler), Jazu\u015f\u0131 1977.<br \/>\nJalg\u0131z Jalb\u0131z (Roman), Jazu\u015f\u0131 1987.<br \/>\nNur Ana (Hikayeler), Jazu\u015f\u0131 1988.<br \/>\n\u0130dikut (Roman), Jazu\u015f\u0131 2003.<br \/>\n\u0130dikut (Rus\u00e7a \u00e7evirisi) (\u00e7ev. Xamita Xamrayeva-Anvara Ma\u015frova), Mir Ne\u015friyat, Almat\u0131 2010.<br \/>\nBaur\u00e7uk Art Tekin (Roman) 2013.<\/p>\n<p>Bask\u0131 tarihleri esas al\u0131narak verilmi\u015f listeye g\u00f6re yazar\u0131n d\u00f6rt hik\u00e2ye kitab\u0131 ile \u00fc\u00e7 roman\u0131 vard\u0131r. Bu listede verilenler d\u0131\u015f\u0131nda bahsedilen hik\u00e2yelerin bu kitaplar\u0131 i\u00e7inde yer alan hik\u00e2yeler oldu\u011funu tahmin ediyoruz. Ancak de\u011fi\u015fik y\u0131llarda farkl\u0131 gazete ve dergilerde \u00e7al\u0131\u015fan Ahmetcan A\u015firov\u2019un verilen liste d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka yaz\u0131lar\u0131n\u0131n da oldu\u011funu tahmin etmek g\u00fc\u00e7 de\u011fil. Ancak bunlar\u0131n hepsi \u015fimdilik bizim i\u00e7in me\u00e7huld\u00fcr.<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff\"><strong>A\u00e7\u0131klamalar:<\/strong><\/span><\/p>\n<p>1 \u00d6zt\u00fcrk de \u201cUygur T\u00fcrk\u00e7esi 1930\u2019lu y\u0131llardan sonra \u00c7a\u011fatay T\u00fcrk\u00e7esi gelene\u011finden farkl\u0131la\u015farak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir<br \/>\nT\u00fcrk yaz\u0131 dilidir.\u201d Ve \u201cUygur T\u00fcrkleri 1930\u2019lu y\u0131llara kadar \u00c7a\u011fatay T\u00fcrk\u00e7esini kullanm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d c\u00fcmleleri bu genel<br \/>\nkanaati do\u011frular. Bk. R\u0131dvan \u00d6zt\u00fcrk, Yeni Uygur T\u00fcrk\u00e7esi Grameri, TDK, Ankara 1994, s. IX, 1.<br \/>\n2 Hatice \u015eirin User, Ba\u015flang\u0131\u0131ndan G\u00fcn\u00fcm\u00fcze T\u00fcrk Yaz\u0131 Sistemleri, Birinci Bask\u0131, Ak\u00e7a\u011f Yay\u0131nl\u0131r\u0131, Ankara, s. 129-<br \/>\n130; Abdure\u015fit Jelil Qarluq, \u201cUygur yenile\u015fme S\u00fcrecindeki \u0130stanbul Ekol\u00fc ve Onun Baz\u0131 Temsilcileri \u00dczerine\u201d, T\u00fcrk<br \/>\nK\u00fclt\u00fcr\u00fc, 2009\/2, T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc Ankara 2009, s. 298; \u201cUygur Yenile\u015fme S\u00fcrecindeki \u0130stanbul<br \/>\nEkol\u00fcn\u00fcn Etkisi \u00dczerine\u201d T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fc, 2010\/1, T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc Ankara 2010, s. 75.<br \/>\n3 User, age, s. 129-130.<br \/>\n4 Ayr\u0131ca \u00c7in idaresinin izledi\u011fi bu politika Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin Bat\u0131 T\u00fcrkistan\u2019daki uygulamalar\u0131n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131nda \u0130lminskiy ile ba\u015flayan ve Sovyetler Birli\u011finin en ac\u0131mas\u0131z \u015fekilde uygulad\u0131\u011f\u0131 bu politika \u00c7in ve<br \/>\nSovyet y\u00f6netiminin yak\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde Sovyetler birli\u011finden gelen uzmanlar\u0131n da deste\u011fi al\u0131narak uygulamaya<br \/>\nkonmu\u015ftur, bk. User, age, s. 130.<br \/>\n5 Sultan Mahmut Ka\u015fgarl\u0131, Uygur T\u00fcrkleri K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131, \u015eamil Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2004, s. 47; User, age,<br \/>\ns. 130.<br \/>\n6 User, age, s. 131.<br \/>\n7 Age, s. 131-132.<br \/>\n8 Age, s. 132.<br \/>\n9 Ka\u015fgarl\u0131, age, s. 47.<\/p>\n<p>10 Ka\u015fgarl\u0131, age, s. 49; User, age, s. 136.<br \/>\n11 User, age, s. 136.<br \/>\n12 R\u0131dvan \u00d6zt\u00fcrk, Yeni Uygur T\u00fcrk\u00e7esi Grameri, TDK, Ankara 1994, s. 2; Ka\u015fgarl\u0131, age, s. 49.<br \/>\n13 Olivier Roy, Yeni Orta Asya ya da Uluslar\u0131n \u0130mal Edili\u015fi, (\u00e7ev. Mehmet Moral\u0131), 2. Bask\u0131, Metis Yay\u0131nlar\u0131: \u0130stanbul,<br \/>\ns. 117-120.<br \/>\n14 Erkin Emet, Do\u011fu T\u00fcrkistan Uygur A\u011f\u0131zlar\u0131, TDK, Ankara 2008, s. 49.<br \/>\n15 Emet, age, s. 54.<br \/>\n16 \u00d6zt\u00fcrk, age, s. 1.<br \/>\n17 Kurtulu\u015f \u00d6ztop\u00e7u, \u201cUygurcan\u0131n Yaz\u0131 Dili Olarak Geli\u015fmesi ve Uygurca S\u00f6zl\u00fckler\u201d T\u00fcrk Dilleri Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, C. 3,<br \/>\nSimurg Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 1993, s. 168.<br \/>\n18 Qarluq, agm, 2009, s. 301; Lokman Baran, \u201c\u00c7a\u011fda\u015f Uygur Edebiyat\u0131n\u0131n Olu\u015fmas\u0131 ve Geli\u015fmesi\u201d, Bilig, Yaz 2007, S.42, s. 194.<br \/>\n19 Baran agm, s. 194.<br \/>\n20 Agm, s. 194.<br \/>\n21 Qarluq, agm, 2009, s. 303.<\/p>\n<p>22 Qarluq, agm, 2009, s. 303; Baran, agm, s. 194.<br \/>\n23 S. Zeynalov, \u015eeiriyet G\u00fclzari, Mir Ne\u015friyat Almat\u0131 2007, s. 3-9.<br \/>\n24 Bk. Hikmet Kora\u015f, \u201cVatandan Uzakta Bir Vatan \u015eairi Mehemmetimin Obulkasimov (Almasbeg)\u201d Karde\u015f Kalemler,<br \/>\nEkim 2013 S. 82, s. 78-90.<br \/>\n25 Mehbus, Mir Ne\u015friyat \u00d6yi Almat\u0131 2008 (394 sahife)[ISBN 978-601-7013-48-6]; ve Cadu, Mir Ne\u015friyat \u00d6yi, Almat\u0131<br \/>\n2011 (353 sahife) [ISBN 978-601-7272-33-3] adlar\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015f iki roman\u0131 var.<br \/>\n26 Yazni\u00f1 Yalguz Yaldamisi, Almuta Na\u015f Mir Ne\u015friyati, Almat\u0131 2004 (342 sahife) [ISBN 9965-584-33-8] elimize<br \/>\nula\u015fan tek roman\u0131 budur.<br \/>\n27 Kazakstan Respublikas\u0131 Akparat Ministrligi, Kazakstan Jazuv\u015f\u0131lar\u0131 XX \u011eas\u0131r An\u0131ktamal\u0131k, Ana Tili Baspas\u0131,<br \/>\nAlmat\u0131 2004.<\/p>\n<p>28 Ahmetcan A\u015firi, \u00f6nce eserlerinde Ahmetcan A\u015firov ad\u0131n\u0131 kullan\u0131rken ilerleyen zamanlarda Ahmetcan A\u015firi, Ehmetcan<br \/>\nA\u015firi, Ehmetcan Ha\u015firi, Ahmetcan Ha\u015firi isimlerini de kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Eserlerindeki bu farkl\u0131 yaz\u0131m\u0131n kendisi taraf\u0131ndan<br \/>\nbilerek yap\u0131lm\u0131\u015f bir de\u011fi\u015fiklik mi yoksa bir bask\u0131 hatas\u0131 m\u0131 oldu\u011funu bilmiyoruz. Bu isimler genellikle elimize ge\u00e7en<br \/>\nmetinde oldu\u011fu \u015fekliyle verilmi\u015ftir.<br \/>\n29 Kazakstan Respublikas\u0131, age, s. 38.<br \/>\n30 Age, s. 38; yazar\u0131n kendisi taraf\u0131ndan bize yaz\u0131lm\u0131\u015f Terceme-i Hali.<br \/>\n31 Almat\u0131 vilayeti \u00c7elek nahiyesi \u00c7ar\u011foca k\u00f6y\u00fcnde do\u011fmu\u015f e\u011fitim g\u00f6rmemi\u015f bir \u00e7ift\u00e7i, Terceme-i Hal.<br \/>\n32 Almat\u0131 vilayeti \u00c7elek nahiyesi \u00c7ar\u011foca mahallesinde do\u011fmu\u015f bir \u00e7ift\u00e7i ailenin e\u011fitim g\u00f6rmemi\u015f k\u0131z\u0131, Terceme-i Hal.<br \/>\n33 Tald\u0131korgan vilayeti, panfilov nahiyesine ba\u011fl\u0131 Yarkent do\u011fumlu, Terceme-i Hal.<br \/>\n34 1963 Almat\u0131 do\u011fumlu S. M. Kirov ad\u0131ndaki Kazak Devlet \u00dcniversitesi Fizik Fak\u00fcltesini bitirmi\u015f ve halen \u00f6\u011fretmen<br \/>\nolarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, Terceme-i Hal.<br \/>\n35 1964 Almat\u0131 do\u011fumlu S. M. Kirov ad\u0131ndaki Kazak Devlet \u00dcniversitesi Mekanik Fak\u00fcltesini bitirmi\u015f halen \u00f6zel bir<br \/>\n\u015firkette \u00e7al\u0131\u015fmakta, Terceme-i Hal.<br \/>\n36 1991 Almat\u0131 do\u011fumlu halen Helikarilik Biznes \u00dcniversitesinde y\u00fcksek lisans yapmakta.<br \/>\n37 1995 Almat\u0131 do\u011fumlu halen Sen Petersburg Gumanatarlik \u00dcniversitesinde lisans \u00f6\u011frenimi g\u00f6rmekte.<br \/>\n38 Kazakstan Respublikas\u0131, age, s. 38; Terceme-i Hal.<br \/>\n39 Age, s. 38; Terceme-i Hal.<br \/>\n40 Age, s. 38.<\/p>\n<p>41 Bu eserler Kazakstan Jazu\u015f\u0131lar\u0131 XX \u011eas\u0131r adl\u0131 kitapta \u201cTang\u0131 Salmal\u201d ve\u201dKil\u0131 Adamdar\u201d adlar\u0131yla verilmi\u015f. Bu<br \/>\nhik\u00e2yelerin Kazak T\u00fcrk\u00e7esiyle mi yoksa Uygur T\u00fcrk\u00e7esiyle mi yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda bilgimiz yoktur. bk. Age, s. 38.<br \/>\n42 Bahsedilen hik\u00e2ye kitaplar\u0131nda yer alan hik\u00e2yeler konusunda ne yazar\u0131n kendisi ne de elimizde yazar\u0131n k\u0131sa<br \/>\nbiyografisinin verildi\u011fi Kazakstan Jazu\u015f\u0131lar\u0131 XX \u011eas\u0131r adl\u0131 kitapta bir bilgi yoktur.<br \/>\n43 Kazak\u00e7a, Rus\u00e7a, Yakut\u00e7a, K\u0131rg\u0131zca, \u00d6zbek\u00e7e, V\u00e9ngirce, Ukrayince ve \u00c7inceye \u00e7evrilerek yay\u0131mlanan bu eserlerin<br \/>\nkimler taraf\u0131ndan \u00e7evrildi\u011fi, baz\u0131lar\u0131 hari\u00e7 hangi isimlerle, ne zaman, hangi yay\u0131nevi taraf\u0131ndan yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131<br \/>\nkonusunda bir malumat yoktur.<br \/>\n44 Kazakstan Respublikas\u0131, age, s. 38; Terceme-i Hal.<\/p>\n<p>45 Kazakstan Respublikas\u0131, age, s. 38<\/p>\n<p>46 Eserleri hakk\u0131nda verilen liste \u201cKazakstan Jazuv\u015f\u0131lar\u0131 XX \u011eas\u0131r\u201d kitab\u0131ndan aynen verilmi\u015ftir. Bu eserler, metin i\u00e7inde Uygurca isimleri ile zikredilmi\u015ftir.<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff\">KAYNAKLAR<\/span><\/strong><\/p>\n<p>\uf026 BARAN Lokman, \u201c\u00c7a\u011fda\u015f Uygur Edebiyat\u0131n\u0131n Olu\u015fmas\u0131 ve Geli\u015fmesi\u201d, Bilig, Yaz 2007,<br \/>\nS. 42, s. 191-211.<br \/>\n\uf026 EMET Erkin, Do\u011fu T\u00fcrkistan Uygur A\u011f\u0131zlar\u0131, TDK, Ankara 2008, s. 49.<br \/>\n\uf026 KA\u015eGARLI Sultan Mahmut, Uygur T\u00fcrkleri K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131, \u015eamil<br \/>\nYay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2004.<br \/>\n\uf026 KAZAKSTAN RESPUBL\u0130KASI AKPARAT M\u0130N\u0130STRL\u0130G\u0130, Kazakstan Jazuv\u015f\u0131lar\u0131 XX<br \/>\n\u011eas\u0131r An\u0131ktamal\u0131k, Ana Tili Baspas\u0131, Almat\u0131 2004.<br \/>\n\uf026 KORA\u015e Hikmet, \u201cVatandan Uzakta Bir Vatan \u015eairi Mehemmetimin Obulkasimov<br \/>\n(Almasbeg)\u201d Karde\u015f Kalemler, Ekim 2013 S. 82, s. 78-90.<br \/>\n\uf026 \u00d6ZTOP\u00c7U Kurtulu\u015f \u201cUygurcan\u0131n Yaz\u0131 Dili Olarak Geli\u015fmesi ve Uygurca S\u00f6zl\u00fckler\u201d<br \/>\nT\u00fcrk Dilleri Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, C. 3, Simurg Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 1993, s. 167-174.<br \/>\n\uf026 \u00d6ZT\u00dcRK R\u0131dvan, Yeni Uygur T\u00fcrk\u00e7esi Grameri, T\u00fcrk Dil Kurumu Yay\u0131nlar\u0131, Ankara<br \/>\n1994.<br \/>\n\uf026 QARLUQ Abdure\u015fit Jelil, \u201cUygur Yenile\u015fme S\u00fcrecindeki \u0130stanbul Ekol\u00fc ve Onun Baz\u0131<br \/>\nTemsilcileri \u00dczerine\u201d T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fc, S. 2009\/2, T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fc Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc, Ankara<br \/>\n2009, s. 290-328.<br \/>\n\uf026 QARLUQ Abdure\u015fit Jelil, \u201cUygur Yenile\u015fme S\u00fcrecindeki \u0130stanbul Ekol\u00fcn\u00fcn Etkisi<br \/>\n\u00dczerine\u201d T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fc, S. 2010\/1, T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fc Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc, Ankara 2010, s. 72-<br \/>\n112.<br \/>\n\uf026 ROY Olivier, Yeni Orta Asya ya da Uluslar\u0131n \u0130mal Edili\u015fi, (\u00c7ev. Mehmet Moral\u0131), 2.<br \/>\nBask\u0131, Metis Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, s. 117-120.<br \/>\n\uf026 USER Hatice \u015eirin, Ba\u015flang\u0131c\u0131ndan G\u00fcn\u00fcm\u00fcze T\u00fcrk Yaz\u0131 Sistemleri, Ak\u00e7a\u011f Yay\u0131nlar\u0131,<br \/>\nAnkara 2006.<br \/>\n\uf026 ZEYNALOV S., \u015eeiriyet G\u00fclzari, Mir Ne\u015friyat, Almat\u0131 2007.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Do\u00e7. Dr. Hikmet KORA\u015e \u00d6zet \u00c7a\u011fda\u015f Uygur edebiyat\u0131 k\u00f6kl\u00fc bir gelene\u011fe sahiptir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Uygurlar hala eski T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr merkezlerinde ya\u015famaktad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda k\u00f6kl\u00fc ve gelenekle\u015fmi\u015f \u00c7a\u011fatay edebiyat\u0131n\u0131n miras\u00e7\u0131s\u0131d\u0131rlar. Tarihi \u00c7a\u011fatay edebi dili Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da 1950\u2019li y\u0131llara kadar devam etmi\u015ftir. Sovyetler Birli\u011finin kurulmas\u0131yla Uygur T\u00fcrkleri ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr ve bu siyasi b\u00f6l\u00fcnme 1950\u2019li y\u0131llarda sosyal hayata ve [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-4179","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uygur-tarihi-ve-kulturu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4179","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4179"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4179\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4338,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4179\/revisions\/4338"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4179"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4179"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4179"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}