{"id":3858,"date":"2020-04-16T14:37:20","date_gmt":"2020-04-16T11:37:20","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=3858"},"modified":"2020-04-16T22:25:36","modified_gmt":"2020-04-16T19:25:36","slug":"oguzun-eti-hunun-kani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=3858","title":{"rendered":"O\u011fuzun eti, Hunun kan\u0131"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/strong><\/p>\n

Ekrem \u0130LK<\/strong><\/p>\n

\u00c7in\u2019in Cecang (Zhe Jiang) eyaletinin \u015eav\u015fing (Shao xing), Ninbo (Ning bo), Cu\u015fen (Zhou shan) gibi il ve il\u00e7elerinde “al\u00e7aklar” diye bir kavim (topluluk) vard\u0131r.\u00a0 Bu kavimin varolu\u015fu hakk\u0131nda t\u00fcrl\u00fc bilgiler vard\u0131r ve \u00c7in bilim adamlar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131rmas\u0131 neticesinde bunlar\u0131n kimli\u011fi tespit edilmi\u015ftir. Yani \u00c7inliler, Mo\u011follar\u0131n Yuan hanedanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u0131kt\u0131ktan sonra, Mo\u011fol yaylalar\u0131na geri d\u00f6nemeden esir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ,Mo\u011fol ve renkli g\u00f6zl\u00fcler esasen \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7ang cang (Chang Jiang) Nehri’nin g\u00fcneyinde esir d\u00fc\u015fen az say\u0131da sa\u011f kalanlar ise k\u00f6le yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00c7in’in Ming hanedan\u0131 kendi halk\u0131n\u0131 on s\u0131n\u0131fa ay\u0131rm\u0131\u015f, bu s\u0131n\u0131flardan en a\u015fa\u011f\u0131s\u0131 ise dilenciler imi\u015f. Mo\u011fol esirleri ise bu dilencilerle beraber onuncu s\u0131n\u0131fa mensup olmu\u015f (Fahi\u015feler sekizinci s\u0131n\u0131fta yer al\u0131yordu). Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki kanunlar ve yerli halk aras\u0131nda ge\u00e7erli adetlere g\u00f6re bu Mo\u011fol kal\u0131nt\u0131lar\u0131na a\u015fa\u011f\u0131daki on \u00e7e\u015fit yasak konulmu\u015ftur :<\/p>\n

1) Okula gitmek, kitap okumak ;<\/p>\n

2) Memur olarak yetkili olmak;<\/p>\n

3) Ticaret pazarlama ve el sanat\u0131 ile ilgilenmek;<\/p>\n

4) Arazide tar\u0131m \u00fcr\u00fcn\u00fc yeti\u015ftirmek;<\/p>\n

5) \u00c7inliler ile nikahlanmak;<\/p>\n

6) Sesli konu\u015fmak;<\/p>\n

7) Dik y\u00fcr\u00fcyerek b\u00fcy\u00fck ad\u0131m atmak;<\/p>\n

8) \u0130sti\u015fare k\u0131lmak;<\/p>\n

9) Geceleri g\u00fcr\u00fclt\u00fc yapmak;<\/p>\n

10) Topluca hareket etmek.<\/p>\n

Bu Mo\u011fol kal\u0131nt\u0131lar\u0131na giyim ku\u015fam yasa\u011f\u0131 da vard\u0131, \u00c7inliler ile beraber ya\u015famas\u0131na da yasak vard\u0131, onlar belirli mahallelerde topluca ya\u015f\u0131yordu. “Al\u00e7akl\u0131k” nesilden nesle miras kal\u0131yordu. Eski \u00c7in\u2019in toplum yap\u0131s\u0131nda memur, \u00e7ift\u00e7i, el i\u015fi ustalar\u0131 ve t\u00fcccarlar “d\u00f6rt \u00e7e\u015fit sivil “diye adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olup onlar ,yetkililerin ho\u015fland\u0131\u011f\u0131 ve laf dinleyen halkt\u0131. Sadece\u00a0 memur ve toprak sahibi zenginler de\u011fil\u00a0 bu “d\u00f6rt \u00e7e\u015fit sivil\u201d de al\u00e7aklara istedi\u011fi kadar zorbal\u0131k yapabiliyordu. Onlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesine g\u00f6re al\u00e7aklar do\u011fu\u015ftan al\u00e7akt\u0131 ve ki\u015filere u\u011fursuzluk, bela getirecekti. Dolay\u0131s\u0131yla onlar\u0131 g\u00f6rd\u00fckleri \u00a0zaman t\u00fck\u00fcrmek ve k\u00fcfretmek ile k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri \u00f6nlemi\u015f oluyorlard\u0131. Al\u00e7aklar basit \u00c7inlilere k\u00f6le olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Onlar \u00e7ift\u00e7i \u00c7inlilere “\u00e7ift\u00e7i bey”.\u00f6b\u00fcrlerine “a\u011fam”diye sesleniyordu. Bu Al\u00e7aklar\u0131n meslek t\u00fcrlerinde de engeller olu\u015fturmu\u015ftu. Onlar \u00c7inlilerin istemedi\u011fi meslekleri yap\u0131yordu. Mesela\u060cerkekler batakl\u0131kta kurba\u011falar\u0131 ve \u00a0b\u00f6cekleri tutuyordu, taht\u0131revan ve tabut ta\u015f\u0131yordu, kuaf\u00f6rl\u00fck yap\u0131yordu, domuz kesiyordu, r\u00fcya tabiri yap\u0131yordu, y\u00fczlerini cin gibi boyay\u0131p, m\u00fczik aletleri \u00e7alarak insanlar\u0131 e\u011flendiriyordu. Kad\u0131nlar ise ba\u015fkalar\u0131n\u0131n sa\u00e7\u0131n\u0131 tarayarak \u00f6r\u00fcyordu, kad\u0131nlar\u0131n y\u00fczlerindeki t\u00fcyleri temizliyordu, \u00e7\u00f6p\u00e7atanl\u0131k yap\u0131yordu, evlenecek k\u0131zlara cinsiyet dersi veriyordu.<\/p>\n

Bu sistem ve gelenek 360 y\u0131l kadar devam ettikten sonra, yani1720 \u2018li y\u0131llarda Man\u00e7u hanedan\u0131n\u0131n Yongcing han\u0131 kararname \u00e7\u0131kartarak al\u00e7aklar s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 yasal olarak iptal etmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00c7in’in \u015einghay Devrimi\u2019nden sonra her ne kadar ayn\u0131 sistem a\u00e7\u0131klansa da, insanlar aras\u0131nda al\u00e7aklar ile evlenmeme gelene\u011fi 1940 y\u0131llar\u0131n\u0131n sonlar\u0131na kadar vard\u0131, al\u00e7aklar\u0131n topluca ya\u015famas\u0131 1980\u2019li y\u0131llara kadar devam etmi\u015ftir. Al\u00e7aklar kendi aralar\u0131nda nesilden nesle kendilerinin Mo\u011fol neslinden olduklar\u0131n\u0131 beyan etmi\u015flerdir. \u00c7in’in “Bat\u0131ya Seyahat “filmindeki maymun rol\u00fcn\u00fc oynayan Lu\u015folinton sonradan kendinin al\u00e7aklar\u0131n neslinden oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. \u00c7inliler de bu al\u00e7aklar\u0131n Mo\u011fol esirlerin neslinden olduklar\u0131n\u0131 nesilden nesle hikaye etmi\u015flerdir. 1930-1940 y\u0131llar\u0131nda Cecang etraf\u0131nda \u00c7inlilerin \u00e7ocuklar\u0131 b\u00f6yle bir oyun oynuyorlard\u0131: bir tane saman at\u0131lan \u00e7uval\u0131n \u00fczerine bir \u00e7ocuk yat\u0131yor ve di\u011fer \u00e7ocuklar bir ip ile \u00e7uval\u0131 \u00e7ekiyordu. Bu oyunun ad\u0131 “Mo\u011fol s\u00fcr\u00fckleme\u201d olup bu , zaman\u0131nda Mo\u011follar\u0131n cesetlerini s\u00fcr\u00fckleyen bir canland\u0131rma idi.<\/p>\n

Al\u00e7aklarla ilgili kay\u0131tlar i\u00e7inde ilgi \u00e7eken a\u015fa\u011f\u0131daki birka\u00e7 \u015fey de vard\u0131r :<\/p>\n

1. Mo\u011fol imparatorlu\u011fu y\u0131k\u0131ld\u0131ktan 600 sene sonra Mo\u011fol kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n y\u00fcz, dil, k\u00fclt\u00fcr ,\u00f6rf olarak tamamen \u00c7inlile\u015fmi\u015f olan 20-ya da 30- neslin de \u00c7inliler taraf\u0131ndan kabul edilmemesi, sistematik olarak toplumun en alt kademelerinde d\u0131\u015flanmas\u0131, horlanmas\u0131.<\/p>\n

2. Sosyal stat\u00fcs\u00fc d\u00fc\u015f\u00fck \u00c7in vatanda\u015flar\u0131n\u0131n kendinden daha a\u015fa\u011f\u0131da olan al\u00e7aklara yapt\u0131\u011f\u0131 zul\u00fcmler. Man\u00e7ulu yetkililerin kararname \u00e7\u0131kararak al\u00e7aklara h\u00fcrl\u00fck vermesinden sonra da ezilen \u00c7in toplumu i\u00e7inde \u00f6rf ve ideolojik g\u00fc\u00e7lerin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bu t\u00fcr bask\u0131 ve horlaman\u0131n devam etmesi<\/p>\n

3. Mo\u011follar yenildikten 600 y\u0131l sonra\u00a0 da \u00c7inli \u00e7ocuklar\u0131n “Mo\u011fol s\u00fcr\u00fckleme ” oyununu oynamas\u0131<\/p>\n

4. Al\u00e7aklar sadece Cecang b\u00f6lgesinin hakimi \u00a0ise o zaman di\u011fer b\u00f6lgelerdeki Mo\u011fol esirlere bunlardan daha iyi mi davran\u0131ld\u0131? Bu konuda ara\u015ft\u0131rma yapan \u00c7inli bilim adam\u0131 \u015f\u00f6yle cevap veriyor: Di\u011fer b\u00f6lgelerdeki Mo\u011fol esirlerin hepsi tamamen \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu nedenle Cecang b\u00f6lgesindeki Mo\u011follar g\u00f6receli olarak esneklik kazanm\u0131\u015f diyebiliriz. Bu cevaptan iki farkl\u0131 yorum \u00e7\u0131kard\u0131m :Biri \u00c7inlilerin o zaman d\u00fc\u015fman\u0131na \u00e7ok ac\u0131mas\u0131z olu\u015fu \u00a0yan\u0131 d\u00fc\u015fman\u0131n\u0131 k\u00f6kten yok etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olu\u015fu. \u00d6b\u00fcr\u00fc ise 21.as\u0131rdaki bir \u00c7inli bilim adam\u0131n\u0131n nazar\u0131nda bir yabanc\u0131 ulusun as\u0131rlar boyunca nesilden nesle k\u00f6le yap\u0131lmas\u0131n\u0131n bir t\u00fcrl\u00fc esneklik, merhamet say\u0131lmas\u0131.<\/p>\n

Memleketteyken bir Kazak m\u00fchendisle tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m,.Onun dedi\u011fine g\u00f6re, \u00c7inli askerler onlar\u0131n \u015firketinden baz\u0131 cihazlar\u0131 sat\u0131n alm\u0131\u015f, o satt\u0131\u011f\u0131 cihazlar\u0131 yerle\u015ftirmek i\u00e7in bir ka\u00e7 \u00c7inli m\u00fchendisle beraber (Do\u011fu T\u00fcrkistan’daki) belirli \u00a0bir da\u011f\u0131n i\u00e7ine yerle\u015fmi\u015f askeri k\u0131\u015flada bir ka\u00e7 g\u00fcn kalm\u0131\u015f. Onlar O k\u0131\u015flan\u0131n mutfa\u011f\u0131nda askerlerle beraber yemek yemi\u015f. Bu k\u0131\u015flada bir ka\u00e7 bin asker oldu\u011fu i\u00e7in mutfa\u011f\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fckm\u00fc\u015f. \u00c7ince e\u011fitim alm\u0131\u015f bu kazak m\u00fchendisin ilgisini \u00e7eken\u00a0 \u015fey ise mutfa\u011f\u0131n duvar\u0131na as\u0131lm\u0131\u015f olan “O\u011fuzun etini yiyelim ve Hunlar\u0131n kan\u0131n\u0131 i\u00e7elim “diye \u00c7ince b\u00fcy\u00fck harflerle yaz\u0131lm\u0131\u015f sloganm\u0131\u015f. \u00a0O m\u00fchendis bana “bunlar \u015fimdiye kadar bizi yemekten vazge\u00e7memi\u015f “demi\u015fti. Sizlere daha iyi anlatmak i\u00e7in bu slogan\u0131n hikayesini k\u0131saca \u00f6zetlemek istiyorum. Bu slogandaki s\u00f6zler \u00c7inlilerin g\u00fcney Song hanedanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 generali Y\u00f6fey\u2019in\u00a0 s\u00f6zleri (\u015fiiri) olup, bu \u015f\u00f6yle bir rivayeti yans\u0131t\u0131yor :MS 75.y\u00fczy\u0131lda \u00c7in’in do\u011fu Han hanedan\u0131n bat\u0131 diyar (Do\u011fu T\u00fcrkistan) diasporadaki az say\u0131l\u0131 askeri 20 bin Hun tanr\u0131s\u0131 ordusunun sald\u0131r\u0131s\u0131na u\u011fram\u0131\u015f. \u00c7inli askerlerin \u00e7o\u011fu \u00f6lm\u00fc\u015f, sonunda geriye kalan birka\u00e7 y\u00fcz asker surun i\u00e7ine hapsolmu\u015f. Hunlar onlar\u0131 ku\u015fatarak su ve tah\u0131ldan kesmi\u015f. \u00c7inli askerler konu\u015fmak i\u00e7in gelen Hun temsilcisini kand\u0131r\u0131p surun i\u00e7ine sokmu\u015f ve \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f, etinden kebap yap\u0131p, surun duvar\u0131ndan Hunlara g\u00f6stererek etini yemi\u015fler, kan\u0131n\u0131 i\u00e7mi\u015fler, b\u00f6ylece 13 \u00c7inli asker Jiayugenden ge\u00e7erek \u00c7in\u2019e ka\u00e7m\u0131\u015flar . Ben bir tarih\u00e7i de\u011filim, bu y\u00fczden bu rivayetin temelini tart\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131m. Ama bunun ger\u00e7ek oldu\u011funu varsayarsak o zaman b\u00f6yle bir ger\u00e7ekle y\u00fczle\u015firiz. Bu hadiseden sonra 13 Hanedan de\u011fi\u015ftiren ve \u00a01000 y\u0131l ge\u00e7tikten sonra Song hanedanl\u0131\u011f\u0131nda olan \u00c7inliler bu tarihi hen\u00fcz unutmam\u0131\u015f ve \u015fiir yaz\u0131p \u00f6vm\u00fc\u015fler. \u00a0Ondan sonra yine 8 hanedan de\u011fi\u015ftirip muhtemelen 800 y\u0131l sonraki bug\u00fcnde de bu tarihi sloganlar yine \u00c7in ordusunun k\u0131\u015flas\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu 1800 y\u0131l boyunca 21 hanedan de\u011fi\u015fti, 2-3 defa d\u00fc\u015fman\u0131na m\u00fcnkariz oldu ve tekrar dirildi. Dili ve \u00f6rf\u00fc de\u011fi\u015fti. \u0130slam ve Hristiyan dinleriyle tan\u0131\u015ft\u0131, Bat\u0131’n\u0131n sanayi devriminden sonraki yeni k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131, kapitalizm ve kom\u00fcnizm fikirlerini benimsedi, iki d\u00fcnya sava\u015f\u0131na kat\u0131ld\u0131, BM\u2019de be\u015f daimi \u00fcyeden biri oldu, atom ve internet \u00e7a\u011f\u0131na girdi, aya roket g\u00f6nderdi….\u00a0 Ama “O\u011fuzlar\u0131n etini yemek, Hunlar\u0131n kan\u0131n\u0131 i\u00e7mek “arzusu hen\u00fcz ortadan kalkmad\u0131. E\u011fer bu sloganlar yaln\u0131z internetteki \u00c7in \u00e7ay evlerinde ak\u0131yor olsayd\u0131, bunun baz\u0131 \u015fovenistlerin i\u015fi oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirdik, ama bir emir vermeden bir kur\u015funun bile ate\u015flenmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan \u00c7in ordusunun k\u0131\u015flas\u0131nda yer almas\u0131 hi\u00e7 bir \u015fekilde tesad\u00fcf olamaz, bunu \u00e7ok iyi bilmemiz gerekiyor.<\/p>\n

Al\u00e7aklar\u0131n tarihini dinlemi\u015f olduk, “O\u011fuzun eti, Hunun kan\u0131” rivayetini de duyduk, \u015fimdiki sorum: “\u00c7ini ne kadar anl\u0131yoruz”? Kanl\u0131 dersleri alan atalar\u0131m\u0131z \u00c7in’e dikkat etmenin gere\u011fini ta\u015f\u0131n \u00fczerini oyarak bize b\u0131rakt\u0131lar ve b\u00f6yle ak\u0131ll\u0131 atalara sahip olmaktan gurur duyuyorum.<\/p>\n

Ama biz bunu hat\u0131rlad\u0131k m\u0131? \u00c7in’e ger\u00e7ekten dikkatli davrand\u0131k m\u0131? Hay\u0131r ! dolay\u0131s\u0131yla yava\u015f yava\u015f bug\u00fcn i\u00e7inde bulundu\u011fumuz bu hale geldik. \u015eimdi bile ya\u015famla \u00f6l\u00fcm\u00fcn ortas\u0131nda a\u011f\u0131r zul\u00fcm ve g\u00fc\u00e7l\u00fc d\u00fc\u015fman \u00f6n\u00fcnde ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilemeyen baz\u0131 insanlar\u0131m\u0131z, \u00c7in’in demokratikle\u015ftirilmesinden sonra veya belirli bir dini inanca sahip olduktan sonra bize merhamet edeceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ve \u00fcmit ediyorlar. \u00c7aresizlik her \u015feye neden oluyor, ama \u00e7aresizlikten akl\u0131m\u0131z\u0131 kaybedersek hi\u00e7 bir \u015fey d\u00fczelmeyecek , aksine zararl\u0131 \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131z ve bu riskli olacak. Tamam, baz\u0131lar\u0131 “Bir ulusu bir \u00e7ubukla s\u00fcremeyiz” diyebilir, kat\u0131l\u0131yorum. Do\u011frusu bu politik a\u00e7\u0131dan s\u00f6ylenebilir, ama bu zaman ve mekanla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bizim sorunumuzu bat\u0131 ya da ba\u015fka yerlerdeki uzmanlar bu \u015fekilde yorumlayabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar bizim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz zulm\u00fc do\u011frudan g\u00f6rmediler, yedi\u011fimiz sopay\u0131 asla yemediler. Onlar\u0131n anlad\u0131klar\u0131 \u00c7in ise teoride, istatistik listelerde g\u00f6z\u00fcken \u00c7indir. E\u011fer hipotez veya yarg\u0131 do\u011fru de\u011filse etkisiz kal\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu onlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131yla hi\u00e7 ilgisi olmayan meseledir. Bizde b\u00f6yle bir atas\u00f6z\u00fc var:”Duman\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 baca biliyor “. \u00c7in’le beraber ya\u015faman\u0131n , daha do\u011frusu \u00c7in i\u015fkencesi alt\u0131nda ya\u015faman\u0131n nas\u0131l oldu\u011funu biz \u00e7ok iyi biliriz. Bize yanl\u0131\u015f yapmaya f\u0131rsat yok, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu bizim i\u00e7in ya\u015famla \u00f6l\u00fcm meselesi. Bende \u00c7in’i mikro d\u00fczeyde de\u011ferlendirmek ve hangisinin iyi hangisinin k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu bilimsel olarak de\u011ferlendirmek istiyorum. Ama bu bize g\u00f6re uygun de\u011fil hi\u00e7 de\u011filse \u015fimdilik uygun de\u011fil. Bu sanki biri \u00fcst\u00fcm\u00fcze binip bo\u011faz\u0131m\u0131z\u0131 s\u0131k\u0131nca biz alt\u0131nda yat\u0131p ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131 ka\u015f\u0131yarak “Buda mutlak k\u00f6t\u00fc de\u011fil, bununda iyi taraflar\u0131 var “diye d\u00fc\u015f\u00fcnmek oluyor. \u00d6nce yerimizden kalkal\u0131m, bize binen o ki\u015fiyi \u00a0iterek g\u00fcvenli mesafe b\u0131rakal\u0131m, sonra bilimsel olarak de\u011ferlendirmek i\u00e7in zaman\u0131m\u0131z olacak.<\/p>\n

\u201c\u00c7inlilerin hepsi ayn\u0131 de\u011fil, b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerdeki ve e\u011fitim g\u00f6renlerin zihinleri a\u00e7\u0131l\u0131yor\u201d diyenlere yine Cecangni \u00f6rnek verece\u011fim . Cecang, \u015eanghay b\u00f6lgeleri Afyon Sava\u015f\u0131ndan bu yana Bat\u0131’n\u0131n geli\u015fmi\u015f k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc kar\u015f\u0131layan ilk \u00c7in b\u00f6lgeleridir. Cecang eskiden “Edipler mekan\u0131”diye tan\u0131nm\u0131\u015f, Lu\u015f\u00fcn, Mawd\u00fcn, Ey\u00e7ing gibi \u00e7ok say\u0131da edipler, \u00c7ucing gibi devrimciler, Cangjiexi (\u00c7ankey\u015fik), Cuenlay gibi politikac\u0131lar\u0131n yeti\u015fti\u011fi mekand\u0131r. \u00c7in’in iki akademisindeki 1000 den\u00a0 fazla akademisyenin \u00bc \u00fc \u00a0Cecang\u2019 dand\u0131r.<\/p>\n

Onlar ticaretteki zekas\u0131 ve cihan gezerli\u011fiyle me\u015fhurdur. Yan\u0131 onlar kalite a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00c7inlilerin \u00f6nderleridir.\u00a0 E\u011fer \u00c7inlilerin b\u00f6yle kaliteli insanlar\u0131 kendilerine teslim olarak asimilasyon olan yabanc\u0131 ulusu yetkililerin yard\u0131m\u0131yla ya da yard\u0131ms\u0131z 6 as\u0131r k\u00f6le yapm\u0131\u015fsa, o zaman orta ova ve sar\u0131 toprakl\u0131 tepedeki tarihten bu yana kar\u0131nlar\u0131 doymayan, giysisiz \u00c7inlilerden ne beklenebilir? Yine baz\u0131lar\u0131 “\u00c7inliler Hristiyanl\u0131\u011fa inanmaya ba\u015flad\u0131, \u00e7ok yak\u0131nda \u00c7in b\u00fcy\u00fck Hristiyan \u00fclkesi olacak. Dine inand\u0131ktan sonra merhametli olacakt\u0131r “diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Hristiyan \u00c7inlilerle i\u015f birli\u011fi yapmay\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu diyerek te\u015fvik ediyor. \u00d6nce \u015funu sormak istiyorum: Neden burada sadece H\u0131rvatistan dinini \u00f6l\u00e7\u00fc yap\u0131yorsunuz? \u00c7in eskiden Budizm’e inan\u0131yordu, Budizm’de t\u0131pk\u0131 Hristiyan ve \u0130slam gibi bar\u0131\u015f\u0131 ve ba\u015fkalara iyilik yapmay\u0131 te\u015fvik eden bir dindir. Budist rahiplerin k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck hayvanlara bile zarar vermemesi, hayvanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmekten ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in et yememesi de bunu kan\u0131tlamaktad\u0131r. Ama bu nedenle \u00c7inliler merhametli olabildi mi? Cevap hay\u0131rsa o zaman neden bug\u00fcn umudu Hristiyan \u00c7inlilere ba\u011fl\u0131yorsunuz? Dini inan\u00e7lar burada belirleyici fakt\u00f6r de\u011fildir, e\u011fer durum b\u00f6yle olsayd\u0131 dinda\u015f\u0131m\u0131z Macongying bizi vah\u015filerce \u00f6ld\u00fcrmezdi. Buradaki belirleyici fakt\u00f6r insanlar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131d\u0131r ve bu insanlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye, karar vermeye sevkeden k\u00fclt\u00fcrd\u00fcr. S\u00fcncongshen, Cangceshi, Cuenleyler Hristiyanlar idi, onlardan ne g\u00f6rd\u00fck? Hristiyan havari Hong\u015fu\u00e7uan Taiping ayaklanmas\u0131yla Hristiyan hakimiyeti kurmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131 ve sonu\u00e7 ne oldu? \u0130nsanl\u0131k tarihindeki en kanl\u0131 katliam\u0131 yaratt\u0131. Di\u011ferleri ise “Bat\u0131’da e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f ya da ya\u015fam\u0131\u015f \u00c7inlilerin fikirleri ilerlerse, bize c\u00f6mert\u00e7e davranabilir” umudunu ta\u015f\u0131yorlar . S\u00fcncong\u015fen Amerika’da b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ve orada e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc, Cangce\u015fi ve \u015eingsisay Japonya’da e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc, Cuenley, Liu\u015fav\u00e7i, Ding\u015faoping lar Fransa’da e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc, mevcut yetkililerin bir \u00e7o\u011fu yurt d\u0131\u015f\u0131nda e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc, biz onlardan neler g\u00f6rd\u00fck ve g\u00f6r\u00fcyoruz? Yak\u0131n zamanda yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00c7inli \u00f6\u011frencilerin Uygur ve Tibet aktivistlerine hakaret etti\u011fini hatta onlar\u0131 tehdit etti\u011fini g\u00f6rd\u00fck. Bu \u00f6\u011frenciler bin ki\u015fiden biri olarak se\u00e7ilmi\u015f \u00c7inli elitlerdir.<\/p>\n

Yukar\u0131daki \u00f6rneklere dayanarak akl\u0131m\u0131za \u015f\u00f6yle sorular geliyor:O\u00a0 zaman \u00c7inliler neden de\u011fi\u015fmiyor? Neden g\u00fczel ve iyi \u015feyleri kabul etmiyor? Buradaki sorun Hristiyanl\u0131k ya da Bat\u0131n\u0131n e\u011fitiminde de\u011fil, ka\u00e7 bin y\u0131ll\u0131k \u00c7in k\u00fclt\u00fcr\u00fcndedir. Bu \u00c7inlilerin daha sonra hangi dine girdikleri ya da hangi okula gittikleri \u00f6nemli de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n \u00e7ocuklu\u011fu, gen\u00e7li\u011fi yo\u011fun bir \u00c7in k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde ge\u00e7mi\u015ftir. Yani Bahar \u015fenli\u011finde ka\u011f\u0131t para yak\u0131yorlar, havai fi\u015fek ate\u015fleyip, cin-\u015feytanlar\u0131 kovuyorlar. Hayvanlar\u0131 en ac\u0131mas\u0131z bir \u015fekilde \u00f6ld\u00fcrmenin ,etleri taze ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde yemenin iyi bir yol oldu\u011funu \u00f6\u011frenerek b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015flerdir. Di\u011fer uluslarca a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k, namertlik buldu\u011fu aldatmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 “36 sanat “diye ezberliyorlar. Haktan de\u011fil, g\u00fc\u00e7ten yana olmay\u0131 \u060ch\u00fckumete \u00e7irkin g\u00f6z\u00fckenleri ispiyonlayarak, g\u00f6zalt\u0131na ald\u0131rmay\u0131 aile ve okul e\u011fitimleriyle kafalar\u0131na koymu\u015flar.<\/p>\n

Tarih\u00a0 kitaplar\u0131nda \u00c7in’i “merkezi \u00fclke”, di\u011ferlerinde “yaban\u0131l” diye yazm\u0131\u015flar. Kendilerini m\u00fcnkariz eden Mo\u011fol, Man\u00e7u \u0130mparatorlu\u011funu “\u00c7in hanedan\u0131 “diye \u00f6\u011frendiler, dolays\u0131yla T\u00fcrkistan, Tibet topraklar\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla kendi topra\u011f\u0131 zanetti. “O\u011fuzun etini yiyelim, Hunun kan\u0131n\u0131 i\u00e7elim”i c\u00f6mertlik, vatanperverlik olarak anlad\u0131lar…vs. B\u00fct\u00fcn bunlar bu ulusta \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f, de\u011fi\u015fik bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r. Konf\u00fc\u00e7y\u00fcs\u00e7\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncedeki hukuka, tabakaya teslim olma ilkesi onlar\u0131 zulme k\u00f6r bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na y\u00f6neltti. Fakat onlar da insan olduklar\u0131 i\u00e7in bu zul\u00fcmler birikince bunlar\u0131 i\u00e7lerinde \u00f6fke ve nefrete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcler. Ancak Konf\u00fc\u00e7y\u00fcs onlar\u0131n \u00f6fkesinin y\u00f6neticileri ve g\u00fc\u00e7l\u00fcleri bo\u011fmas\u0131na izin vermiyordu. O zaman ne yapmak laz\u0131m? Kendinden zay\u0131flara zorbal\u0131k ederek manevi bir denge bulmak gerekiyor. Her \u015feyden korkan, ama kendinden bile daha zay\u0131f olan Kongyicinin g\u00f6t\u00fcn\u00fc tekmeleyen Akiyu imaj\u0131 bo\u015funa yarat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00fczden kom\u00fcnist partiye\u00a0 hakaret eden \u00c7inliler, bizi bask\u0131 alt\u0131na almak\u00a0 s\u00f6z konusu oldu\u011funda ac\u0131mas\u0131zca h\u00fckumetlerinin yan\u0131nda olurlar. Asl\u0131nda k\u00fclt\u00fcr\u00fcn tefekk\u00fcr ve karar verme \u00fczerindeki etkisi t\u00fcm uluslarda var olan bir olgudur. Ayn\u0131 siyasi sistemle y\u00f6netilseler bile farkl\u0131 uluslar\u0131n farkl\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 olacakt\u0131r. Burada ulusun ana g\u00f6vdesinin tefekk\u00fcr\u00fc ve eylemlerini etkileyen k\u00fclt\u00fcr fakt\u00f6r\u00fc vard\u0131r. Bunun bir \u00f6rne\u011fi olarak ayn\u0131 Avrupa \u00fclkelerinden olan \u0130ngiliz, \u0130spanyol ve Frans\u0131zlar\u0131n s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmi\u015f uluslar\u0131na kar\u015f\u0131 farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 \u00a0g\u00f6sterebiliriz. Bu konunun uzman sosyoloji ve psikologlar i\u00e7in tart\u0131\u015fmaya daha uygun oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

\u00c7in zulm\u00fc artt\u0131k\u00e7a, \u00f6zellikle kamp meselesi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra, sinirlerimiz dayanamaz oldu. Bir \u00e7ok insan “b\u00f6yle k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc sadece \u00c7in kom\u00fcnistlerinin yapabilece\u011fi” sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131. Fakat tarihe bakarsak b\u00f6yle vah\u015fetlerin, ayn\u0131 bask\u0131c\u0131 politikalar\u0131n \u00c7in tarihinin farkl\u0131 a\u015famalar\u0131nda var oldu\u011funu ve bu konuda \u00e7ok deneyime sahip oldu\u011funu g\u00f6rebiliyoruz. \u015e\u00f6yle diye biliriz ki, bize g\u00f6re y\u00fcr\u00fct\u00fclen ceza kamplar\u0131 da dahil olmak \u00fczere bir s\u00fcr\u00fc insan kal\u0131b\u0131ndan \u00e7\u0131kan ac\u0131mas\u0131z politikalar asl\u0131nda yeni moda de\u011fil, tarihsel ka\u011f\u0131tlarda bulunan eski moda kal\u0131plar\u0131d\u0131r. Demek istedi\u011fim, binlerce y\u0131l boyunca bunlar\u0131n k\u0131yafetleri de\u011fi\u015fti, dili-yaz\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fti, topra\u011f\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc de\u011fi\u015fti, siyasi sistem ve formlar\u0131 de\u011fi\u015fti, ama ba\u015fkalar\u0131 yaban\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnmekle k\u00fc\u00e7\u00fcmseyen, zaman\u0131 gelince kendinden daha zay\u0131flar\u0131 yeyip yok eden huyu hi\u00e7 de\u011fi\u015fmedi. Bu y\u00fczden Marksizm-Leninizm fikri ile donanm\u0131\u015f bir rejimin askeri k\u0131\u015flas\u0131nda 1800 y\u0131l \u00f6nceki vah\u015feti \u00f6ven bir slogan\u0131n olmas\u0131 nedensiz de\u011fildir. Yani, ne kadar zaman de\u011fi\u015firse de\u011fi\u015fsin, ne kadar yeni bilgi edinilirse edinilsin, zay\u0131flara zorbal\u0131k etmek ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131 yemek her zaman de\u011fi\u015fmeyen yol g\u00f6sterici hedefleri olmu\u015ftur.<\/p>\n

“\u00c7in demokratlar\u0131yla, \u00c7inli Hristiyanlarla, k\u0131sacas\u0131 birlikte \u00e7al\u0131\u015fmak isteyenlerle i\u015f birli\u011fi yaparak \u00c7in Kom\u00fcnist Partisine kar\u015f\u0131 gelmek” bu g\u00fcnlerde ortaya \u00e7\u0131kan sloganlardan biridir. Bunu s\u00f6yleyenler bunun nedenlerine \u015f\u00f6yle i\u015faret\u00a0 ediyor: “Biz zay\u0131f\u0131z, onlar g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, avantajdan faydalanmal\u0131y\u0131z”,”\u015fimdilik evet diyerek, sonra bildi\u011fimizi yapaca\u011f\u0131z “,”kom\u00fcnist partiyi\u00a0 hedeflersek, bat\u0131n\u0131n deste\u011fini al\u0131r\u0131z “…vs. Bunlar\u0131 i\u015fitirken do\u011fruymu\u015f gibi geliyor. Hakikaten avantajdan faydalanmak iyidir, ama faydaland\u0131m diye prensipten vazge\u00e7mek \u00a0mi gerekiyor?<\/p>\n

\u00d6nce \u00c7in Kom\u00fcnist Partisine muhalefet konusunu ele alal\u0131m, bu slogan\u0131n k\u0131sa vadede etkisi olmu\u015f olabilir, ama \u00c7in ile olan m\u00fccadelemiz 4-5 g\u00fcnde bitmiyor. Man\u00e7u ve Mo\u011fol \u0130mparatorlu\u011funu \u00c7in’in hanedan\u0131 olarak yanl\u0131\u015f anlayan d\u00fcnya insanlar\u0131 bizi daha iyi tan\u0131m\u0131yor veya anlam\u0131yorlar.<\/p>\n

Bu y\u00fczden onlara anlatmam\u0131z, \u00f6\u011fretmemiz gerekiyor. Bunun canl\u0131 bir \u00f6rne\u011fiyse d\u00fcnyadan gizlice y\u00fcr\u00fctmek isteyen ceza kamplar\u0131n\u0131 kendi \u00e7abalar\u0131m\u0131zla d\u00fcnya medyas\u0131nda s\u0131cak bir konu haline getirmi\u015f olmam\u0131zd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla d\u00fcnyaya davam\u0131z\u0131n karakterini \u00a0\u00a0nas\u0131l anlat\u0131yorsak, d\u00fcnya da sonunda \u00f6yle kabul edecektir. “Ne ekersen onu bi\u00e7ersin “diye atas\u00f6z\u00fc var. E\u011fer davam\u0131z\u0131 \u00c7in’in i\u015fgaline kar\u015f\u0131 de\u011fil, belli bir partinin bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 tarif edersek, d\u00fcnya insanlar\u0131 da \u00f6yle kabul edeceklerdir.\u00a0 “Bu \u00c7in’in i\u00e7 meselesi, parti de\u011fi\u015firse, biraz iyi biri y\u00f6netirse Uygurlar\u0131n g\u00f6z ya\u015flar\u0131 da dinecektir “diye d\u00fc\u015f\u00fcneceklerdir. Dolay\u0131s\u0131yla “beni vurmazsa, bo\u015fanmayacakt\u0131m”cas\u0131na \u00e7aresiz kad\u0131n davas\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p, “Hay\u0131r! \u00c7in bana tecav\u00fcz etti! D\u00fcnyay\u0131 ise aldat\u0131yorlar! Bundan sonra\u00a0 bunlarla beraber ya\u015famak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil! ” diyecek kadar c\u00fcretkar olmam\u0131z laz\u0131m. B\u00f6ylece t\u00fcm d\u00fcnya as\u0131l meseleyi anlayacakt\u0131r. Kad\u0131 da araya girebilecektir. Tibetlilerin izledi\u011fi yol bizim i\u00e7in ac\u0131 bir ders olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u015eimdi demokratik veya Hristiyan \u00c7in \u00f6rg\u00fctlerine gelelim, hakikaten biz \u00e7ok zay\u0131f, onlar o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc m\u00fc? D\u00fcnyada 50 den fazla s\u00f6zde \u00c7in demokratik \u00f6rg\u00fct\u00fc vard\u0131r, onlar ekonomik, \u015f\u00f6hret gerginlikleri ile k\u00f6pek -kedi etkile\u015fimi durumundad\u0131r. Milyonlarca \u00c7inli n\u00fcfusa sahip olan ABD\u2019 de protestoya 30 insan bile gelmiyor. 30-40 y\u0131ll\u0131k ge\u00e7mi\u015fe sahip olan \u00c7in demokratik \u00f6rg\u00fctleri ve liderleri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda hen\u00fcz iki y\u0131l bile olmayan doland\u0131r\u0131c\u0131 t\u00fcccar Govinguy\u0131n\u00a0 tatl\u0131 s\u00f6z veya dedikodular\u0131na aldanarak maymun oyunu oynamaya ba\u015flad\u0131. Sadece bu noktalar bile ne kadar da\u011f\u0131n\u0131k olduklar\u0131n\u0131 ve kamu taban\u0131n\u0131n ne kadar zay\u0131f oldu\u011funu kan\u0131tlad\u0131. En \u00f6nemlisi, bizi y\u00fczy\u0131llard\u0131r yabaniler ve d\u00fc\u015fmanlar olarak g\u00f6ren bu \u00c7inliler neden bizi i\u015fbirli\u011fi i\u00e7in ar\u0131yorlar?\u00a0 Ticarette bir ilke vard\u0131r: Sadece yat\u0131r\u0131m getirisi b\u00fcy\u00fck oldu\u011funda iyi bir ticaret olacakt\u0131r. \u00c7inliler bunu hesaba katt\u0131 ve bize geldi. Demek ki\u00a0 biz d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz kadar zay\u0131f de\u011filiz\u00a0 en az\u0131ndan bu a\u015famada. Ancak\u00a0 \u00c7inliler i\u00e7in \u00e7ok de\u011ferli olan bu de\u011ferimizi do\u011fru bir \u015fekilde tan\u0131yabildi\u011fimizde do\u011fru de\u011ferlendirmeyi yapabiliriz. “Biraz eksik diyor ya Ka\u015fgar’l\u0131lar, \u0130\u015fte \u015fu ruhumuza devam edelim. Biraz \u00e7\u0131kar, birer nutuk sahnesi, \u00fcnl\u00fc politikac\u0131yla foto\u011fraf \u00e7ekmek, g\u00f6r\u00fc\u015fmek gibi f\u0131rsatlar i\u00e7in prensipten vaz ge\u00e7meyelim. \u00dclkemizi tan\u0131mlad\u0131klar\u0131 gibi adland\u0131rmayal\u0131m. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k arzumuzdan vazge\u00e7meyelim. Davam\u0131z bundan daha de\u011ferli olacak, bunu unutmayal\u0131m. \u0130ngilizce konu\u015fan, elinde \u0130ncil yada Bat\u0131 okul diplomas\u0131 ta\u015f\u0131yan \u00c7inlilerin asl\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnden ba\u015flay\u0131p “O\u011fuzun etini yiyelim, Hunun kan\u0131n\u0131 i\u00e7elim ”\u00a0 slogan\u0131n\u0131 ezberleyip, b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc unutmayal\u0131m. Hunlar gitti, yok oldu, ama O\u011fuz nesli daha var. Kendimizin ,\u00c7inlilerin yemek istedi\u011fi O\u011fuz nesli oldu\u011fumuzu asla unutmayal\u0131m.<\/p>\n

\u0130\u015fbu makale Uygur Akademisi taraf\u0131ndan Uygurcadan T\u00fcrk\u00e7eye aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Uygurca as\u0131l kayna\u011f\u0131: www.akademiye.org\/ug\/?p=157215<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ekrem \u0130LK \u00c7in\u2019in Cecang (Zhe Jiang) eyaletinin \u015eav\u015fing (Shao xing), Ninbo (Ning bo), Cu\u015fen (Zhou shan) gibi il ve il\u00e7elerinde “al\u00e7aklar” diye bir kavim (topluluk) vard\u0131r.\u00a0 Bu kavimin varolu\u015fu hakk\u0131nda t\u00fcrl\u00fc bilgiler vard\u0131r ve \u00c7in bilim adamlar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131rmas\u0131 neticesinde bunlar\u0131n kimli\u011fi tespit edilmi\u015ftir. Yani \u00c7inliler, Mo\u011follar\u0131n Yuan hanedanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u0131kt\u0131ktan sonra, Mo\u011fol yaylalar\u0131na geri d\u00f6nemeden esir […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24,19],"tags":[],"class_list":["post-3858","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turk-dunyasi","category-turkiye-ve-cin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3858","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3858"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3858\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3871,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3858\/revisions\/3871"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3858"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3858"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3858"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}