{"id":4119,"date":"2020-07-07T10:56:26","date_gmt":"2020-07-07T07:56:26","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=4119"},"modified":"2020-07-08T09:53:41","modified_gmt":"2020-07-08T06:53:41","slug":"dogu-turkistandan-turkiyeye-hazin-bir-goc-hikayesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=4119","title":{"rendered":"Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye Hazin Bir G\u00f6\u00e7 Hik\u00e2yesi"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/span><\/h3>\n

Do\u00e7. Dr.\u00a0Osman Kubilay G\u00dcL<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00d6zet<\/span><\/strong><\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan’da ya\u015fayan Uygurlardan baz\u0131lar\u0131 \u00c7in’in bask\u0131s\u0131 nedeni ile 1961 y\u0131l\u0131nda vatanlar\u0131n\u0131 terk etmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kafile \u00f6nce Afganistan’a gelmi\u015ftir. Burada Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan korumaya al\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7in taraf\u0131ndan Afganistan’a yap\u0131lan bask\u0131lar sonucunda ise T\u00fcrkiye’ye g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdir. Bu makalede g\u00f6\u00e7\u00fcn ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 ve g\u00f6\u00e7enlerin \u015fimdiki durumu hakk\u0131nda bilgi verilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Anahtar Kelimeler: <\/strong><\/span>Uygur, Do\u011fu T\u00fcrkistan, G\u00f6\u00e7.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n Co\u011frafyas\u0131:<\/strong><\/span><\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan konusuna girmeden \u00f6nce \u00fclkenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirtmekte fayda vard\u0131r. Do\u011fu T\u00fcrkistan, B\u00fcy\u00fck T\u00fcrkistan\u2019\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. B\u00fcy\u00fck T\u00fcrkistan, bat\u0131da Hazar Denizi\u2019nden, do\u011fuda Altay ve Alt\u0131n Da\u011flar\u0131\u2019na; g\u00fcneyde Horasan, Kakakurum Da\u011flar\u0131\u2019ndan, kuzeyde Ural Da\u011flar\u0131 ile Sibirya\u2019ya kadar uzanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan; B\u00fcy\u00fck T\u00fcrkistan\u2019\u0131n do\u011fusunda ve Asya k\u0131tas\u0131n\u0131n tam ortas\u0131nda bulunmaktad\u0131r. G\u00fcneyde Pakistan, Hindistan, Ke\u015fmir ve Tibet, g\u00fcneybat\u0131 ve bat\u0131da Afganistan ve Bat\u0131 T\u00fcrkistan, kuzeyde Sibirya ve nihayet do\u011fu ve kuzeydo\u011fuda \u00c7in ve Mo\u011folistan ile s\u0131n\u0131rd\u0131r1.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 1.828.418 kilometrekaredir. Bu T\u00fcrkiye\u2019nin iki bu\u00e7uk kat\u0131 bir toprak manas\u0131na gelmektedir. Do\u011fu T\u00fcrkistan; Tibet, \u0130\u00e7 Mo\u011folistan ve Man\u00e7urya gibi K\u0131z\u0131l \u00c7in m\u00fcstemlekeleri d\u00e2hil, b\u00fct\u00fcn \u00c7in topraklar\u0131n\u0131n be\u015fte birini te\u015fkil etmektedir. Bu topra\u011f\u0131n 600.000 kilometrekaresi \u00e7\u00f6l, 91.000 kilometrekaresi ormanl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Bat\u0131da Pamir Platosu\u2019ndan \u00c7in\u2019e kadar uzanan Tanr\u0131 Da\u011flar\u0131; Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 Tar\u0131m Havzas\u0131 ve \u00c7ungarya Havzas\u0131, olarak ikiye ayr\u0131l\u0131r. Tanr\u0131 Da\u011flar\u0131n\u0131n y\u00fcksekli\u011fi 4.000 metre civar\u0131ndad\u0131r. Bu da\u011flar\u0131n en y\u00fcksek tepesi olan Han Tanr\u0131 Tepesi\u2019nin y\u00fcksekli\u011fi, 7.439 metreye ula\u015f\u0131r. Bu da\u011flar\u0131n eteklerinde olduk\u00e7a m\u00fcsait otlaklar, hayvanc\u0131l\u0131\u011fa elveri\u015flidir2.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n K\u0131sa Tarihi:<\/span><\/strong><\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan, T\u00fcrklerin eski yerle\u015fme alanlar\u0131ndan biridir. B\u00f6lgeye ilk h\u00e2kim olan T\u00fcrk Devleti, Hunlard\u0131r. Makedonyal\u0131 \u0130skender\u2019in M.\u00d6. 326\u2019da ma\u011flup edilmesinden sonra M.\u00d6. 300 y\u0131llar\u0131ndan itibaren T\u00fcrk birli\u011fini kurma \u00e7abalar\u0131na giren Hun Devleti, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 kendisine ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r3. Do\u011fu T\u00fcrkistan co\u011frafyas\u0131 bu tarihten sonra s\u0131ras\u0131yla; Hun (M.\u00d6. 220-M.S. 386), Tabga\u00e7 (386\u2013534) ve G\u00f6kt\u00fcrk (550\u2013840) h\u00e2kimiyetinde kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bug\u00fcn Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da ya\u015fayan Uygur T\u00fcrkleri 840 y\u0131l\u0131nda b\u00f6lgeye yerle\u015fmi\u015ftir4.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck Uygur Devleti; K\u0131rg\u0131zlar\u0131n bask\u0131s\u0131 ve Uyur Ka\u011fan\u0131 B\u00f6g\u00fc Ka\u011fan\u2019\u0131n Mani dinini \u00fclkeye getirmesi ile zay\u0131flamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Mani dini Uygurlar\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131 yap\u0131lar\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131rg\u0131zlar bu durumdan faydalanarak B\u00fcy\u00fck Uygur Devleti\u2019nin ba\u015fkentine girmeye muvaffak olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

840\u2019y\u0131l\u0131nda K\u0131rg\u0131zlar\u0131n Uygur ba\u015fkentine girmesinden sonra Uygurlar kendilerini toparlayacak bir varl\u0131k g\u00f6sterememi\u015flerdir. Bir k\u0131sm\u0131 Kuzey \u00c7in taraf\u0131na (Kansu b\u00f6lgesine), bir k\u0131sm\u0131 da bug\u00fcnk\u00fc Do\u011fu T\u00fcrkistan (Turfan ve Ka\u015fgar) taraf\u0131na g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdir. Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki Uygur Devleti, Do\u011fu-Bat\u0131 ticaret yollar\u0131 \u00fczerinde bulundu\u011fu i\u00e7in iktisad\u00ee bak\u0131mdan \u00e7ok geli\u015fmi\u015ftir. Bu b\u00f6lgede kurulan Uygur Devleti Cengiz istilas\u0131na kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmi\u015ftir5.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a g\u00f6\u00e7 eden Uygur T\u00fcrklerinin ba\u015f\u0131nda Vu-hi Tegin\u2019in karde\u015fi Ngo-nie Tegin bulunuyordu6. Bunlar, 840\u2019ta Karabalasagun\u2019da istilac\u0131lar taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclen Uygur ka\u011fan\u0131n\u0131n ye\u011feni Mengli\u2019yi ka\u011fan se\u00e7erek 856\u2019da Do\u011fu T\u00fcrkistan topraklar\u0131 i\u00e7inde 3. Uygur Devleti\u2019ni kurmu\u015flard\u0131r7. \u00c7in, Uygurlar\u0131n Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a yerle\u015fti\u011fi tarihlerde Tibetliler taraf\u0131ndan bask\u0131 alt\u0131nda tutuluyordu. B\u00f6lge \u00fczerindeki n\u00fcfuzunu korumak isteyen \u00c7in, bu Uygur Devleti\u2019ni hemen tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Bundan sonra g\u00fcneyde Tibet, bat\u0131da Karluk b\u00f6lgesi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 ve ba\u015fl\u0131ca \u015fehirleri Be\u015fbal\u0131k (\u00dcrim\u00e7i), Turfan, Ku\u00e7ar, Aksu, Ka\u015fgar ve Hami (Hoten) olan \u00fclkeleri m\u00fcdafaa ile iktifa ederek sanat, edebiyat ve ticaret sahalar\u0131nda geli\u015fen bu Uygur Devleti, Karahanl\u0131 Devleti ile X. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru birle\u015finceye kadar h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr8.<\/p>\n

Yedisu taraf\u0131na g\u00f6\u00e7 eden Uygurlar, kendilerinden evvel buraya kadar gelerek yerle\u015fik hayata ge\u00e7en ve Tibetlilerle olan sava\u015f s\u0131ras\u0131nda Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n g\u00fcney taraflar\u0131na kadar gelen (Ka\u015fgar, Yarkent, Hoten) Uygur T\u00fcrkleriyle kayna\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Uygurlar, Karluk T\u00fcrkleriyle birle\u015ferek 880\u2019de Karahanl\u0131 Devletini kurmu\u015flard\u0131r9.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan daha sonra Kara Hoca Uygur Hanl\u0131\u011f\u0131 (846\u20131218) ve T\u00fcrk-Mo\u011fol \u0130mparatorlu h\u00e2kimiyeti alt\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r (1218\u20131759).<\/p>\n

1750\u2019de \u00c7in i\u015fgali ba\u015flam\u0131\u015f ve 1862 tarihine kadar s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu s\u00fcre i\u00e7inde Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da 42 isyan hareketi
\nolmu\u015ftur. 1863\u2019te Mehmed Yakup Bey, Ka\u015fgar merkez olmak \u00fczere devlet kurmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Bu devlet Abd\u00fclaziz\u2019den yard\u0131m isteyi\u015f ve istedikleri yard\u0131m\u0131 almaya muvaffak olmu\u015ftur10. Mehmed Yakup Bey, en b\u00fcy\u00fck deste\u011fi ise II. Abdulhamid taraf\u0131ndan g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.11 Bu deste\u011fe ra\u011fmen kurulan devlet uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc olamam\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin bu d\u00f6nemde s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 g\u00fcnler ge\u00e7iriyor olmas\u0131 b\u00f6lgeye yeterli deste\u011fi vermesini engellemi\u015ftir.<\/p>\n

Yakup Bey\u2019in 1877 y\u0131l\u0131 May\u0131s ay\u0131nda vefat etmesi \u00fczerine \u00c7in hi\u00e7 vakit kaybetmeden Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a sald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 18 May\u0131s 1878\u2019de Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n tamam\u0131n\u0131 i\u015fgal etmi\u015ftir.<\/p>\n

1876\u2019ta Do\u011fu T\u00fcrkistan tekrar \u00c7in i\u015fgaline u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. 18 Kas\u0131m 1884\u2019te \u00c7in imparatorunun emriyle 19. eyalet olarak \u015ein-cang (Xin Jian \u201cYeni Toprak\u201d) ad\u0131yla do\u011frudan \u0130mparatorlu\u011fa ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r12.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan \u0130slam Cumhuriyeti:<\/span><\/strong><\/p>\n

Esarete dayanamayan Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da 1931 y\u0131l\u0131nda Kumul kentinde ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve h\u00fcrriyet m\u00fccadelesi ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00dclkenin b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgelerindeki \u00c7inlilere kar\u015f\u0131 zafer kazan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 12 Kas\u0131m 1933\u2019te Ka\u015fgar\u2019da Do\u011fu T\u00fcrkistan \u0130slam Cumhuriyeti kurulmu\u015f, Hoca Hac\u0131 Niyaz cumhurba\u015fkan\u0131 olmu\u015f ve Ka\u015fgar ba\u015fkent ilan edilmi\u015ftir13.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devletin kurulmas\u0131 hem \u00c7in hem de Sovyetler Birli\u011fi\u2019ni endi\u015feye d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sovyetler Birli\u011fi; Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmas\u0131n\u0131n ve milli bir devlet kurmas\u0131n\u0131n kendi egemenli\u011finde bulunan Bat\u0131 T\u00fcrkistan\u2019a \u00f6rnek olmas\u0131ndan \u00e7ekinmi\u015ftir. Bu nedenle isyan\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na destek verdi\u011fi halde Do\u011fu T\u00fcrkistan \u0130slam Cumhuriyeti kurulduktan sonra \u00c7in ile anla\u015fmas\u0131 yolunda telkinlerde bulunmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r14. Neticede, Sovyetler Birli\u011fi ve \u00c7in i\u015f birli\u011fi ile Do\u011fu T\u00fcrkistan \u0130slam Cumhuriyeti ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u015eark\u00ee T\u00fcrkistan Cumhuriyeti:<\/span><\/strong><\/p>\n

Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve h\u00fcrriyet yolundaki m\u00fccadelesine devam eden Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131, 1944 y\u0131l\u0131nda Gulca\u2019da milliyet\u00e7i \u00c7inlilere kar\u015f\u0131 yine galip gelmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda Rus \u2013 Alman sava\u015f\u0131 Ruslar\u0131n lehine geli\u015fmektedir. Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki ayaklanmaya destek veren Rusya, Gulca\u2019da 1944 y\u0131l\u0131 Ekim ay\u0131nda \u015eark\u00ee T\u00fcrkistan Cumhuriyeti\u2019nin kurulmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. Gulca, Tarbagatay ve \u0130li \u015fehirlerini i\u00e7ine alan bu cumhuriyet yeni olmas\u0131na ra\u011fmen
\nb\u00f6lgedeki \u00c7in kuvvetlerini bozguna u\u011fratm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya bu h\u0131zl\u0131 geli\u015fmelerden korkup bu Cumhuriyetin y\u00f6neticilerini \u00c7inliler ile anla\u015fmaya zorlam\u0131\u015flard\u0131r. 1946 y\u0131l\u0131nda iki h\u00fck\u00fcmet aras\u0131nda 11 maddelik bir metin imzalan\u0131p birle\u015fik h\u00fck\u00fcmet kurulmu\u015ftur. B\u00f6ylece bu devlet de Rusya\u2019n\u0131n olumsuz tutumu neticesinde ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

K\u0131z\u0131l \u00c7in\u2019in Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 \u0130\u015fgali:<\/strong><\/span><\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da birle\u015fik h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131ndan sonra \u00c7in, b\u00f6lgenin g\u00fcneyinde \u00c7inlile\u015ftirme politikas\u0131 takip etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7in\u2019in bu politikas\u0131 Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131n\u0131n Rusya\u2019ya \u0131l\u0131ml\u0131 bakmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. \u00c7in n\u00fcfuz alan\u0131n\u0131 Rusya\u2019ya kapt\u0131rmamak i\u00e7in idareyi milliyet\u00e7ilere b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Milliyet\u00e7i h\u00fck\u00fcmet h\u0131zl\u0131 bir T\u00fcrkle\u015ftirme politikas\u0131 g\u00fctmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle e\u011fitim alan\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 reformlar \u00c7in ve Rusya\u2019y\u0131 tela\u015fland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 1948\u2019de Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da bulunan \u00c7in silahl\u0131 kuvvetleri ba\u015fkumandan\u0131 bir beyanname yay\u0131nlayarak yerli milliyet\u00e7ilerin Rus taraftarlar\u0131ndan daha tehlikeli oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir.15 Bu geli\u015fme \u00fczerine milli h\u00fck\u00fcmet g\u00f6revden el \u00e7ektirilerek yerine Rusya yanl\u0131s\u0131 bir h\u00fck\u00fcmet g\u00f6reve getirilmi\u015ftir.<\/p>\n

Bu arada Mao ve arkada\u015flar\u0131 yava\u015f yava\u015f \u00c7in\u2019e h\u00e2kim olmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. 1949 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcnde Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki \u00c7in birlikleri kom\u00fcnist \u00c7in h\u00fck\u00fcmetine ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 bildirmi\u015flerdir. B\u00f6yle \u00c7in hi\u00e7bir askeri g\u00fc\u00e7 kullanmadan Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 i\u015fgal etmi\u015ftir.<\/p>\n

Kom\u00fcnist \u00c7in\u2019in Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 i\u015fgalinden sonra b\u00f6lgede ya\u015fan binlerce T\u00fcrk ba\u015fka \u00fclkelere g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdir. Bu kafilelerden biri de Afganistan \u00fczerinden T\u00fcrkiye\u2019ye gelen ve bug\u00fcn itibariyle b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu Kayseri\u2019de ya\u015fayan Uygur T\u00fcrkleridir.<\/p>\n

Biz bu g\u00f6\u00e7lerin nas\u0131l oldu\u011funu, g\u00f6\u00e7 s\u0131ras\u0131nda neler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya\u015fayan kaynaklardan \u00f6\u011frenmek i\u00e7in Do\u011fu T\u00fcrkistan
\nK\u00fclt\u00fcr ve Dayan\u0131\u015fma Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 Seyit T\u00dcMT\u00dcRK ile Kayseri\u2019de bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yapt\u0131k.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye Hazin G\u00f6\u00e7<\/strong><\/span><\/p>\n

G\u00f6\u00e7ten \u00f6nce Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da nerede ya\u015f\u0131yordunuz?<\/span><\/strong><\/p>\n

As\u0131l g\u00f6\u00e7\u00fc yo\u011fun olarak ya\u015fayanlar\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lge Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n Yarkent \u015fehri. Yarkent \u015fehri, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n biraz bat\u0131s\u0131ndad\u0131r. Y\u00fczde seksen ekseriyet bu vilayetten gelme. Y\u00fczde \u00fc\u00e7, be\u015f kadar Ka\u015fgar vilayetinden, y\u00fczde on, on be\u015f civar\u0131nda da Gulca, di\u011fer ad\u0131yla \u0130li vilayetinden gelme hem\u015fehrilerimiz var. Bunlar\u0131n i\u00e7inde Kargal\u0131k b\u00f6lgesinden gelenler var, \u00dcrim\u00e7i\u2019den gelenler var. Daha sonra buraya de\u011fi\u015fik vilayetlerden Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar var diyerek gelip yerle\u015fen hem\u015fehrilerimiz var. As\u0131l g\u00f6\u00e7\u00fcn ana g\u00f6vdesini Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n Yarkent b\u00f6lgesinden gelen hem\u015fehrilerimiz olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n

Geldi\u011finiz yerin co\u011frafyas\u0131 hakk\u0131nda bilgi verir misiniz?<\/span><\/strong><\/p>\n

Yarkent, yerle\u015fim olarak d\u00fcz bir arazidedir. \u00c7ok m\u00fcmbit topraklara sahiptir. Yarkent\u2019in tarihi de \u00e7ok eskidir. T\u00fcrklerin ilk bulundu\u011fu b\u00f6lgelerdir diyebiliriz. Yarkent\u2019te Seyidiye Hanl\u0131\u011f\u0131, daha evvelinde Karahanl\u0131lar\u2019\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Daha sonra da bu b\u00f6lgede Uygur T\u00fcrk Devletleri kurulmu\u015ftur. Birka\u00e7 defa tarihte kurulmu\u015f devletlere de ba\u015fkentlik yapm\u0131\u015f bir \u015fehirdir.<\/p>\n

\u00c7inliler Yarkent\u2019i bilerek ve kas\u0131tl\u0131 olarak vilayet stat\u00fcs\u00fcnden nahiye stat\u00fcs\u00fcne ge\u00e7irmi\u015flerdir. D\u00fc\u015f\u00fcne biliyor musunuz, n\u00fcfusu bir bu\u00e7uk milyonu a\u015fm\u0131\u015f bir il\u00e7e ya da nahiye. B\u00f6yle bir strateji uygulayarak \u00c7in, tarihte T\u00fcrk devletlerine ba\u015fkentlik yapm\u0131\u015f ve b\u00fcy\u00fck medeniyetlere katk\u0131lar\u0131 bulunmu\u015f bu \u015fehri, bir T\u00fcrk \u015fehrini bug\u00fcn il\u00e7e konumuna getirmi\u015ftir.<\/p>\n

Yarkent co\u011frafyas\u0131 d\u00fcz bir arazidedir. Da\u011fl\u0131k kesimleri pek yoktur. Yarkent karasal bir iklime sahiptir. Halk\u0131n b\u00fcy\u00fck bir ekseriyeti tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla ge\u00e7imini sa\u011flamaktad\u0131r. Yarket\u2019in bir di\u011fer \u00f6zelli\u011fi de halk\u0131n\u0131n misafirperverli\u011fidir. Misafirperver olmas\u0131 hasebiyle de tarihten g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n pek \u00e7ok vilayetinden gelen insanlar Yarkent\u2019te bar\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. Onun d\u0131\u015f\u0131nda Pakistan, Afganistan, Arabistan hatta Anadolu co\u011frafyas\u0131ndan, T\u00fcrk Cumhuriyetlerinden, \u00d6zbek, K\u0131rg\u0131z, Tatar, T\u00fcrkmen karde\u015flerimiz Yarkent\u2019e gelip gitmi\u015flerdir. Ticar\u00ee sebeplerle, ba\u015fka sebeplerle yerle\u015fip kalm\u0131\u015flard\u0131r. Yarkent\u2019te bu mozai\u011fi, renk ahengini g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

Bug\u00fcn Yarkent maalesef son \u00fc\u00e7, be\u015f seneye kadar Orta\u00e7a\u011f Devri ya\u015f\u0131yordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Yarkent\u2019te \u015fehircilik, \u015fehir planlamac\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u0131f\u0131r denecek seviyeydi. Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde annem ve babam gittiler. Otuz, k\u0131rk sene sonra kendi kald\u0131klar\u0131, do\u011fduklar\u0131, b\u00fcy\u00fcd\u00fckleri, kendi gen\u00e7lik ve \u00e7ocukluklar\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131klar\u0131 evleri g\u00f6rm\u00fc\u015fler. H\u00e2l\u00e2 Yarkent\u2019in imar\u0131, geli\u015fimi, modernizasyonu ile ilgili \u00c7in\u2019in hi\u00e7bir yat\u0131r\u0131m\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015fler. Son be\u015f y\u0131ld\u0131r \u00c7in\u2019in orada ekonomik a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131 var. Bunu yapmad\u0131\u011f\u0131 zaman \u00c7in\u2019deki ekonomik dengesizlik halk\u0131 ister istemez b\u00f6l\u00fcnme ve ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketlere s\u00fcr\u00fckl\u00fcyor. Bu sebeple \u00c7in, devlet politikas\u0131 olarak ekonomik dengesizli\u011fi ortadan kald\u0131rmaya y\u00f6nelik ge\u00e7ici, halk\u0131 aldatmaya y\u00f6nelik tedbirler almaktad\u0131r.<\/p>\n

Do\u011fur T\u00fcrkistan\u2019dan g\u00f6\u00e7 etme nedenleriniz nelerdir?<\/span><\/strong><\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan g\u00f6\u00e7 etme nedenlerimizin ba\u015f\u0131nda can g\u00fcvenli\u011fimizin olmamas\u0131 gelmektedir. \u00d6zellikle 1949\u2019da Mao-Zedung ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n kom\u00fcnist devrimi yapmalar\u0131ndan sonra, Do\u011fu T\u00fcrkistan B\u00f6lgesinde de bu etkinliklerini giderek artt\u0131rmaya ba\u015flad\u0131lar. Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da da, \u00c7in\u2019in di\u011fer b\u00f6lgelerinde de uygulam\u0131\u015f olduklar\u0131 k\u0131y\u0131m, zul\u00fcm, katliam ve i\u015fkenceleri uygulad\u0131lar. Bu eziyetlerin hat safhaya ula\u015fmas\u0131 sonucunda b\u00f6lgede ya\u015fayan insanlar canlar\u0131n\u0131 kurtarabilmek i\u00e7in ba\u015fka \u00fclkelere s\u0131\u011f\u0131nmaya karar verdiler. Ayr\u0131ca h\u00fcr d\u00fcnyada Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n d\u0131\u015far\u0131ya kapal\u0131 olan bu s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131, \u00c7in\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 insan haklar\u0131 ihlallerini, yapt\u0131\u011f\u0131 katliamlar\u0131 h\u00fcr d\u00fcnyada anlatmak i\u00e7in yurt d\u0131\u015f\u0131na gitme arzusu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u00c7in, 1959\u20131960 y\u0131llar\u0131nda bir kanun \u00e7\u0131kartarak yabanc\u0131 \u00fclke vatanda\u015flar\u0131n\u0131 talepleri do\u011frultusunda e\u011fer belgeleyebilirlerse geldikleri \u00fclkeye iade etme karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Bundan istifade ederek Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar kendilerini d\u0131\u015far\u0131ya atm\u0131\u015flard\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede de iki grupluk kafile halinde 1961 ve 1963 senelerinde Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan ayr\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

1961\u2019de ayr\u0131lan kafile ekseriyeti Yarkent \u015fehrinden gelen hem\u015fehrilerimiz. Altm\u0131\u015f \u00fc\u00e7te gelen kafile ise Ka\u015fkar daha \u00e7ok Gulca (\u0130li)\u2019dan gelen hem\u015fehrilerimizdir. Bug\u00fcn Kayseri\u2019de daha \u00e7ok Yarkent\u2019ten gelen hem\u015fehrilerimiz bulunmakta. Gulca yani \u0130li \u015fehrinden gelen hem\u015ferilerimiz daha sonra \u0130stanbul\u2019a yerle\u015fmi\u015flerdir. Onlar daha \u00e7ok ticaretle me\u015fgul olduklar\u0131ndan ve bulunduklar\u0131 co\u011frafyan\u0131n etkisi ile daha giri\u015fimci ruha sahip olduklar\u0131ndan \u0130stanbul\u2019a g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdir. \u0130stanbul\u2019da \u00e7e\u015fitli sekt\u00f6rlerde, \u00f6zellikle deri sekt\u00f6r\u00fcnde i\u015f yapmakta ve kendilerinin ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 olarak bu mesle\u011fi icra etmektedirler.<\/p>\n

G\u00f6\u00e7lerde Afganistan\u2019\u0131 tercih etme sebebiniz nedir?<\/strong><\/span><\/p>\n

G\u00f6\u00e7\u00fcn ilk \u00e7\u0131k\u0131\u015f kap\u0131s\u0131 Afganistan olmu\u015ftur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Do\u011fu T\u00fcrkistan Afganistan ile s\u0131n\u0131rd\u0131r. G\u00f6\u00e7 kafilesi Himalayalar\u2019dan, Pamir yaylas\u0131ndan Afganistan\u2019a ge\u00e7mi\u015ftir. \u00dc\u00e7 ayl\u0131k bir s\u00fcre\u00e7te Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan gelen kafileler o zamanki binitlerle at, e\u015fek, deve, kat\u0131r gibi hayvanlarla, hayvan bulamayanlar da yayan olarak Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan Afganistan\u2019a kadar zor k\u0131\u015f \u015fartlar\u0131nda seyahat etmi\u015flerdir. Afganistan\u2019da da ba\u015fl\u0131ca Kabil, Hanabat, Badah\u015fan, Konduz vilayetlerine yerle\u015fmi\u015flerdir.<\/p>\n

G\u00f6\u00e7 kafilesi Afganistan\u2019\u0131 ge\u00e7ici bir \u00fcs olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc Afganistan o d\u00f6nemde \u00c7in\u2019in ekonomik ve siyas\u00ee bask\u0131s\u0131 alt\u0131ndad\u0131r. Bu y\u00fczden Afganistan\u2019da kalmalar\u0131n\u0131n daha sonra Do\u011fu T\u00fcrkistan Meselesini g\u00fcndeme getirme, bu meseleyi uluslar aras\u0131 platformda ta\u015f\u0131maya imk\u00e2n vermeyece\u011finin fark\u0131na varm\u0131\u015flard\u0131r. G\u00f6\u00e7 kafilesinin \u00f6nde gelenleri, ayn\u0131 din, ayn\u0131 soy ve ayn\u0131 k\u00fclt\u00fcrden oldu\u011fumuz T\u00fcrkiye\u2019ye gitmeyi arzu etmi\u015flerdir. Bu \u015fekilde ilk temas Birle\u015fmi\u015f Milletler M\u00fclteci Komiserli\u011fi ve UNESCO\u2019nun \u00e7e\u015fitli birimleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti\u2019nin Afganistan, Kabil B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi ile sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019den yetkili olarak ilk temas edilen ki\u015fi Kaya Toperi Bey\u2019dir.<\/p>\n

Afganistan\u2019a geli\u015finiz hakk\u0131nda bilgi verir misiniz?<\/span><\/strong><\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan g\u00f6\u00e7 s\u0131ras\u0131nda halk\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun mallar\u0131 ellerinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu tarihte terk
\nedeceksiniz diye bir tebli\u011f g\u00f6nderilmi\u015f ve herkes haz\u0131rl\u0131ks\u0131z yakalanm\u0131\u015ft\u0131r. Kimse mal\u0131n\u0131, m\u00fclk\u00fcn\u00fc, arsas\u0131n\u0131, evini arazisini de\u011ferinde satamam\u0131\u015ft\u0131r. Bir\u00e7o\u011fu orada b\u0131rakm\u0131\u015f gelmi\u015ftir. Bizim de orada \u00e7ok geni\u015f arazilerimiz var. Ecdad\u0131m\u0131z\u0131n ka\u00e7 as\u0131rda yapm\u0131\u015f oldu\u011fu birikimler orada kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lerde bunlar uluslar aras\u0131 mercilere ba\u015fvurup mallar\u0131n\u0131 talep etmesinler diyerek orada kalan akrabalar\u0131m\u0131za \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretler \u00f6deyerek b\u00fct\u00fcn mal varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z sat\u0131ld\u0131, el de\u011fi\u015ftirdi gibi bir sahtek\u00e2rl\u0131\u011fa ba\u015fvurmu\u015ftur. Daha sonra bu konu ile ilgili olarak, falan day\u0131n\u0131z\u0131n o\u011flu, satmaya yetkisi olmayan, uluslar aras\u0131 kanununda satmas\u0131na izin vermedi\u011fi ki\u015filer o mal\u0131 m\u00fclk\u00fc satm\u0131\u015ft\u0131r. \u015euna gelece\u011fim evin de\u011feri on bin dolarsa y\u00fcz, iki y\u00fcz dolara, \u00fc\u00e7 y\u00fcz, be\u015f y\u00fcz dolara bunlar elden \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\nB\u00fcy\u00fcklerimiz derki \u201cBen evi satt\u0131\u011f\u0131m paraya bir e\u015fek ald\u0131m onun \u00fczerine yiyece\u011fim ekme\u011fimi, erzak\u0131m\u0131 koydum yola \u00e7\u0131kt\u0131m.\u201d D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn bir ev paras\u0131na bir e\u015fek ne kadar komik bir mebla\u011fa.<\/p>\n

Yolda gelenler tand\u0131rlarda ekmek yapm\u0131\u015flar. Birka\u00e7 ayl\u0131k yol oldu\u011fu i\u00e7in ekmekleri kurutmu\u015flar. O ekmekleri \u00e7uvallara doldurmu\u015flar yiyerek gelmi\u015fler. Elinde mesle\u011fi olanlar yolda gelirken kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 yerle\u015fim birimlerinde tamirat yapm\u0131\u015flar, yanlar\u0131nda getirdikleri e\u015fyalar\u0131 takas edilmi\u015flerdir. \u0130kilim ve hastal\u0131klar nedeniyle pek \u00e7ok ki\u015finin \u00f6lmesine ra\u011fmen kafileler Afganistan\u2019a ula\u015fmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Afganistan\u2019dan ba\u015fka nerelere g\u00f6\u00e7ler oldu?<\/span><\/strong><\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan yap\u0131lan g\u00f6\u00e7lerin ana g\u00f6vdesi Bat\u0131 T\u00fcrkistan\u2019a olmu\u015ftur. Bat\u0131 T\u00fcrkistan ile Do\u011fu T\u00fcrkistan birbirine s\u0131n\u0131r oldu\u011fu i\u00e7in Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan ve \u00d6zbekistan\u2019a b\u00fcy\u00fck kafileler h\u00e2linde g\u00f6\u00e7ler olmu\u015ftur. Mao-Zedung ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n yapm\u0131\u015f oldu\u011fu ihtilal sonras\u0131nda kitleler halinde on bin, yirmi bin, otuz bin ki\u015filik guruplar bu \u00fclkelere g\u00f6\u00e7ler yapm\u0131\u015flard\u0131r. Bu \u00fclkelerde Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar varl\u0131klar\u0131n\u0131 h\u00e2l\u00e2 devam ettirmektedirler. Mesel\u00e2 Kazakistan\u2019\u0131n Yarkent diye bir kasabas\u0131 vard\u0131r. Yarkent kasabas\u0131 tamamen bizim Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n Yarkent \u015fehrinden g\u00f6\u00e7 edenlerden olu\u015fmaktad\u0131r. Mesel\u00e2 \u00c7imkent\u2019te buna ba\u015fka bir \u00f6rnektir. O d\u00f6nem kom\u00fcnist ihtil\u00e2lden ka\u00e7\u0131p s\u0131\u011f\u0131nan karde\u015flerimizin olu\u015fturdu\u011fu bu n\u00fcfus en iyimser rakamla bir bu\u00e7uk milyonun \u00fcst\u00fcndedir.<\/p>\n

\u00c7in\u2019in en \u00e7ok tehdit olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 ve endi\u015fe duydu\u011fu kesim de \u00f6zellikle Bat\u0131 T\u00fcrkistan\u2019d\u0131r. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrk Cumhuriyetlerinin kurulmas\u0131yla \u00c7in, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan ve \u00d6zbekistan\u2019daki Uygurlar\u0131n Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki karde\u015fleri ile irtibata ge\u00e7melerinden ve Bat\u0131 T\u00fcrkistan\u2019daki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketinin \u00c7in\u2019e s\u0131\u00e7ramas\u0131ndan endi\u015fe etmektedir. Bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 ayn\u0131 endi\u015feyi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Ayr\u0131ca \u00c7in\u2019in ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi Rusya ile birlikte olu\u015fturduklar\u0131 \u015eangay \u0130ttifak\u0131n\u0131n ana sebebi de \u00c7in\u2019in g\u00fcvenlik endi\u015fesi ve Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketinin \u00f6n\u00fcn\u00fc alabilmek i\u00e7in olu\u015fturdu\u011fu bir olu\u015fumdur.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019yi tercih etmenizdeki nedenler nelerdir?<\/span><\/strong><\/p>\n

G\u00f6\u00e7 kafilesi s\u0131n\u0131r\u0131 ge\u00e7erken Do\u011fu T\u00fcrkistan s\u0131n\u0131r\u0131nda kalanlar s\u0131n\u0131r\u0131 ge\u00e7ecek olan b\u00fcy\u00fcklerimizin yakalar\u0131na sar\u0131larak \u201c Siz bizi k\u0131z\u0131l kom\u00fcnistlerin elinde b\u0131rak\u0131p gidiyorsunuz h\u00fcr d\u00fcnyaya. Biz burada zul\u00fcm ve i\u015fkence ile ba\u015f ba\u015fa kal\u0131yoruz. Siz h\u00fcr d\u00fcnyaya gitti\u011finiz zaman bizim buradaki Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki \u0131zd\u0131rab\u0131m\u0131z\u0131, \u00e7ilemizi h\u00fcr d\u00fcnyada anlatmazsan\u0131z \u00f6b\u00fcr d\u00fcnyada demir t\u0131rnaklar\u0131m\u0131z yakan\u0131zda olur.\u201d diyerek b\u00fcy\u00fck bir sorumlulu\u011fu da bizim b\u00fcy\u00fcklerimize y\u00fcklemi\u015flerdir. Bu sorumluluk bilinciyle b\u00fcy\u00fcklerimiz Afganistan\u2019a geldikten birka\u00e7 ay sonra gayr\u0131 resmi olarak cemiyet kurmu\u015flard\u0131r. Asl\u0131nda cemiyet resmi olarak kurmak istenmi\u015fse de Afgan h\u00fck\u00fcmeti \u00c7in\u2019in bask\u0131s\u0131ndan korktu\u011fu i\u00e7in izin vermemi\u015ftir. Afgan ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n ve vatanseverlerinin de deste\u011fi al\u0131narak, gayr\u0131 resmi olarak \u015eark\u00ee T\u00fcrkistan Muhacirleri Cemiyeti ad\u0131 alt\u0131nda te\u015fkilatlanmaya gidilmi\u015ftir.<\/p>\n

\u015eark\u00ee T\u00fcrkistan Muhacirleri Cemiyeti\u2019nin ilk reisi Seyid Abdulveli Efendi\u2019dir. Mehmet Cant\u00fcrk, Mir Ahmet Batur, Seydullah T\u00fcmt\u00fcrk, Abdulkadir \u00d6zt\u00fcrk, Yusuf Batuhan, Mehmet Ergenekon, Nurettin Batur\u2019un kat\u0131l\u0131m\u0131 ile sekiz ki\u015fiden olu\u015fan ilk te\u015fkilatlanma olu\u015fmu\u015ftur. Cemiyetin \u00e7al\u0131\u015fma yapabilmesi i\u00e7in gerekli olan her t\u00fcrl\u00fc te\u015fkilat olu\u015fturulmu\u015f ve g\u00f6rev da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u015eark\u00ee T\u00fcrkistan Muhacirleri Cemiyeti birinci ve ikici gelen kafile ile birlikte say\u0131lar\u0131 330 ki\u015fiye ula\u015fan Do\u011fu T\u00fcrkistan g\u00f6\u00e7menlerini temsil etmi\u015ftir. Bu te\u015fkilat uluslar aras\u0131 kurulu\u015flarla
\ng\u00f6r\u00fc\u015fmeleri y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. T\u00fcrkiye, Amerika, Suudi Arabistan gibi \u00fclkelerle resm\u00ee temaslarda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n

Kafilenin Afganistan\u2019a yerle\u015fmesi ve burada faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcrebilmesi \u00c7in tehdidi nedeniyle zor g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bu nedenle cemiyetten s\u0131\u011f\u0131nmak i\u00e7in bir \u00fclke tercih etmeleri istenmi\u015ftir. Amerika\u2019dan tutun da Arabistan\u2019a kadar pek \u00e7ok \u00fclke kafileyi davet etmi\u015ftir. Hatta Sovyetler Birli\u011fi bile davette bulunmu\u015ftur. O d\u00f6nemde kom\u00fcnizmin yayg\u0131n oldu\u011fu ve d\u00fcnyay\u0131 tehdit eder bir h\u00e2l ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kafilemiz d\u00fcnyada \u00e7ok ilgi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Pek \u00e7ok davet al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir tercih yap\u0131lmak zorunda kal\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu tekliflerden birka\u00e7 tanesi cidd\u00ee tetkiklere tabi tutulmu\u015ftur. Bunlardan ilki Rusya\u2019n\u0131n teklifidir. Bir grup Rusya\u2019ya gitmeyi \u00f6nermi\u015ftir. Bat\u0131 T\u00fcrkistan\u2019da pek \u00e7ok akrabam\u0131z\u0131n bulunmas\u0131 ve B\u00fcy\u00fck T\u00fcrkistan\u2019\u0131n bat\u0131 k\u0131sm\u0131n\u0131n o d\u00f6nemde Rusya\u2019n\u0131n elinde bulunmas\u0131 nedeniyle b\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n bu teklifi sunmaktaki amac\u0131 kafileyi zor bir durumdan kurtarmaktan \u00e7ok o d\u00f6nemde aras\u0131n\u0131n pekiyi olmad\u0131\u011f\u0131 \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 elinde yeni bir koz edinme iste\u011fidir. Bu teklif \u00e7ok fazla taraftar bulamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Di\u011fer bir davet de Suudi Arabistan\u2019dan gelmi\u015ftir. Bir gurup hem\u015fehrilerimiz Suudi Arabistan\u2019a gitmek istemi\u015ftir. \u0130slam karde\u015fli\u011fi ba\u011flam\u0131nda kutsal topraklara gitmek istemi\u015flerdir. Fakat Suudi Arabistan bizi kabul ederken \u00c7in pasaportu ile kabul edece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019de bulunan liderlerimiz \u201c Bir \u00c7inli olarak Suudi Arabistan\u2019da ya\u015famak istiyorsan\u0131z oraya gidin ama bir T\u00fcrk gibi T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nde ya\u015famak istiyorsan\u0131z T\u00fcrkiye\u2019ye gelin.\u201d mesaj\u0131n\u0131 g\u00f6ndermi\u015flerdir. Bu mesaj\u0131n etkisi ile Suudi Arabistan alternatifi de ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Suudi Arabistan
\nmaddi olarak T\u00fcrkiye\u2019den daha iyi imk\u00e2nlar sunmas\u0131na ra\u011fmen T\u00fcrkiye tercih edilmi\u015ftir. Tabi T\u00fcrkiye\u2019nin tercih edilmesinde adaptasyon sorununun olmamas\u0131 ve davam\u0131z\u0131 rahat bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fctebilece\u011fimiz bir ortam\u0131n olmas\u0131 da etkilidir. Bug\u00fcn de bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda T\u00fcrkiye\u2019nin tercih edilmesinin \u00e7ok do\u011fru bir karar oldu\u011fu g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fcklerimiz isti\u015fare yap\u0131p \u201cT\u00fcrkiye\u2019ye bizim gitmemiz laz\u0131m. Biz T\u00fcrk\u2019\u00fcz. Bizim dilimiz T\u00fcrk\u00e7e, ayn\u0131 dindeniz, ge\u00e7mi\u015fimiz bir, T\u00fcrkiye\u2019deki karde\u015flerimizi bizden bin sene \u00f6nce \u00e7\u0131km\u0131\u015flar Anadolu\u2019ya yerle\u015fmi\u015fler. Bizde mecbur kald\u0131k, bin sene sonra biz de karde\u015flerimizin yan\u0131na gitmemiz laz\u0131m ki orada ancak, biz T\u00fcrkiye\u2019de Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki derdimizi anlat\u0131r\u0131z. Oran\u0131n deste\u011fi ile uluslar aras\u0131 platformlarda Do\u011fu T\u00fcrkistan meselesini g\u00fcndeme getirebiliriz.\u201d diyerek tercihlerini T\u00fcrkiye\u2019den yana kullanm\u0131\u015flard\u0131r. O zaman rahmetli \u0130sa Yusuf Alptekin ve Mehmet Emin Bu\u011fra Beyler16 ikisi de Do\u011fu T\u00fcrkistan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesinin iki lideri. Bu liderlerin de T\u00fcrkiye\u2019de bulunmalar\u0131 bizim kafilenin T\u00fcrkiye\u2019yi tercih etmelerindeki \u00f6nemli sebeplerinden birisidir.<\/p>\n

O d\u00f6nem d\u0131\u015f i\u015fleri bakan\u0131 Adalet Partisi\u2019nden \u0130hsan Sabri \u00c7a\u011flayangil\u2019dir17. Bizim T\u00fcrkiye\u2019ye gelmemizde de Adalet Partisi\u2019nin b\u00fcy\u00fck gayretleri var. Bizim ilk talebimiz ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi zaman CHP iktidar\u0131 biraz meseleye so\u011fuk bakm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de iktidar\u0131n de\u011fi\u015fmesi ve Adalet Partisi\u2019nin iktidara ge\u00e7mesi ile bizim de T\u00fcrkiye\u2019ye geli\u015f yolunuz a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019ye geli\u015f hik\u00e2yenizi anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/span><\/strong><\/p>\n

Bizim T\u00fcrkiye\u2019ye geli\u015f hik\u00e2yemizde en \u00f6nemli yer Kaya Toperi Bey\u2019e aittir. Kaya Toperi Bey\u2019in \u015fahs\u00ee gayretleri, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti\u2019nin himayesi, himmeti bizim \u015fuan ki durumumuza gelebilmemiz i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti hakikaten tarih\u00ee vizyonuna, tarihi misyonuna yak\u0131\u015f\u0131r bir siyas\u00ee tav\u0131rla Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 karde\u015flerine sahip \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve bizim T\u00fcrkiye\u2019ye geli\u015f kap\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019ye geli\u015fimizde; Afganistan\u2019dan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devletinin tahsis etmi\u015f oldu\u011fu u\u00e7aklarla Esenbo\u011fa Havaalan\u0131na gelinmi\u015f, Kafileyi Ankara\u2019da Ankara valisi ve bakanlar kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi bizimkiler Afganistan\u2019a geldiklerinde yabanc\u0131l\u0131k \u00e7ekmi\u015flerdir. Afganistan\u2019\u0131n dili, ya\u015fam tarz\u0131, k\u00fclt\u00fcr\u00fc, medeniyeti Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. Her ne kadar Asya co\u011frafyas\u0131ndan olsak da \u00e7ok farkl\u0131l\u0131k arz ediyordu. \u015eimdi orada Afgan h\u00fck\u00fcmeti
\nsahip \u00e7\u0131k\u0131p himaye etmi\u015ftir, halk\u0131 da \u00e7ok sempati ile yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r ama bizim Afganistan\u2019daki baz\u0131 \u015fuursuz insanlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fcr, hakir g\u00f6r\u00fcr hareketleri, bizi fazlas\u0131yla \u00fczm\u00fc\u015ft\u00fcr. Tabi bu davran\u0131\u015f\u0131 b\u00fct\u00fcn Afganl\u0131lara mal etmek do\u011fru de\u011fildir. Bize bu \u015fekilde davranan ki\u015filer az\u0131nl\u0131kt\u0131r. Bizim ba\u015f\u0131m\u0131za gelen musibetten haberi olmayan, tarihten haberi olmayan, dostundan d\u00fc\u015fman\u0131ndan haberi olmayan baz\u0131 insanlard\u0131r.<\/p>\n

Afganistan\u2019daki en b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131 Afganistan k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00fclke olmas\u0131 hasebiyle Do\u011fu T\u00fcrkistan ile ilgili te\u015fkilatlanmaya ge\u00e7ip baz\u0131 yerlerle temas kurmaya ba\u015flan\u0131nca \u00c7in istihbarat\u0131n\u0131n durumdan haberdar olup hemen m\u00fcdahalede bulunmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olmu\u015ftur. Bizim kafilemiz yabanc\u0131 \u00fclke vatanda\u015f\u0131 say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131\u015f izni verilmi\u015fti. Fakat g\u00f6\u00e7en ki\u015filerin Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in te\u015fkilatlanmaya ba\u015flamas\u0131 \u00c7in\u2019i rahats\u0131z etmi\u015ftir. Demek ki
\nbunlar yabanc\u0131 \u00fclke vatanda\u015f\u0131 de\u011fil, bu kisveyi kullanarak Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 terk edip ka\u00e7m\u0131\u015flar. Bunlar \u00c7in\u2019in aleyhine Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesine destek olma y\u00f6n\u00fcnde faaliyet g\u00f6steriyor diyerek, Afgan h\u00fck\u00fcmeti ile temasa ge\u00e7ip bizi geri talep etmi\u015ftir.<\/p>\n

Afganistan bir ara bask\u0131ya boyun e\u011fme noktas\u0131na gelmi\u015ftir. Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar \u00c7in\u2019e iade edilme korkusunu ya\u015famaya ba\u015flad\u0131lar. B\u00f6yle olunca bizimkiler T\u00fcrk B\u00fcy\u00fck El\u00e7ili\u011fi\u2019ne ve Birle\u015fmi\u015f Milletlere ba\u015fvurarak \u201c Bizi \u00c7in talep ediyor, bizim burada Do\u011fu T\u00fcrkistan vatanda\u015f\u0131 oldu\u011fumuzun fark\u0131na varm\u0131\u015f. Biz iade edilirsek bizi katlederler bizi \u00f6ld\u00fcr\u00fcrler. Bizi vermeyin.\u201d demi\u015flerdir. \u0130steklerine Birle\u015fmi\u015f Milletler ve T\u00fcrkiye d\u0131\u015fi\u015fleri a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koyarak \u201cBunlar bizim karde\u015fimizdir. Bunlar\u0131 hi\u00e7bir \u015fekilde \u00c7in\u2019e iade etmenizi istemeyiz. B\u00f6yle bir \u015feyi kabul etmeyiz. Biz bunlar\u0131 \u015fartlar olu\u015funca T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6t\u00fcrece\u011fiz.\u201d diyerek Afgan h\u00fck\u00fcmetini de rahatlatm\u0131\u015flard\u0131r. Bu sayede \u00c7in bask\u0131lar\u0131 da sonu\u00e7suz kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019ye gelenler s\u0131f\u0131rla gelmi\u015flerdir. Yani ellerinde herhangi bir cidd\u00ee birikim yoktur. T\u00fcrkiye\u2019ye gelenler Afganistan\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye gelene kadar \u00fc\u00e7 d\u00f6rt sene yani el emekleri ile kendi mesleklerini icra ederek ya\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. T\u00fcrkiye\u2019ye gelen insanlar s\u0131f\u0131rdan ba\u015flayan insanlard\u0131r. Hi\u00e7bir deneyimi, hi\u00e7bir altyap\u0131s\u0131 olmay\u0131p s\u0131f\u0131rdan ba\u015flay\u0131p gelmi\u015flerdir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019ye gelmenize T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde kimler yard\u0131mda bulundu?<\/strong><\/span><\/p>\n

Bizden \u00f6nce 1955 y\u0131llar\u0131nda Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan \u00e7\u0131kan liderlerimiz var. \u0130sa Yusuf Alptekin ve Mehmet Emin Bu\u011fra Beyler. Onlar Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan Hindistan\u2019a ge\u00e7erek Pakistan, Hindistan \u00fczerinden T\u00fcrkiye\u2019ye geliyorlar. Onlar ilk \u00f6nce baz\u0131 alt yap\u0131lar\u0131 olu\u015fturuyorlar. T\u00fcrkiye\u2019de milliyet\u00e7i liderler ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyorlar. O zamanki d\u00f6nemde Yeniden Milli M\u00fccadeleciler, Milli Talebe Birli\u011fi ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyorlar. Bizim liderlerimize milliyet\u00e7i kesim \u00e7ok sahip \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.
\nLiderlerimiz onlarla birlikte \u00e7e\u015fitli etkinliklere kat\u0131lm\u0131\u015flar, paneller, konferanslar ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fler. T\u00fcrkiye kamuoyunun Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a kar\u015f\u0131 bilin\u00e7lenmesini sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Onlar bizim buraya geli\u015fimize bir \u015fekilde vesile olmu\u015flar. Bunlar\u0131n yol yordam\u0131 \u00f6n ayak olmas\u0131 ve resm\u00ee temaslar\u0131 ile biz T\u00fcrkiye\u2019ye gelebildik.<\/p>\n

1961\u2019de Afganistan\u2019a geldikten alt\u0131 ay sonra T\u00fcrkiye ile irtibata ge\u00e7ilmi\u015ftir. \u00dc\u00e7 d\u00f6rt sene sonra da bu sonu\u00e7lanm\u0131\u015f ve T\u00fcrkiye yolu bize a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019ye ilk ba\u015fvurular yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye bizi kabul etmemi\u015ftir. Bunun nedeni o zamanki siyas\u00ee iradenin \u201cT\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda T\u00fcrk yoktur.\u201dd\u00fc\u015f\u00fcncesini benimsemi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Mesel\u00e2, \u0130kinci Cihan Harbi s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019ye s\u0131\u011f\u0131nan K\u0131r\u0131m T\u00fcrklerinin T\u00fcrkiye\u2019ye s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 fakat T\u00fcrkiye\u2019nin bu T\u00fcrleri Rusya\u2019ya geri g\u00f6nderdi\u011fi s\u00f6ylenmektedir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce T\u00fcrkiye\u2019nin tarih\u00ee hatalar\u0131ndan birisidir. Siyas\u00ee iradenin de\u011fi\u015fmesi bizim de T\u00fcrkiye\u2019ye gelmemizin yolunu a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

D\u00f6rt sene boyunca \u00c7in\u2019e iade korkusu ve belirsizlik i\u00e7erisinde ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n elinde hi\u00e7bir belge yok, nerenin vatanda\u015f\u0131 olduklar\u0131 bile belli de\u011fildir. Sadece Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan m\u00fclteci olduklar\u0131na dair verilen belgeler mevcuttur. Bu belgeler h\u00e2l\u00e2 bizim elimizde. Bu belgeler ile biz g\u00f6\u00e7\u00fc yapt\u0131k.<\/p>\n

T\u00fcrkiye 1955\u2019te imzalam\u0131\u015f oldu\u011fu bir antla\u015fma ile Asya \u00fclkelerinden m\u00fclteci kabul etmemeyi taahh\u00fct etmi\u015f durumdad\u0131r. Bizi T\u00fcrkiye\u2019ye kabul etme hakk\u0131 yok yani. T\u00fcrkiye\u2019nin bize sahip \u00e7\u0131kmas\u0131ndaki tek gerek\u00e7e, bizimle ayn\u0131 soy, ayn\u0131 \u0131rk ve ayn\u0131 dinden olmas\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye karde\u015flerine sahip \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Kom\u00fcnist \u00c7in\u2019den ka\u00e7\u0131p Afganistan\u2019a s\u0131\u011f\u0131nan karde\u015flerine u\u00e7ak tahsis ederek, resm\u00ee kanallardan a\u00e7\u0131k, aleni, bizim geli\u015fimize destek vermi\u015ftir. Birle\u015fmi\u015f Milletler isk\u00e2n fonu ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti i\u015f birli\u011fi ile Kayseri\u2019de isk\u00e2n evleri yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bizim kafileler Sivas Oteli, Meydan Oteli, Sakarya Oteli, Vatan Oteline yerle\u015fmi\u015flerdir. Yani biz Afganistan\u2019dayken bu evlerin temeli at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bizim kafileler alt\u0131 ay bu otellerde kalm\u0131\u015flard\u0131r. 1966 y\u0131l\u0131n\u0131n bahar\u0131nda evler bitmi\u015f ve kafileler bu evlere yerle\u015fmi\u015flerdir.<\/p>\n

Kayseri bizim tercihimiz olmam\u0131\u015ft\u0131r. Kayseri bize devletin tahsis etti\u011fi bir yerdir. O d\u00f6nem i\u00e7erisinde Kayseri bize uygun g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kayseri halk\u0131na da ayr\u0131ca te\u015fekk\u00fcr etmek isteriz. Bize, \u00f6z karde\u015flerine misafirperver davranarak bizim Kayseri\u2019ye al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131 sa\u011flad\u0131lar.<\/p>\n

Derne\u011finiz b\u00fct\u00fcn Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar\u0131 ayn\u0131 \u00e7at\u0131 alt\u0131nda toplamay\u0131 ba\u015fard\u0131 m\u0131?<\/span><\/strong><\/p>\n

\u015eimdi derne\u011fimizin isminden anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere Do\u011fu T\u00fcrkistan K\u00fclt\u00fcr ve Dayan\u0131\u015fma Derne\u011fi. Genel merkez Kayseri. Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar\u0131n yerle\u015fik olarak ilk bulunduklar\u0131 yer yine buras\u0131. Kayseri bug\u00fcn de yine Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar\u0131n en yo\u011fun olarak bulunduklar\u0131 yerdir. 1965\u2019ten beri yakla\u015f\u0131k 40 senedir Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da yap\u0131lan b\u00fct\u00fcn \u00f6rf ve adetlerimizi, geleneklerimizi, g\u00f6reneklerimizi, k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc, her \u015feyiyle Kayseri\u2019de ya\u015fatmaktay\u0131z.
\nT\u00fcrkiye\u2019deki T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcne bir adaptasyonumuz s\u00f6z konusu ama kendi kimli\u011fimizden ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczden de hi\u00e7bir taviz vermiyoruz. Yani T\u00fcrkiye\u2019de Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 ya\u015fat\u0131yoruz. Bu manada Ankara\u2019da \u015fubemiz var. Bunun yan\u0131nda \u0130stanbul, Adana, \u0130zmir, Ankara, Bursa ba\u015fta olmak \u00fczere yakla\u015f\u0131k yirmi sekiz vilayette derne\u011fimizin temsilcili\u011fi var. G\u00f6kbayrak dergimizin temsilcili\u011fi var. Buralarda bu vilayetlerde temsilcilerimiz vas\u0131tas\u0131yla s\u0131k s\u0131k Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131
\ng\u00fcndeme getirici paneller, konferanslar, etkinlikler, televizyon programlar\u0131, bas\u0131n toplant\u0131lar\u0131 yapmaktay\u0131z. T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda yine yakla\u015f\u0131k yirmi be\u015f, otuz \u00fclkede ba\u015fta Amerika Birle\u015fik Devletleri, Avrupa Birli\u011fi \u00fclkeleri, Orta Asya ve \u0130slam D\u00fcnyas\u0131 olmak \u00fczere yay\u0131n organ\u0131m\u0131z\u0131n temsilcilikleri var. Bu manada merkez diyebiliriz.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar\u0131n hepsinin bize g\u00f6n\u00fcl ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 mevcuttur. Fiziki bir ba\u011fl\u0131l\u0131k dersek tabi ki bizim \u00fcst kurulumuz D\u00fcnya Uygur Kurultay\u0131\u2019d\u0131r. Biz de o te\u015fkilat\u0131n T\u00fcrkiye temsilcisiyiz, T\u00fcrkiye sorumlusuyuz. Te\u015fkilat\u0131m\u0131z\u0131n kurucusuyuz ayn\u0131 zamanda. D\u00fcnya Uygur Kurultay\u0131 Te\u015fkilat\u0131\u2019n\u0131n merkezi Almanya M\u00fcnih\u2019te bulunuyor. Tabi ayn\u0131 zamanda kurultay\u0131n da en aktif te\u015fkilat\u0131 biziz.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019deki faaliyetleriniz hakk\u0131nda bilgi verir misiniz?<\/span><\/strong><\/p>\n

Daha \u00f6nce bahsetti\u011fim gibi Do\u011fru T\u00fcrkistan\u2019da kalan akrabalar\u0131m\u0131z\u0131n \u201cDavam\u0131z\u0131, derdimizi h\u00fcr d\u00fcnyada
\nanlatmazsan\u0131z buradaki \u00e7ekmi\u015f oldu\u011fumuz zulm\u00fc \u00c7in\u2019in bize, soyda\u015flar\u0131m\u0131za, karde\u015flerimize yapm\u0131\u015f oldu\u011fu zulm\u00fc h\u00fcr d\u00fcnyada anlatmazsan\u0131z bunun hesab\u0131n\u0131 \u00f6b\u00fcr d\u00fcnyada sorar\u0131z.\u201d s\u00f6zleri do\u011frultusunda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z 1961 de ba\u015flam\u0131\u015f ve bug\u00fcne kadar hi\u00e7 durmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bug\u00fcn Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019la ilgili on iki y\u0131ld\u0131r hi\u00e7bir aksakl\u0131k ve ara vermeden yay\u0131nlanan tek yay\u0131n organ\u0131 bizim G\u00f6kbayrak dergimizidir. Bu dergi te\u015fkilat\u0131m\u0131z\u0131n yay\u0131n organ\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esi, Uygur T\u00fcrk\u00e7esi ve zaman zaman da \u00f6nemli k\u0131s\u0131mlar\u0131 \u0130ngilizce olarak yaz\u0131lan makaleler dergimizde yay\u0131nlanmaktad\u0131r. Dergimizin yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 bin civar\u0131nda tiraj\u0131 vard\u0131r. Dergimizin T\u00fcrkiye\u2019de yakla\u015f\u0131k yirmi sekiz, otuz vilayetteki temsilcilerimiz vas\u0131tas\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7e\u015fitli vilayetlerine da\u011f\u0131t\u0131lmakta ve abonelik i\u015flemleri y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. T\u00fcrkiye\u2019de seksen vilayete dergi
\nula\u015fmaktad\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131ndan, Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131na, Meclis Ba\u015fkan\u0131na, parlamentoya, siyasi temsilcilere, siyasi partilere, milletvekillerine, Y\u00fcksek \u00d6\u011frenim Kurumuna, Valiliklere tamamen \u00fccretsiz da\u011f\u0131t\u0131lmaktad\u0131r. Buradaki maksat Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki \u00c7in zulm\u00fc hakk\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan karde\u015flerimizin bilgilenmesidir.
\nDo\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n T\u00fcrk yurdu oldu\u011fu ger\u00e7e\u011finin, gelecekte de ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrk Devleti olarak var olaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011finin bilinmesi i\u00e7in, oradaki otuz be\u015f milyon karde\u015fimizin, soyda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n derdini anlatmak i\u00e7in bu dergi bu kesime \u00fccretsiz olarak g\u00f6nderilmektedir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda biraz evvel bahsettim otuz k\u00fcsur \u00fclkeye de T\u00fcrklerin, T\u00fcrk soylu, karde\u015flerimizin oldu\u011fu yerlere de dergimiz ula\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6zbek, K\u0131rg\u0131z, Kazak, T\u00fcrkmen, Tacik, Tatar yani karde\u015flerimizin bulundu\u011fu co\u011frafyalara g\u00f6ndermekteyiz.<\/p>\n

Dergimiz ticar\u00ee bir gaye ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Ama tabi ki malumunuz derne\u011fimizin bir yerden geliri yoktur. Derginin
\nfinansman\u0131n\u0131 \u015fu \u015fekilde sa\u011flamaktay\u0131z: Burada \u00e7ok \u00f6nemli bir konu, b\u00fcy\u00fcklerimiz k\u0131rk sene \u00f6nce \u201cT\u00fcrkiye olsun. T\u00fcrkiye\u2019de biz derdimizi en iyi \u015fekilde anlatabiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz T\u00fcrk\u00fcz. Ayn\u0131 din, ayn\u0131 soy, ayn\u0131 \u0131rktan geliyoruz. Onlar bizim karde\u015fimiz onlar bize sahip \u00e7\u0131karlar.\u201d demi\u015flerdir. Bu gerek\u00e7e bug\u00fcn onlar\u0131n ne kadar hakl\u0131 oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r. Bug\u00fcn \u00fc\u00e7 bin tirajl\u0131 bir derginin ya\u015famas\u0131 ayl\u0131k en az \u00fc\u00e7, d\u00f6rt bin dolar mal\u00ee y\u00fck getirmektedir. Bu gelinen noktada dergimizin hayatta kalabilmesi, faaliyetini s\u00fcrd\u00fcrebilmesi i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019deki karde\u015flerimizin, bizden bin sene \u00f6nce gelip Anadolu\u2019ya yerle\u015fen karde\u015flerimizin, maddi ve manevi yard\u0131mlar\u0131, destekleri, rekl\u00e2m baz\u0131nda olsun, abonelik baz\u0131nda olsun, ba\u011f\u0131\u015f baz\u0131nda olsun bu desteklerle dergimiz faaliyetini s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Tabi \u00f6ncelikle biz te\u015fkilat\u0131m\u0131zdaki y\u00f6netim kurulu arkada\u015flar\u0131m\u0131z y\u00fck\u00fcn en a\u011far k\u0131sm\u0131n\u0131, en sorumlulu\u011fu fazla olan
\nk\u0131sm\u0131n\u0131 \u00e7ekmekteyiz. Geri kalan bir k\u0131sm\u0131n\u0131 hem\u015fehrilerimize pay etmekte ve di\u011fer k\u0131sm\u0131n\u0131 da T\u00fcrkiye\u2019deki karde\u015flerimizden, T\u00fcrk karde\u015flerimizden, Anadolu\u2019da ya\u015fan karde\u015flerimizden kar\u015f\u0131lamaktay\u0131z.<\/p>\n

G\u00f6kbayrak isminde internet sayfam\u0131z mevcuttur. Bu sayfam\u0131z da \u00fc\u00e7, d\u00f6rt y\u0131ld\u0131r faaliyet g\u00f6stermektedir. Burada T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esi, Uygur T\u00fcrk\u00e7esi ve \u0130ngilizce olarak derdimizi anlatmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktay\u0131z. Sitede Do\u011fu T\u00fcrkistan i\u00e7indeki durum ve d\u00fcnya kamuoyundan yorumlar, bilgiler, haberler verilmektedir.<\/p>\n

Dergimiz ve internet sayfam\u0131z d\u0131\u015f\u0131nda yine e\u011fitim alan\u0131nda faaliyetlerimiz devam ediyor. Kayseri\u2019deki Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lardan bug\u00fcn birinci s\u0131n\u0131ftan \u00fcniversite \u00e7a\u011f\u0131na kadar y\u00fcze yak\u0131n talebemiz var. Bu talebelerimizden ba\u015far\u0131l\u0131 olanlara, ba\u015far\u0131 oranlar\u0131nda dershane imk\u00e2nlar\u0131 ve burslar vermekteyiz. Onlar\u0131n en iyi \u015fekilde okumas\u0131 i\u00e7in derne\u011fimiz hi\u00e7bir madd\u00ee s\u0131k\u0131nt\u0131dan ka\u00e7madan bu deste\u011fi sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n

Merhum liderlerimizden \u0130sa Yusuf Alptekin ve Mehmet Emin Bu\u011fra Beylerin en b\u00fcy\u00fck arzusu Ankara\u2019da bir te\u015fkilatlanmay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilmekti. Bir sivil toplum \u00f6rg\u00fct\u00fc kurabilmekti. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ankara T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin ba\u015fkenti de\u011fil, Ankara T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131n\u0131n ba\u015fkentidir. \u00c7ok \u00f6nemli bir merkeziydi ve burada Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n anlat\u0131laca\u011f\u0131 bir sivil inisiyatif, bir dernek, bir vak\u0131f, bir te\u015fkilat\u0131n olmas\u0131 gerekirdi. Maalesef b\u00fcy\u00fcklerimizin o d\u00f6nem b\u00f6yle bir imk\u00e2n\u0131 olmad\u0131. Nasip bizeymi\u015f. 2002 senesinde K\u0131z\u0131lay\u2019da te\u015fkilat\u0131m\u0131z\u0131 kurduk ve bug\u00fcn te\u015fkilat\u0131m\u0131z\u0131n yapm\u0131\u015f oldu\u011fu faaliyetler ger\u00e7ekten bizi ziyadesiyle memnun etmektedir. Ankara\u2019daki siyasilere, i\u015f adamlar\u0131na, b\u00fcrokratlarla, yabanc\u0131 misyona Do\u011fu T\u00fcrkistan davas\u0131n\u0131n anlat\u0131lmas\u0131 konusunda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck g\u00f6rev ifa etmektedir. Eskiden g\u00f6steriler, paneller, konferanslar Kayseri\u2019de yap\u0131lmaktayd\u0131. \u0130\u015fin do\u011fru yerde ve do\u011fru zamanda yap\u0131lmas\u0131 zarureti gere\u011fi olarak Ankara \u015fubemiz a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra panel, konferans, oturum, protesto g\u00f6sterileri, bas\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131, bas\u0131n toplant\u0131lar\u0131 gibi etkinliklerimizi daha \u00e7ok Ankara\u2019ya kayd\u0131rd\u0131k. Yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7, d\u00f6rt senelik s\u00fcre\u00e7te \u00e7ok olumlu sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ald\u0131k. Bu
\nvesile ile yabanc\u0131 misyonlarla, yabanc\u0131 \u00fclke temsilcileriyle tan\u0131\u015fma f\u0131rsat\u0131m\u0131z oldu. Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye\u2019deki siyasilere Do\u011fu T\u00fcrkistan meselelerini anlatma f\u0131rsat\u0131m\u0131z oldu. B\u00fcrokrasiyle birebir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp derdimizi anlatma f\u0131rsat\u0131m\u0131z oldu.<\/p>\n

Ayr\u0131ca b\u00fcrokrasiyle ve ba\u015fka kesimlerle ilgili meselesi olan hem\u015ferilerimizin u\u011frak yeri Ankara\u2019daki Do\u011fu T\u00fcrkistan K\u00fclt\u00fcr ve Dayan\u0131\u015fma Derne\u011fi \u015fubesidir. Bir Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 yurt d\u0131\u015f\u0131ndan gelsin veyahut ta T\u00fcrkiye\u2019nin herhangi bir vilayetinde ya\u015f\u0131yor olsun, sa\u011fl\u0131kta, siyasetle, b\u00fcrokrasiyle ya da herhangi bir sebeple s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 veya problemi oldu\u011fu zaman do\u011frudan Ankara\u2019ya gider. O \u015fubemiz konsolosluk gibi hi\u00e7bir madd\u00ee talepte bulunmadan karde\u015flerimize yard\u0131m etmektedir.<\/p>\n

En aktif te\u015fkilat\u0131z dediniz. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcrken \u00c7in\u2019in bir bask\u0131s\u0131na maruz kal\u0131yor musunuz ya da kald\u0131n\u0131z m\u0131?<\/p>\n

Tabi ki. Sizin i\u00e7in birka\u00e7 tane somut \u00f6rnek verirsem \u00c7in\u2019in bizden ne kadar tedirgin oldu\u011funu, konuya nas\u0131l hassas yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zebilirsiniz. \u00c7in Halk Cumhuriyeti Devleti\u2019nin Ankara b\u00fcy\u00fck el\u00e7isi Kayseri\u2019ye yedi, sekiz defa ziyarete gelmi\u015ftir. Yani son on sene i\u00e7erisinde \u00c7in b\u00fcy\u00fck el\u00e7isinin T\u00fcrkiye\u2019de en fazla ziyaretine mazhar olan vilayet Kayseri\u2019dir.<\/p>\n

Bunun nedeni Kayseri\u2019deki Do\u011fu T\u00fcrkistan varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Kayseri\u2019deki Do\u011fu T\u00fcrkistan varl\u0131\u011f\u0131 \u00c7in\u2019in kalbine b\u0131\u00e7ak
\ngibi saplanmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk varl\u0131\u011f\u0131na ve T\u00fcrklere kar\u015f\u0131 \u00c7in\u2019in uygulam\u0131\u015f oldu\u011fu politikalar\u0131 her vesileyle g\u00fcndeme getirerek T\u00fcrk kamuoyunu bilin\u00e7lendirme ve bilgilendirme vazifesini yerine getirmektedir. Bu \u00c7in\u2019i ciddi olarak rahats\u0131z etmektedir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, Kayseri\u2019de Anadolu Fuar\u0131 isminde bir fuar var. Bu fuarda \u00c7in Halk Cumhuriyeti Devleti b\u00fcy\u00fck el\u00e7iyi g\u00f6ndererek bir reyon a\u00e7mak istedi. Buras\u0131 uluslar aras\u0131 bir fuar de\u011fil. Buras\u0131
\npanay\u0131r mahiyetinde, sergi mahiyetinde k\u00fc\u00e7\u00fck, y\u00f6resel, \u015fehir baz\u0131nda bir fuar. Buraya hi\u00e7bir \u00fclke reyon a\u00e7mak d\u00fc\u015f\u00fcncesinde de\u011filken \u00c7in Halk Cumhuriyeti Devleti hangi ama\u00e7la, hangi maksatla, hangi k\u00f6t\u00fc niyetle buraya reyon a\u00e7mak istiyor? Bu \u00e7ok manidard\u0131r. Bu \u00e7abalar\u0131 bizim giri\u015fimlerimiz sonucu, b\u00fcy\u00fck \u015fehir belediyesiyle, resmi yerlerle, siyas\u00eelerle g\u00f6r\u00fc\u015fmemiz sonucu bu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ters tepmi\u015ftir, ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir.<\/p>\n

Yine \u00c7in\u2019in \u015eiyan \u015fehri ile Kayseri\u2019nin karde\u015f \u015fehir ilan edilmesi i\u00e7in \u00c7in b\u00fcy\u00fck el\u00e7isi Kayseri\u2019ye gelmi\u015ftir. Te\u015fkilat\u0131m\u0131z\u0131n hemen konuyu yetkililerin g\u00fcndemine getirerek Kayseri\u2019deki sivil inisiyatifi ve siyasileri harekete ge\u00e7irerek \u00c7in b\u00fcy\u00fck el\u00e7isinin bu hareketinin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu, e\u011fer Kayseri\u2019nin ger\u00e7ekten \u00c7in\u2019deki bir
\nvilayetle karde\u015f \u015fehir ilan edilmesi gerekiyorsa bunun Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki herhangi bir vilayetle Ka\u015fgar, Yarkent, Aksu, Gulca gibi \u015fehirlerle karde\u015f \u015fehir ilan edilmesinin daha do\u011fru ve mant\u0131kl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledik ve \u00c7in b\u00fcy\u00fck el\u00e7isisin eli bo\u015f d\u00f6nmesini sa\u011flad\u0131k.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de pek \u00e7ok \u00fcniversite var. Yani uluslar aras\u0131 d\u00fczeyde sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 olan ciddi \u00fcniversiteler var. Fakat, Kayseri Erciyes \u00dcniversitesi\u2019ne ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131llarda \u00c7in b\u00fcy\u00fck el\u00e7isinin, \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019nin b\u00fcy\u00fck gayretleriyle \u00c7in B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u2013 \u00c7inoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131. Burada ka\u00e7 tane talebe okuyor? Bu hangi amaca hizmet ediyor? Bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131ndaki as\u0131l ama\u00e7 nedir? Yine biraz \u00f6nce sayd\u0131\u011f\u0131m nedenlerden dolay\u0131 \u00c7in\u2019in buraya g\u00f6sterdi\u011fi hassasiyet, buradan duydu\u011fu tedirginlikten dolay\u0131 \u00c7in b\u00fcy\u00fck el\u00e7ili\u011fi ve \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019nin deste\u011fiyle Erciyes \u00dcniversitesine \u00c7inoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fc a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcm sayesinde \u00c7inliler Kayseri\u2019ye gelip gitmektedir. O gelip giden \u00c7inlileri de biz iyi biliyoruz, Do\u011fu T\u00fcrkistan mahallesiyle, Do\u011fu T\u00fcrkistan te\u015fkilat\u0131yla, derne\u011fiyle ilgili istihbar\u00ee
\nama\u00e7la geldiklerini \u00e7ok iyi biliyoruz. \u00c7ok sa\u011flam yerlerden bununla ilgili bilgilerimiz var. Burada tabi ki bu ziyaretlerin ard\u0131 arkas\u0131 kesilmedi. \u00c7in b\u00fcy\u00fck el\u00e7isinin gerek vali beyi ziyaretinde olsun, gerek rekt\u00f6r beyi ziyaretinde olsun, gerek belediye ba\u015fkan\u0131n\u0131ziyaretinde olsun, gerek ticaret odas\u0131 ve barolar birli\u011fini ziyaretlerinde olsun biz her zaman \u00c7in b\u00fcy\u00fck el\u00e7isinin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131karak, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da otuz be\u015f milyon T\u00fcrk\u2019e yapt\u0131\u011f\u0131 zulm\u00fc y\u00fcz\u00fcne hayk\u0131rm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r ve her geldi\u011finde \u00c7in b\u00fcy\u00fck el\u00e7isi pi\u015fman olarak geri d\u00f6nmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00c7in\u2019in ilgisi Anakara\u2019daki te\u015fkilatlanmam\u0131zdan sonra daha da artm\u0131\u015ft\u0131r. Ankara\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z faaliyetler \u00c7in\u2019i cidd\u00ee olarak rahats\u0131z etmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kayseri kabu\u011funu k\u0131rarak Ankara\u2019daki siyas\u00ee faaliyetlerimiz \u00c7in\u2019de bir tedirginlik yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda \u00c7in\u2019in \u00e7e\u015fitli ayak oyunlar\u0131, \u00e7e\u015fitli siyasi oyunlar oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biz daha iyi m\u00fc\u015fahede etmekte ve g\u00f6rmekteyiz. Biz \u00c7in\u2019in Kayseri\u2019deki te\u015fkilat\u0131m\u0131za y\u00f6nelik zaman zaman baz\u0131 ki\u015fileri arac\u0131 koyarak rahats\u0131z olduklar\u0131n\u0131 dile getirdiklerini ve diyalog istediklerini, g\u00f6r\u00fc\u015fmek istediklerini, \u00c7in\u2019e g\u00f6t\u00fcr\u00fcp oralar\u0131 kendi g\u00f6z\u00fcn\u00fczle g\u00f6r\u00fcn diye davette bulunduklar\u0131n\u0131 bilmekteyiz.<\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n \u015fuandaki durumunu nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsunuz?<\/strong><\/span><\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n \u015fuandaki durumunu \u00fc\u00e7 y\u00f6n\u00fc ile ela alabiliriz. Bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan, Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fc\u00e7 \u00f6nemli maddeyi i\u00e7eriyor.<\/p>\n

Birincisi Do\u011fu T\u00fcrkistan tarihinde hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa yak\u0131nd\u0131r. Bunun gerek\u00e7esi de \u00c7in\u2019in \u00f6n\u00fc al\u0131namaz
\ny\u00fckseli\u015fi, \u00c7in\u2019in ekonomik olarak, asker\u00ee olarak, siyas\u00ee olarak her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha d\u00fcnyay\u0131, \u00f6zellikle Bat\u0131y\u0131 ve Amerika\u2019y\u0131 tehdit eder pozisyona eri\u015fiyor olmas\u0131d\u0131r. Bu Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsat. \u00c7\u00fcnk\u00fc Bat\u0131 ve Amerika \u00c7in\u2019in bu gidi\u015fat\u0131na dur diyebilmek i\u00e7in Do\u011fu T\u00fcrkistan kart\u0131n\u0131, kozunu oynayacakt\u0131r. Tabi ki burada biz
\nde tarihi f\u0131rsatlardan kendimize pay \u00e7\u0131kartarak, bu f\u0131rsatlar\u0131 en iyi de\u011ferlendirerek ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in atabilece\u011fimiz ad\u0131mlar\u0131 \u00e7ok iyi hesaplamam\u0131z gerekir, \u00e7ok haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmam\u0131z gerekir.<\/p>\n

Bu durumun olumsuz y\u00f6n\u00fc de \u015fudur ki, \u00c7in bu tehdidi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da baz\u0131 projeleri y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koymu\u015ftur. Bu projelerinde Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n imhas\u0131na y\u00f6nelik gelecekte bu yumu\u015fak karn\u0131n kendisine sorun olu\u015fturamayacak bir h\u00e2le getirilebilmesi i\u00e7in oraya \u00e7ok yo\u011fun bir \u015fekilde \u00c7inli g\u00f6\u00e7men yerle\u015ftirilmekte, oran\u0131n demografik yap\u0131s\u0131n\u0131n, insan unsurunun \u00c7in\u2019in lehine, Do\u011fu T\u00fcrkistan aleyhine ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in \u00e7e\u015fitli projeler ortaya koymaktad\u0131r. Bunlar aras\u0131nda Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki T\u00fcrk n\u00fcfusa do\u011fum kontrol\u00fc uygulanmaktad\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda sa\u011fl\u0131ks\u0131z ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 nedeni ile ba\u015fta t\u00fcberk\u00fcloz olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli hastal\u0131klardan \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek olmas\u0131, uyu\u015fturucu kullan\u0131m\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek olmas\u0131 ve son y\u0131llarda ise devlet eli ile A\u0130DS gibi \u00e7a\u011f\u0131n vebas\u0131n\u0131n orada yay\u0131l\u0131yor olmas\u0131 bizi fazlas\u0131yla endi\u015felendirmektedir. Do\u011fu T\u00fcrkistan gibi kapal\u0131 bir rejimde kapal\u0131 bir y\u00f6netimde nas\u0131l oluyor da d\u00fcnyan\u0131n en a\u00e7\u0131k ve en rahat \u00fclkelerinde boy g\u00f6stere A\u0130DS gibi bir hastal\u0131k Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da bu derece belki de Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerden \u00e7ok daha yayg\u0131n oluyor? Bu \u00e7ok endi\u015fe verici ve \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir durumdur. Bu denli yayd\u0131n olmas\u0131 bizde bu i\u015fin devlet eli ile yap\u0131l\u0131yor kanaatini olu\u015fturmaktad\u0131r. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131llarda Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da yap\u0131lm\u0131\u015f olan n\u00fckleer denemeler ve radyoaktif at\u0131klar Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar \u00fczerindeki kal\u0131t\u0131msal tahribatlar yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da sakat do\u011fumlara, kanser vakalar\u0131na ve erken \u00f6l\u00fcmlere
\nsebep olmaktad\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda \u00c7inliler ile evlenmenin te\u015fvik edilmesi, \u00c7inlilere istihdam\u0131n a\u00e7\u0131k olmas\u0131, h\u00fck\u00fcml\u00fc \u00c7inlilerin buraya zorunlu olarak yerle\u015ftirilmesi, \u00c7inli milislerin varl\u0131\u011f\u0131, yar\u0131 \u00e7ift\u00e7i yar\u0131 asker dedi\u011fimiz say\u0131lar\u0131 milyonlarla ifade edilen \u00c7inlilerin devlet te\u015fviki ile getiriliyor yerle\u015ftiriliyor olmas\u0131, Do\u011fu T\u00fcrkistan i\u00e7in i\u015fin felaket y\u00f6n\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

\u00c7in tehdidin, b\u00f6l\u00fcnmenin geldi\u011fini g\u00f6rerek, hukuk, insanl\u0131k, ne vicdan tan\u0131maz h\u00e2lde Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 alabildi\u011fince mahvetmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n

S\u00fcrg\u00fcndeki Do\u011fu T\u00fcrkistan H\u00fck\u00fcmeti ve faaliyetleri hakk\u0131nda bilgi verir misiniz?<\/span><\/strong><\/p>\n

S\u00fcrg\u00fcnde h\u00fck\u00fcmet kurulmas\u0131 a\u015famas\u0131nda arkada\u015flar bizimle de isti\u015farede bulundular. Bu h\u00fck\u00fcmetin ba\u015fbakan\u0131 ve
\ncumhurba\u015fkan\u0131 bizim arkada\u015f\u0131m\u0131z. Yani onlarla biz diyalogda bulunduk. Defalarca g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck. Hatta Amerika\u2019ya gittik. Bize fikirlerimizi sordular. Biz tabi olaya \u00e7ok s\u0131cak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, \u00e7ok olumlu bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 onlara ifade ettik. Ama gelinen noktada biz T\u00fcrkiye\u2019deki ve de\u011fi\u015fik \u00fclkelerdeki Do\u011fu T\u00fcrkistan te\u015fkilatlar\u0131nda ve bu Do\u011fu T\u00fcrkistan davas\u0131na y\u00f6n veren arkada\u015flarla durumu isti\u015fare ettik. Sonra Do\u011fu T\u00fcrkistan S\u00fcrg\u00fcnde H\u00fck\u00fcmeti gibi \u00e7ok \u00f6nemli ve \u00e7ok ehemmiyetli bir ismi genel kabul g\u00f6rebilecek, halk\u0131n b\u00fcy\u00fck bir ekseriyetinin olurunu alm\u0131\u015f ve bug\u00fcn ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi veren te\u015fkilatlar\u0131n isti\u015faresi ile, ortak kabul\u00fc ile ancak karar al\u0131nabilecek bir olu\u015fum oldu\u011funu arkada\u015flar\u0131m\u0131za ilettik. Ben \u015fahsen buradan birka\u00e7 arkada\u015f\u0131mla Amerika\u2019ya gittim. B\u00f6yle bir \u015feyi acelecili\u011fe getirip, bir oldubittiyle yaparsan\u0131z bu halk\u0131m\u0131za yarardan \u00e7ok zarar getirir. H\u00fck\u00fcmet dedi\u011fimiz olay \u00e7ok cidd\u00ee bir kavramd\u0131r, \u00e7ok \u00f6nemli bir isimdir. Bununla do\u011fru orant\u0131l\u0131 olarak halk\u0131m\u0131zda uyand\u0131raca\u011f\u0131 umut \u00e7ok b\u00fcy\u00fck olacakt\u0131r. E\u011fer bunun gere\u011fini do\u011fru olarak yerine getiremezseniz, bu sorumlulu\u011fu, \u015fuuru, bilinci do\u011fru olarak ortaya koyamazsan\u0131z, halk\u0131m\u0131za \u00f6nce b\u00fcy\u00fck bir umut verirsiniz sonra da b\u00fcy\u00fck bir y\u0131k\u0131ma sebep olursunuz. Ayr\u0131ca ikinci bir h\u00fck\u00fcmet kurma \u015fans\u0131m\u0131z da olmaz. S\u00fcrg\u00fcnde H\u00fck\u00fcmet dedi\u011fimiz olay \u00e7ok \u00f6nemli ve ehemmiyetlidir. Bizim bu ismi zedelemememiz laz\u0131m. Onun i\u00e7in bir b\u00fcy\u00fck uzla\u015fmadan sonra biz bu i\u015fi beraber yapal\u0131m dedik. Arkada\u015flar\u0131m\u0131z h\u00e2l\u00e2 benim anlamad\u0131\u011f\u0131m bir \u015fekilde yang\u0131ndan mal ka\u00e7\u0131r\u0131r gibi acelecilikle h\u00fck\u00fcmet kurdular. Bug\u00fcn gelinen noktada
\nbiz tabi ki gittik durumu anlatt\u0131k, ricada bulunduk, bu \u015fekli ile orada olamayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6yledik ve geri geldik. Biz geldikten sonra h\u00fck\u00fcmet ilan edildi. Biz o g\u00fcn s\u00f6ylediklerimizin bug\u00fcn ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck bir isim, b\u00fcy\u00fck bir \u015fa\u015faa, b\u00fcy\u00fck bir etiketle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ama h\u00fck\u00fcmet olarak yap\u0131lan hi\u00e7bir icraat yok. Bu durum halk\u0131m\u0131z\u0131 da bizi de \u00fczmekte. Tabi ki \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde nas\u0131l bir yap\u0131lanma olur, nas\u0131l bir \u00e7al\u0131\u015fma olur ama mutlaka Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 temsil eden Do\u011fu T\u00fcrkistan ad\u0131na ger\u00e7ekten umut olabilecek ve uluslar aras\u0131 arenada cidd\u00ee bir muhatap kabul edilecek cidd\u00ee bir h\u00fck\u00fcmetin elzemli\u011fi ve ivedili\u011fi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. B\u00f6yle bir h\u00fck\u00fcmet mutlaka kurulacakt\u0131r. Bunun kurulmas\u0131 da engellenemez. Ama \u015fartlar olgunla\u015ft\u0131ktan sonra olacakt\u0131r, b\u00f6yle acelecilikle de\u011fil. H\u00fck\u00fcmetle ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerimiz de budur. Gitti\u011fimizde bu \u015fekilde h\u00fck\u00fcmeti kurmay\u0131n dedik. Bizim h\u00fck\u00fcmette yer almam\u0131z\u0131 \u00e7ok istediler ama biz bu \u015fartlar alt\u0131nda h\u00fck\u00fcmette yer alamayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6yledik. Gelirken de h\u00fck\u00fcmetin ne
\nlehine ne aleyhine hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemeyece\u011fimizi kendilerine s\u00f6yledik.<\/p>\n

S\u00fcrg\u00fcndeki h\u00fck\u00fcmet Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nde kuruldu. Amerika\u2019n\u0131n s\u00fcrg\u00fcndeki h\u00fck\u00fcmete bir deste\u011fi s\u00f6z konusu mu acaba?<\/span><\/strong><\/p>\n

\u011funu zannetmiyorum. Cidd\u00eeyi b\u0131rak\u0131n herhangi bir deste\u011finin oldu\u011funa inanm\u0131yorum. Amerika\u2019n\u0131n s\u00fcrg\u00fcndeki h\u00fck\u00fcmete bir deste\u011fi olsayd\u0131 bunu a\u00e7\u0131k ve bariz bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fcrd\u00fck. Bu fark kendini hemen hissettirirdi. Ben arkada\u015flarla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcmde de a\u00e7\u0131k\u00e7a sordum b\u00f6yle bir destek s\u00f6z konusu ise bunu bilmek istedi\u011fimizi s\u00f6yledik ve arkada\u015flar\u0131n bize verdikleri cevap \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ama bu manada \u015funu sorarsan\u0131z Do\u011fu T\u00fcrkistan meselesine bir yabanc\u0131 \u00fclkenin ya da ba\u015fka bir g\u00fcc\u00fcn destek vermesini ister misiniz, memnuniyetle, severek isteriz. Bizim d\u00fc\u015f\u00fcncemiz yine biraz \u00f6nce bahsetti\u011finiz gibi d\u00fc\u015fman\u0131m\u0131n d\u00fc\u015fman\u0131 dostumdur mant\u0131\u011f\u0131 ile bug\u00fcn bizim \u00c7in d\u0131\u015f\u0131nda Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde i\u015f birli\u011fi yapamayaca\u011f\u0131m\u0131z hi\u00e7bir g\u00fc\u00e7 ya da hi\u00e7bir \u00fclke yoktur. \u015eunu da belirtmeliyim ki e\u011fer Do\u011fu T\u00fcrkistan meselesi ciddi bir \u015fekilde m\u00fczakereye a\u00e7\u0131k olursa \u00c7in\u2019le bile oturulur masaya o konu bile m\u00fczakere edilir. Bu konuda tavr\u0131m\u0131z \u00e7ok nettir.<\/p>\n

Bizim nihai hedefimiz Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n h\u00fcr ve tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bunu her platformda s\u00f6ylemek ne getirir ne g\u00f6t\u00fcr tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r ama bizim g\u00f6nl\u00fcm\u00fczde yatan, ruhumuzu tatmin eden cevap da budur. Ama tabi ki bu bir a\u015famad\u0131r bir s\u00fcre\u00e7tir. Mesel\u00e2 bir te\u015fkilatlanmada \u00f6nce s\u00fcrg\u00fcnde bir h\u00fck\u00fcmet kurmad\u0131k. \u00d6nce bir dernek olarak kurduk, daha sonra dernek genel merkezi olu\u015ftu, daha sonra bu federasyon oldu, ondan sonra konfederasyon bunun akabinde s\u00fcrg\u00fcnde bir h\u00fck\u00fcmet olabilir. S\u00fcrg\u00fcnde h\u00fck\u00fcmet dedi\u011fimiz olay da zaten h\u00fck\u00fcmetin bir \u00f6n safhas\u0131d\u0131r, \u00f6n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Daha sonra h\u00fck\u00fcmet kuruldu\u011fu zaman zaten bu ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devletin h\u00fck\u00fcmeti olur. Bizim ve te\u015fkilat\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k meselesinin \u00e7e\u015fitli safhalardan ge\u00e7erek nihai hedefe ula\u015fmas\u0131d\u0131r. Burada bizde ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fteyiz. Tabi bu kimle, ne zaman ve hangi platformda konu\u015ftu\u011funuza ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir. Herkese ayn\u0131 cevab\u0131 veremezsiniz ama kalbimizden ge\u00e7en tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

\u00c7in\u2019i Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k konusunda ikna etmek m\u00fcmk\u00fcn olabilir mi?<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00c7in\u2019i bekleyen cidd\u00ee bir tehdit var. Kayseri\u2019de ya\u015fayan Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar ve Do\u011fu T\u00fcrkistan ile ilgili bir te\u015fkilat\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan son derece rahats\u0131z. Devlet olarak Kayseri\u2019ye verdi\u011fi ehemmiyeti \u00e7ok iyi biliyoruz. \u00c7in Do\u011fu T\u00fcrkistan meselesinin kullan\u0131larak kendisinin par\u00e7alanaca\u011f\u0131n\u0131, kendisinin b\u00f6l\u00fcnece\u011fini \u00e7ok iyi biliyor. Bunun istihbar\u00ee manada i\u00e7 birimlerine tebli\u011f ederken de bahsediyor. \u0130stihbar\u00ee manada yine kendi emniyet g\u00fc\u00e7lerine ve istihbarat g\u00fc\u00e7lerine a\u00e7\u0131ktan s\u00f6yl\u00fcyor. Diyor ki, \u201cAmerika ba\u015fta olmak \u00fczere Bat\u0131l\u0131lar, emperyalistler Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 kullanarak \u00c7in\u2019i par\u00e7alamaya y\u00f6nelik faaliyetlerini artt\u0131racaklar buna dikkat edelim.\u201d \u00c7in bunu bilirken \u015funu da \u00e7ok iyi bilmesi laz\u0131m, e\u011fer \u00c7in gelecekte demokrasiden ve insan haklar\u0131ndan yana bir tav\u0131r alma yolunu se\u00e7mezse ve bu ba\u011flamda Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131na kendi kaderini kendi tayin etme ve insanca ya\u015fama hakk\u0131n\u0131 vermezse bu korktu\u011fu, endi\u015fe duydu\u011fu ger\u00e7ekle mutlaka y\u00fczle\u015fecektir.<\/p>\n

Biz hi\u00e7bir zaman \u00c7inlilerle sava\u015fmay\u0131, \u00c7inlilerle s\u00fcrekli bir asker\u00ee ya da siyas\u00ee m\u00fccadelede bulunmay\u0131 istemiyoruz. Kimse istemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc bizim de burada pek \u00e7ok kayb\u0131m\u0131z s\u00f6z konusu olacakt\u0131r. Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131 da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck zayiatlar verecektir. Burada biz Bat\u0131yla bir i\u015fbirli\u011fine girdi\u011fimiz zaman ya da diyelim ki \u00c7in\u2019i par\u00e7alamaya y\u00f6nelik oyunun bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fumuz zaman ister istemez bizi birileri kullanacakt\u0131r. Biz de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 elde
\nedelim derken \u00e7ok b\u00fcy\u00fck kay\u0131plar verece\u011fiz. Tabi ki biz bu kay\u0131plar\u0131 verirken \u00c7in de kay\u0131plar verecektir. \u00c7in de \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc kaybedecektir. Biz de bunu istemiyoruz. Onun i\u00e7in \u00c7in\u2019in ak\u0131ll\u0131 yolu se\u00e7mesi ve oturup Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131yla bu konular\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmesi gerekmektedir. Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131n\u0131n temsilcileriyle, Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131n\u0131 temsil eden te\u015fkilatlarla bu konular\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmesi gerekmektedir. Durum b\u00f6yle oldu\u011fu zaman biz \u00c7in\u2019le gelecekte Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki \u00fcretilen zenginliklerin ortak payla\u015f\u0131labilece\u011fi, ticar\u00ee ili\u015fkilerin alabildi\u011fine geni\u015f ve g\u00fcvenlik i\u00e7inde ya\u015fayan iki kom\u015fu olmak ve kalmak \u015fans\u0131 vard\u0131r. Bu \u00c7in i\u00e7in de bizim i\u00e7in de b\u00fcy\u00fck bir emniyettir. Bizim i\u00e7in de bu en mant\u0131kl\u0131 en ak\u0131ll\u0131 tercihtir. Ama \u00c7in buna yana\u015fmad\u0131\u011f\u0131 zaman, ben buray\u0131 asimile ederim, yok ederim, buray\u0131 ben kendi topra\u011f\u0131m yapar\u0131m ve buradaki insanlar\u0131 katlederim diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc zaman da Do\u011fu T\u00fcrkistan gerek Bat\u0131l\u0131larla olsun gerek Amerika\u2019yla olsun, Japonlarla olsun, Rusya\u2019yla olsun, i\u015f birli\u011fi yaparak \u00c7in\u2019in par\u00e7alanmas\u0131 ve Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n buradan \u00f6zg\u00fcr bir devlet olarak \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc i\u015f birli\u011fine a\u00e7\u0131k olacakt\u0131r. Tabi burada birinci \u00f6nceli\u011fimiz milletimizin menfaati, ikincisi de bizimle i\u015f birli\u011fi kuracak, bizimle ortak olacak \u00fclkenin menfaatidir.<\/p>\n

Son y\u0131llarda Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a gittiniz mi? E\u011fer gittiyseniz izlenimlerinizi \u00f6\u011frenebilir miyiz?<\/span><\/strong><\/p>\n

Ben gitmedim ama ge\u00e7enlerde annem ve babam gitti. Annem ve babam\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc izlenimler \u015fu \u015fekilde; ge\u00e7ici bir ekonomik d\u00fczelmeden bahsediliyor. Asl\u0131nda normal standartlar\u0131n \u00e7ok alt\u0131ndad\u0131r. Annem ve babam\u0131n mukayeseleri 1949\u2019daki Mao ihtilali s\u0131ras\u0131ndaki yoklukla, bug\u00fcn d\u00fcnya standartlar\u0131n\u0131n \u00e7ok alt\u0131nda olan bir realite onlar\u0131 memnun edebiliyor. Ama \u00c7in\u2019in buradaki uygulamalar\u0131 d\u00fcnya standartlar\u0131n\u0131n \u00e7ok alt\u0131ndad\u0131r. \u015eunu da a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yleyeyim biz oradaki adamlar\u0131n yeme i\u00e7mesinden bahsediyoruz ama b\u00fct\u00fcn ya\u015fam standartlar\u0131 d\u00fcnya standartlar\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00fczerinde olsa yine bizim amac\u0131m\u0131z Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bizim amac\u0131m\u0131z, iyi yemek, iyi i\u00e7mek, iyi gezmek, iyi giyinmek de\u011fil. Biz orada k\u00f6t\u00fc ya\u015fasak da iyi ya\u015fasak da as\u0131rlardan beri binlerce y\u0131ld\u0131r kendi vatan\u0131m\u0131z olan topraklar\u0131n sahipleri olarak, belki o topraklar\u0131n fakir bek\u00e7ileri olsak da, o topraklar\u0131n sahipleri olarak, h\u00fcr olarak
\nya\u015famak istiyoruz. E\u011fer \u00e7ok iyi ya\u015famak istiyorsak gideriz Bat\u0131 \u00fclkelerinden birine, Avrupa \u00fclkelerinden birine orada s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 olarak ya\u015far\u0131z. Oran\u0131n ya\u015fam standartlar\u0131 daha y\u00fcksek, daha rahat ya\u015fayabiliriz ama bizim amac\u0131m\u0131z bu de\u011fildir. Bizim amac\u0131m\u0131z kendi topraklar\u0131m\u0131zda ba\u011f\u0131ms\u0131z ya\u015famakt\u0131r. B\u00fct\u00fcn Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar\u0131n zenginliklerine el konulmu\u015f, mallar\u0131 m\u00fclkleri ellerinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri diye bir \u015fey s\u00f6z konusu de\u011fildir. B\u00f6yle bir ortamdan \u00e7\u0131k\u0131p aradan otuz sene ge\u00e7tikten sonra Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a gidenler oradaki insanlar\u0131n yeme i\u00e7me serbest oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fckleri zaman \u00e7ok iyi olmu\u015f diyorlar.<\/p>\n

\u015eartlar olgunla\u015f\u0131rsa Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a geri d\u00f6nmeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr m\u00fcs\u00fcn\u00fcz?<\/span><\/strong><\/p>\n

Tabi ki. \u00d6ncelikle ben T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015f\u0131 olarak, yetmi\u015f milyonun bir ferdi olarak ya\u015famaktan \u015feref duyuyorum, onur duyuyorum. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in Allah\u2019a da \u015f\u00fckrediyorum. Hi\u00e7bir s\u0131k\u0131nt\u0131m\u0131z, hi\u00e7bir kayg\u0131 ve gam\u0131m\u0131z yok. T\u00fcrkiye\u2019nin derdi benim kendi derdimdir. Sevinci, k\u0131vanc\u0131 da benim kendi sevincim ve k\u0131vanc\u0131md\u0131r. Tabi ki birde ger\u00e7ek var biz Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131y\u0131z. Do\u011fu T\u00fcrkistan ba\u011f\u0131ms\u0131z olursa benim buradaki
\nb\u00fct\u00fcn sosyal ya\u015fant\u0131m, ekonomik durumum, e\u011fitimim ne olursa olsun b\u00fct\u00fcn \u015fartlar\u0131 bir kenara b\u0131rakarak Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a giderim. \u00c7\u00fcnk\u00fc orada benim ecdad\u0131m\u0131n ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu, ecdad\u0131m\u0131n kan\u0131n\u0131n d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011fu toraklara kar\u015f\u0131 bir borcumuz en az\u0131ndan bir vicdan\u00ee borcumuz var. Oran\u0131n bize ihtiyac\u0131 varsa e\u011fer ki b\u00f6yle bir ihtiyac\u0131 olursa seve seve gideriz. Ama gitme \u015fart\u0131m\u0131z da \u015fu olur ora ba\u011f\u0131ms\u0131z olmadan oraya gitmemiz s\u00f6z konusu olamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc
\nba\u011f\u0131ms\u0131z olmadan oraya gitti\u011fimizde bizim ne d\u00fc\u015f\u00fcncemize, ne \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131za mani bir \u015fey olmamas\u0131 laz\u0131m. Yani oraya gitti\u011fimiz zaman biz \u015fu g\u00f6rev olursa gideriz diye bir beklentimiz de yok. En basit bir g\u00f6rev olsa bile gideriz.<\/p>\n

Sonu\u00e7<\/span><\/strong><\/p>\n

Do\u011fu T\u00fcrkistan meselesi \u00f6nemli bir mesele olmas\u0131na ra\u011fmen T\u00fcrkiye\u2019de bas\u0131nda ve siyasi arenada kendisine fazlaca yer bulamamaktad\u0131r. \u00c7in ile olan ticar\u00ee ili\u015fkilerin bozulmamas\u0131 ad\u0131na g\u00f6rmezden gelinen Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n bir T\u00fcrk Cumhuriyeti oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r. Do\u011fu T\u00fcrkistan ekonomik \u00e7\u0131karlar i\u00e7in feda edilebilecek bir co\u011frafya de\u011fildir. Orada ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131z ise asla ve asla feda edilemez.<\/p>\n

T\u00fcrkiye Cumhuriyeti bulundu\u011fu co\u011frafya nedeni ile \u00fcstlenmi\u015f oldu\u011fu tarihi misyonu yerine getirmeli ve Do\u011fu
\nT\u00fcrkistan\u2019a sahip \u00e7\u0131kmal\u0131d\u0131r.
\nMilletlerin tarihinde ini\u015fler ve \u00e7\u0131k\u0131\u015flar vard\u0131r. T\u00fcrk milleti elbet bir g\u00fcn do\u011fru \u00e7izgiyi yakalayacakt\u0131r. Temennimiz en yak\u0131n zamanda olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Do\u00e7. Dr.\u00a0Osman Kubilay G\u00dcL \u00d6zet Do\u011fu T\u00fcrkistan’da ya\u015fayan Uygurlardan baz\u0131lar\u0131 \u00c7in’in bask\u0131s\u0131 nedeni ile 1961 y\u0131l\u0131nda vatanlar\u0131n\u0131 terk etmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kafile \u00f6nce Afganistan’a gelmi\u015ftir. Burada Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan korumaya al\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7in taraf\u0131ndan Afganistan’a yap\u0131lan bask\u0131lar sonucunda ise T\u00fcrkiye’ye g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdir. Bu makalede g\u00f6\u00e7\u00fcn ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 ve g\u00f6\u00e7enlerin \u015fimdiki durumu hakk\u0131nda bilgi verilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Anahtar […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-4119","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uygur-tarihi-ve-kulturu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4119","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4119"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4119\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4128,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4119\/revisions\/4128"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4119"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4119"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4119"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}