
{"id":3967,"date":"2020-06-23T10:54:55","date_gmt":"2020-06-23T07:54:55","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=3967"},"modified":"2020-06-23T12:43:37","modified_gmt":"2020-06-23T09:43:37","slug":"amerika-cin-gerginligi-ve-bunun-turk-dunyasina-muhtemel-etkileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=3967","title":{"rendered":"Amerika &#8211; \u00c7in gerginli\u011fi ve bunun T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131na muhtemel etkileri"},"content":{"rendered":"<p><span class=\"byline\"><span class=\"author vcard\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-3968\" src=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/gg.jpg\" alt=\"\" width=\"920\" height=\"613\" srcset=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/gg.jpg 768w, https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/gg-400x267.jpg 400w\" sizes=\"auto, (max-width: 920px) 100vw, 920px\" \/><\/span><\/span><\/p>\n<p><span class=\"byline\"><span class=\"author vcard\">Prof. Dr. Alimcan \u0130NAYET<\/span><\/span><\/p>\n<p>Mao\u2019un 1976 y\u0131l\u0131ndaki \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra 1978 y\u0131l\u0131nda \u00c7in\u2019i perde arkas\u0131ndan y\u00f6netmeye ba\u015flayan Deng Xiaoping 1979 y\u0131l\u0131nda sanayi, tar\u0131m, bilim-teknoloji ve savunma alan\u0131nda modernle\u015fme hedefi do\u011frultusunda d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lmaya karar verince, \u00c7in sosyalist ekonomiden piyasa ekonomisine ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecine girmi\u015f, 1986 y\u0131l\u0131nda D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc (WTO) ne \u00fcyelik ba\u015fvurusunda bulunmu\u015ftu. Sovyetlere kar\u015f\u0131 \u00c7in\u2019i yan\u0131na almak, ayr\u0131ca piyasa ekonomisi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00c7in\u2019de \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasi alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmeyi, nihai olarak demokrasiyi ve demokratik rejimi hakim k\u0131lmay\u0131 hedefleyen Amerika yap\u0131lan uzun m\u00fczakereler neticesinde 2001 y\u0131l\u0131nda \u00c7in\u2019in WTO \u00fcyeli\u011fine onay vermi\u015fti.<\/p>\n<p>1990 y\u0131l\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra da Amerika \u00c7in\u2019i desteklemeye devam etmi\u015f, adeta \u00c7in\u2019e t\u00fcm kap\u0131lar\u0131 a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131. Amerikal\u0131 politikac\u0131lar, strateji uzmanlar\u0131, t\u00fcccarlar ve di\u011fer g\u00fc\u00e7 merkezleri bu s\u00fcrece desteklerini esirgemediler. \u00c7in\u2019e g\u00fcvenmeyenler, geli\u015fmelerden endi\u015fe duyanlar yok de\u011filse de, \u00c7in\u2019e \u201czaman tan\u0131yal\u0131m, f\u0131rsat verelim\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 hakimdi. Amerika\u2019n\u0131n vermi\u015f oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn bu desteklere ra\u011fmen, \u00c7in\u2019de \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasi de\u011fil, askeri teknoloji ve savunma sanayi geli\u015fmi\u015f, halk de\u011fil, devlet g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Yani netice Amerika\u2019n\u0131n beklentisinin tersi olmu\u015ftur. Ayr\u0131ca, \u00c7in WTO \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in taahh\u00fct etti\u011fi ilkelere uymam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin a) Fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131na uymam\u0131\u015ft\u0131r, b) Yabanc\u0131 \u015firketleri teknoloji transferine zorlam\u0131\u015ft\u0131r, c) Devlet \u015firketlerini g\u00fc\u00e7lendirerek adaletsiz rekabet ortam\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Dahas\u0131, \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi liberal kapitalist sistemin imkanlar\u0131ndan yararlanarak kendi iktidar\u0131n\u0131 daha da peki\u015ftirmi\u015f, \u00e7evre \u00fclkelere ve d\u00fcnyaya tehdit olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u015ei Cinping\u2019in 2013 y\u0131l\u0131nda ortaya koydu\u011fu Ku\u015fak Yol Projesi ve \u201c\u00c7in r\u00fcyas\u0131\u201d s\u00f6ylemi \u00c7in\u2019in hegemonya ve emperyal emellerini a\u00e7\u0131\u011fa vurmu\u015ftur. \u00dcnl\u00fc \u00c7inli ekonomist Gao Shanwen\u2019in ifadesine g\u00f6re, 2028 y\u0131l\u0131nda \u00c7in ve Amerika\u2019n\u0131n gayr\u0131 safi yurt i\u00e7i gelirleri (GSYH) 30 trilyon dolar olacak ve e\u015fitlenecekti. 2040 y\u0131l\u0131na var\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00c7in ekonomisi Amerika ekonomisinden y\u00fczde 30-50 daha b\u00fcy\u00fck olacak ve o zaman Amerika\u2019n\u0131n \u00c7in\u2019i engellemeye g\u00fcc\u00fc yetmeyecekti. Yani 20 y\u0131l sonra \u00c7in ekonomik olarak Amerika\u2019y\u0131 geride b\u0131rakacak, tek ba\u015f\u0131na s\u00fcper g\u00fc\u00e7, d\u00fcnyan\u0131n yeni patronu olacakt\u0131. Bu sebeple Amerika \u201cKu\u015fak Yol\u201d projesinin ortaya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 2013 y\u0131l\u0131ndan sonra \u00c7in\u2019i frenleme ve durdurma yoluna gitmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Tayvan, Hongkong, Do\u011fu T\u00fcrkistan ve Tibet sorunu Amerika\u2019n\u0131n \u00c7in\u2019i frenleme ve durdurmada kullanabilece\u011fi ara\u00e7lar olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, \u00c7in bu b\u00f6lgelerde kendince \u00f6nlem almaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ter\u00f6rizm, radikalizm ve ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 bahane ederek Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da milyonlarca T\u00fcrk\u2019\u00fc toplama kamplar\u0131na kapatmas\u0131, camileri y\u0131k\u0131p M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 inanc\u0131ndan, milli kimli\u011finden vazge\u00e7meye zorlamas\u0131, d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde soyk\u0131r\u0131ma varan insanl\u0131k su\u00e7lar\u0131n\u0131 pervas\u0131zca i\u015flemesi Amerika\u2019n\u0131n muhtemel hamlelerine kar\u015f\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemlerin baz\u0131lar\u0131d\u0131r. Ancak \u00c7in Do\u011fu T\u00fcrkistan T\u00fcrklerine y\u00f6nelik \u00e7a\u011fd\u0131\u015f\u0131, insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 uygulamalar\u0131yla kendi aya\u011f\u0131na balta vurmu\u015ftur.<br \/>\n\u00c7in son zamanlarda Tayvan\u2019\u0131 silah kullanarak ilhak etmekten s\u00f6z etmekte, \u201cHongkong Ulusal G\u00fcvenlik Yasas\u0131\u201d \u00e7\u0131kartarak Hongkong\u2019un b\u00f6l\u00fcnmesini \u00f6nlemeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<br \/>\nDerken ge\u00e7en y\u0131l\u0131n sonunda \u00c7in\u2019in Vuhan \u015fehrinde ortaya \u00e7\u0131k\u0131p k\u0131sa s\u00fcrede t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 saran Korona-19 vir\u00fcs\u00fc \u00c7in ekonomisinin gerilemesine, \u00c7in\u2019in bir\u00e7ok \u00fclkeyle olan siyasi ve diplomatik ili\u015fkisinin olumsuz etkilenmesine, d\u00fcnyada \u00c7in\u2019e ve \u00c7in mallar\u0131na kar\u015f\u0131 negatif g\u00f6r\u00fc\u015f ve tav\u0131rlar\u0131n artmas\u0131na sebep olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Donald Trump\u2019\u0131n Korona-19 vir\u00fcs\u00fcne \u201c\u00c7in vir\u00fcs\u00fc\u201d demesi, \u00c7in\u2019i vir\u00fcs\u00fc d\u00fcnyaya yaymakla su\u00e7lamas\u0131, \u201cHongkong \u0130nsan Haklar\u0131 ve Demokrasi Yasas\u0131\u201d ve \u201cUygur \u0130nsan Haklar\u0131 Yasa Tasar\u0131s\u0131\u201dn\u0131 imzalamas\u0131, Tayvan\u2019a 180 milyon dolarl\u0131k silah sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 onaylamas\u0131 gibi ad\u0131mlar\u0131n da \u00c7in\u2019i frenlemeye ve durdurmaya y\u00f6nelik oldu\u011fu \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. Son g\u00fcnlerde \u00c7in ile Hindistan aras\u0131ndaki tansiyonun y\u00fckselmesi de i\u015fin bir ba\u015fka boyutudur. Amerika bu s\u00fcre\u00e7te Avrupa \u00fclkelerini de yan\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Amerika D\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 Pompeo\u2019nun Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeleri \u00c7in\u2019e ba\u011f\u0131ml\u0131 olmama ve tiranl\u0131k ile \u00f6zg\u00fcrl\u00fck aras\u0131nda se\u00e7im yapma konusunda uyarmas\u0131 buna i\u015faret etmektedir.<br \/>\nMeselenin T\u00fcrkiye\u2019yi ve T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ilgilendiren y\u00f6n\u00fc Yeni \u0130pek Yolu projesidir. Pasifik ve Hint denizindeki Amerikan ablukas\u0131n\u0131 k\u0131ramayan \u00c7in enerji ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak ve \u00fcretti\u011fi \u00fcr\u00fcnleri piyasaya s\u00fcrmek i\u00e7in \u0130pek yoluna daha fazla ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r. \u0130pek yolu \u00c7in\u2019in kaderini belirleyecek \u00f6nemdedir. 18 Haziran 2020 tarihinde Pekin\u2019de yap\u0131lan \u201cKu\u015fak Yol\u201d projesiyle ilgili bir video konferans\u0131nda \u015ei Cinping yaz\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klama yaparak \u015funlar\u0131 dile getirmi\u015ftir:<br \/>\n\u201cBiz ortaklar\u0131m\u0131z ile birlikte \u2018ku\u015fak yol\u2019u meydan okumalara birlik olup kar\u015f\u0131 koyan i\u015fbirli\u011fi yolu, halklar\u0131n sa\u011fl\u0131k ve g\u00fcvenli\u011fini koruyan sa\u011fl\u0131k yolu, ekonomik toplumlar\u0131n normalle\u015fmesini sa\u011flayan yeniden dirili\u015f yolu, geli\u015fme potansiyelinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7an b\u00fcy\u00fcme yolunu yaratmaya var\u0131z. Y\u00fcksek nitelikli \u2018ku\u015fak yol\u2019 ile insanl\u0131\u011f\u0131n kader ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 el ele in\u015fa edelim.\u201d<\/p>\n<p>Bu ifadelerden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, \u00c7in \u201cmeydan okuma\u201dlara kar\u015f\u0131 ku\u015fak yol g\u00fczergah\u0131 \u00fczerindeki \u00fclkeleri ittifaka, birlik olmaya \u00e7a\u011f\u0131rmaktad\u0131r. Bu durumda at\u0131lacak en ufak bir yanl\u0131\u015f ad\u0131m T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lara neden olabilir. Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ticari a\u011flarla birbirine ba\u011flayan \u201cT\u00fcrk Yolu\u201dna evet, ama \u00c7in\u2019i T\u00fcrkistan topraklar\u0131na sokacak \u201c\u0130pek Yolu\u201dna (Ben bu yola \u201cEjder Yolu\u201d diyorum) hay\u0131r demeliyiz. \u00c7inliler ancak T\u00fcrk\u2019\u00fcn izin verdi\u011fi kadar bu yolu kullanabilirler.<\/p>\n<p>Kaynak: Diplomas\u0131 T\u00fcrk<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Alimcan \u0130NAYET Mao\u2019un 1976 y\u0131l\u0131ndaki \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra 1978 y\u0131l\u0131nda \u00c7in\u2019i perde arkas\u0131ndan y\u00f6netmeye ba\u015flayan Deng Xiaoping 1979 y\u0131l\u0131nda sanayi, tar\u0131m, bilim-teknoloji ve savunma alan\u0131nda modernle\u015fme hedefi do\u011frultusunda d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lmaya karar verince, \u00c7in sosyalist ekonomiden piyasa ekonomisine ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecine girmi\u015f, 1986 y\u0131l\u0131nda D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc (WTO) ne \u00fcyelik ba\u015fvurusunda bulunmu\u015ftu. Sovyetlere kar\u015f\u0131 \u00c7in\u2019i yan\u0131na [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-3967","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turk-dunyasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3967","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3967"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3967\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3972,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3967\/revisions\/3972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3967"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3967"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3967"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}