T\u00fcrkistan; Rus ve \u00c7inliler taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f, i\u015fgal edilmi\u015f T\u00fcrk\u00fcn topraklar\u0131.<\/p>\n
T\u00fcrklerin \u201cAta Yurdu\u201d.<\/p>\n
Ne kadar fark\u0131nday\u0131z?<\/p>\n
Google\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 analize g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de en \u00e7ok aranan kelimeler; se\u00e7im gibi, spesifik konular\u0131 d\u0131\u015far\u0131da tutarsak, 2018\u2019de dolar-bedelli askerlik, 2019\u2019da ise sigara fiyatlar\u0131, dolar gibi kelimeler olmu\u015f. Me\u015fgul oldu\u011fumuz alanlar belli.<\/p>\n
Bu nedenle \u201cOsman Batur-Bakhtur-Bahad\u0131r\u201d kim diye sormak istemem, Do\u011fu T\u00fcrkistan neresi diye sormak istemem, Uygurlar kim desem \u201creyna\u201d-\u201c\u0131\u015fid\u201d demelerinden korkar\u0131m.<\/p>\n
2015 y\u0131l\u0131nda Erdo\u011fan\u2019la \u00c7in\u2019e giden \u201cgazeteci\u201d Verda \u00d6zer\u2019e sorsam; \u201cUygurlar tarih boyu \u00c7inlilerle ya\u015fam\u0131\u015flar, niye karga\u015fa \u00e7\u0131kar\u0131yorsunuz\u201d der. Demi\u015f de zaten.<\/p>\n
En iyisi ben sormayay\u0131m, yazay\u0131m. Belki okuyan \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Do\u011fu T\u00fcrkistan, \u00c7inlinin \u201cXinjiang-Sincan-yeni \u00fclke\u201d dedi\u011fi topraklar. Uygurlar ve Kazaklar gibi, T\u00fcrkiye\u2019yi \u00e7ok yak\u0131ndan ilgilendiren topluluklar ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Bu topluluklar \u00c7inliler taraf\u0131ndan yok edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Kimlikleri, dinleri, adetleri, nesilleri, toplum olarak varl\u0131klar\u0131 yok ediliyor. Zulm\u00fcn haddi hesab\u0131 yok. Milyonlarca insan \u201ctoplama kamplar\u0131nda\u201d \u00c7inlile\u015ftiriliyor. Ne Kazakistan Devleti ve ne de T\u00fcrkiye Devleti bu meseleye ilgi g\u00f6stermiyor.<\/p>\n
T\u00fcrkiye de, Kazakistan da, \u00c7in\u2019in \u201cmilyarlarca dolarl\u0131k yat\u0131r\u0131mlar\u0131 hat\u0131r\u0131na\u201d sus pus vaziyetteler.<\/p>\n
\u0130nsanl\u0131k i\u00e7in hepimiz sesimizi y\u00fckseltmeliyiz. Bildi\u011fimiz b\u00fct\u00fcn dillerde Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da ya\u015fayan \u201cUygurlar\u0131n-Kazaklar\u0131n feryad\u0131n\u0131\u201d duyurmal\u0131y\u0131z. Hani zaman\u0131 geldi\u011finde diyoruz ya \u201cbiz ne b\u00fcy\u00fck milletiz, biz T\u00fcrkler, biz M\u00fcsl\u00fcmanlar, biz insan haklar\u0131 savunucular\u0131 filan filan\u201d.<\/p>\n
Hong Kong\u2019da olanlar\u0131 takip etmi\u015fsinizdir. \u00d6zg\u00fcrl\u00fckleri i\u00e7in aylard\u0131r m\u00fccadele ediyorlar. Onlar bile destek oluyor Uygurlara. T\u00fcrkiye\u2019de sadece c\u0131l\u0131z sivil toplum ses veriyor, devlet ise yok.<\/p>\n
Ben bu yaz\u0131da i\u015fin bir ba\u015fka boyutunu dikkatinize sunmak istiyorum. \u0130\u015fin \u201cstratejik boyutunu\u201d.<\/p>\n
Ama \u00f6nce \u00e7ok kaba hatlar\u0131 ile \u00c7in\u2019den bahsetmeliyim. \u0130nsan \u201c\u00fcrk\u00fcyor\u201d de\u011fil mi? Koca \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dakiler, \u201cbizler\u201d ne yapabiliriz ki?<\/p>\n
\u00c7in\u2019in stratejik problem alanlar\u0131n\u0131 iyi anlarsak, Do\u011fu T\u00fcrkistan m\u00fccadelesini daha do\u011fru bir zemine oturtur, kuru milliyet\u00e7ilik s\u00f6yleminden \u00e7\u0131karabiliriz. \u00c7in \u201cproblemli\u201d bir \u00fclke, \u201cyenebiliriz\u201d, orada da \u201cdemokrasi\u201d olabilir. Do\u011fu T\u00fcrkistan da yaln\u0131z de\u011fil.<\/p>\n
<\/p>\n<\/div>\n
\n
\u00c7in; etraf\u0131ndaki bir\u00e7ok \u00fclkeyi i\u015fgal etmi\u015f ve ciddi kriz alanlar\u0131 olan bir \u00fclke. Do\u011fu T\u00fcrkistan, Tibet ve \u0130\u00e7 Mo\u011folistan, Hong Kong bunlar\u0131n en b\u00fcy\u00fckleri. Hatta Man\u00e7urya. \u00c7in\u2019in i\u015fgal etti\u011fi \u00fclkeler, ba\u011f\u0131ms\u0131z olabilmek i\u00e7in ciddi \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131yorlar ve uluslararas\u0131 destek de g\u00f6r\u00fcyorlar.<\/p>\n
Demek Do\u011fu T\u00fcrkistan yaln\u0131z de\u011fil. Bunu koyal\u0131m cebimize.<\/div>\n
<\/div>\n
\n
\u00c7in, Amerika ile \u201cPasifik\u2019te \u00fcst\u00fcnl\u00fck m\u00fccadelesi\u201d i\u00e7inde. \u00c7in\u2019in Pasifik \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 olduk\u00e7a problemli. Kendilerine ait oldu\u011funu iddia ettikleri \u201c\u00c7in Denizi\u201d b\u00f6lgedeki di\u011fer \u00fclkelerin \u201chak ve pay\u201d iddia ettikleri bir yer. Bu b\u00f6lge petrol ve do\u011falgaz zengini. Petrol ve do\u011falgazdan; Brunei, Endonezya, Malezya, Filipinler, Tayvan ve Vietnam da pay istiyor. Adalar\u0131n aidiyeti de tart\u0131\u015fmal\u0131. Ayr\u0131ca Malacca Bo\u011faz\u0131ndan ge\u00e7i\u015flerde, \u00c7in deniz ula\u015f\u0131m\u0131 olumsuz etkileniyor. ABD bu b\u00f6lgede a\u00e7\u0131k deniz ula\u015f\u0131m\u0131nda \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nemsiyor. \u00c7in ve ABD b\u00f6lgede ciddi miktarda askeri y\u0131\u011f\u0131na\u011fa sahip.<\/p>\n
Yani, \u00c7in i\u00e7in her \u015fey o kadar kolay de\u011fil. En stratejik b\u00f6lgede ciddi rakipleri var. Bunu da koyal\u0131m cebimize.<\/p>\n
\u00c7in\u2019in rekabet etti\u011fi \u00fclkelerden birisi de Rusya. T\u00fcrkistan\u2019\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da Ruslar i\u015fgal etmi\u015f vaziyette. Altaylar mesela. Ruslar ve \u00c7inliler T\u00fcrkistan co\u011frafyas\u0131n\u0131 rekabet alan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcrler. Ya payla\u015f\u0131rlar, ya g\u00fc\u00e7l\u00fc olan kazan\u0131r. Halen payla\u015f\u0131m dengesi var. Ama yar\u0131n bilinmez.<\/p>\n
Yani Rus da \u00e7ok rahat de\u011fil, \u00c7in\u2019in kendine yak\u0131n gelmesinden. Bunu da koyal\u0131m cebimize.<\/p>\n
Bu rekabete Japonya\u2019y\u0131 da ilave etmeliyiz. \u201cMan\u00e7urya\u201d b\u00f6lgesi Japonlar\u0131n tarihi emellerinin oldu\u011fu bir b\u00f6lge. Japonlar da Uygur b\u00f6lgesindeki durumdan rahats\u0131z. Bu da cepte.<\/p>\n
\u00c7in\u2019in problemlerini ara\u015ft\u0131rmaya devam edelim.<\/p>\n
\u00c7in \u015f\u00fcphesiz d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ikinci ekonomisi. Bu ekonomi; enerji, ham madde ve sanayi altyap\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131. Ekonominin kurumsal altyap\u0131s\u0131 sistemi y\u00f6netemiyor.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, \u201c\u00c7in\u2019in \u00fcretim ve ihracat\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi \u015fartlara ba\u011fl\u0131\u201d.\u00a0 Tam bir kaynak ve enerji ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 bir ekonomi. \u00c7in\u2019in \u00fcr\u00fcnlerini pazarlara h\u0131zl\u0131ca ula\u015ft\u0131rabilmesi i\u00e7in; d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yayg\u0131n, g\u00fcvenli ve h\u0131zl\u0131 bir ula\u015ft\u0131rma \u015febekesine ihtiyac\u0131 var. \u00dcretirsin ama ula\u015ft\u0131ramazs\u0131n. \u00dcreteceksin ama hammadde yok, enerji yok. \u00c7in enerji verimlili\u011finde d\u00fcnyan\u0131n en k\u00f6t\u00fcs\u00fc.<\/p>\n
Gelecek y\u0131llarda \u00c7in sanayisinin g\u00fcnl\u00fck petrol ihtiyac\u0131 17 milyon varil. Bunun 13 milyon varilini d\u0131\u015far\u0131dan getirmek zorunda. Yar\u0131s\u0131 Ortado\u011fu ve \u0130ran olmak kayd\u0131 ile. \u0130ran\u2019da sava\u015f \u00e7\u0131ksa \u00c7in ekonomisi \u00e7\u00f6ker. Petrolden daha fazla da gaza ihtiyac\u0131 var. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck enerji t\u00fcketicisi. Madenler a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131. D\u00fcnyan\u0131n hammadde t\u00fcketiminin lideri \u00c7in ve \u00e7o\u011fu d\u0131\u015far\u0131dan.<\/p>\n
Yani \u201cd\u0131\u015far\u0131dan gelen ve d\u0131\u015far\u0131ya satmak zorunda olan\u201d, \u201cs\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmayan\u201d ve zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan \u201cucuz i\u015f\u00e7i\u201d d\u0131\u015f\u0131nda \u201crekabet g\u00fcc\u00fc zay\u0131f\u201d bir ekonomi. Bunu da koyun cebinize.<\/p>\n
\u00c7in ekonomisinde \u00e7ok kritik bir konuya daha de\u011finerek, \u00c7in\u2019in \u201cdev olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d anlayal\u0131m. \u00c7in\u2019de 500 milyona yak\u0131n insan hala g\u00fcnl\u00fck 5,5 dolar gelir seviyesinin alt\u0131nda. Yani g\u00fcnde 1-2 dolara \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan i\u015f\u00e7iler ile sanayi d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Devlet yap\u0131s\u0131 tam bir kom\u00fcnist diktat\u00f6rl\u00fck. Diktat\u00f6rl\u00fck y\u00f6netiminde, d\u0131\u015far\u0131ya kar\u015f\u0131 \u201ckapitalist mant\u0131k\u201d, i\u00e7eridekilere ise \u201cka\u015f\u0131\u011f\u0131n ucuyla\u201d verilen bir \u201ct\u00fcketim hakk\u0131\u201d.<\/p>\n
Yani \u201csosyal patlama\u201d kap\u0131da. Bunu da koyun cebinize.<\/p>\n
\u00c7in; i\u015fte b\u00fct\u00fcn bu \u201chengameyi\u201d atlatabilmek i\u00e7in, halk\u0131n\u0131; \u201cdiktat\u00f6rl\u00fck rejimi\u201d ile \u201csilahl\u0131 kuvvetlerin g\u00fcc\u00fc\u201d ile ve de \u201cd\u00fcnyaya kapal\u0131\u201d vaziyette tutan, fa\u015fist bir imparatorluk.<\/p>\n
\u00c7in her ad\u0131m\u0131nda bu riskleri dikkate al\u0131yor. \u00c7in; kendisine tehdit olu\u015fturabilecek \u00fclkeleri (Rusya-Kazakistan-T\u00fcrkiye-Pakistan gibi) sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 veya sa\u011flayabilece\u011fi \u201cfinans deste\u011fi ile pasifize ediyor\u201d. \u00c7in sanayisi i\u00e7in gerekli olan hammadde ve enerjiyi, Afrika \u00fclkeleri gibi yoksul \u00fclkeleri \u201cenerji ve hammadde yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ile ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirerek\u201d elde ediyor. Esaret alt\u0131nda tuttu\u011fu; Uygurlar, Tibetliler, Mo\u011follar, Hong Konglular, hatta Ke\u015fmirliler gibi toplumlar\u0131, g\u00fc\u00e7l\u00fc ordusu, g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri, istihbarat unsurlar\u0131 ile bask\u0131 alt\u0131nda al\u0131yor. \u00c7in en \u00e7ok dinden korkuyor. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kutsal kitab\u0131 Kur\u2019an\u2019\u0131 bile de\u011fi\u015ftirerek, toplama kamplar\u0131nda milyonlarca insan\u0131 \u201c\u00c7inlile\u015ftirerek\u201d, sosyal patlama risklerini minimize etmeye \u00e7abal\u0131yor.<\/p>\n
\u00c7in; \u00fcretmek ve satmak zorunda. Aksi halde; ekonomi i\u015flemez ve \u00fclke ayakta duramaz.<\/p>\n
<\/p>\n
\u00c7in; ekonomisinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi sa\u011flamak i\u00e7in; \u201cOne Belt One Road- Bir kemer Bir Rota\u201d veya \u00c7ince \u201cI dai, I lu\u201d dedi\u011fi bir ula\u015ft\u0131rma projesini, Asya ve Avrupa \u00fclkelerine kabul ettirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Proje ile gelecek 50 y\u0131l\u0131 hedefliyor. Projeye harcamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc para 10 trilyon dolar. 65 \u00fclkeye ve 3 milyar n\u00fcfusa ula\u015fmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor.<\/p>\n
Belt-Kemer\u2019de; kara yolu-demiryolu-gaz-petrol boru hatlar\u0131, Road-Rota\u2019da ise; deniz limanlar\u0131, k\u0131y\u0131 altyap\u0131lar\u0131-g\u00fcmr\u00fck ve depo-antrepo alanlar\u0131 olacak. \u00c7in bu sistemi kurarken; mevcut limanlar\u0131 uzun s\u00fcreli kiralamay\u0131, yap\u0131lan otoyollar\u0131nda viyad\u00fck vb. maliyetleri \u00fcslenerek, demiryollar\u0131na iyile\u015ftirme finans destekleri sa\u011flamay\u0131 \u00f6ng\u00f6ren \u201cortakl\u0131k katk\u0131lar\u0131\u201d yap\u0131yor.<\/p>\n
Avrupa\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00fclkeleri ve Rusya, bu projeden tedirgin ve projeye mesafeli.<\/p>\n
Projede net g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz; sar\u0131 noktalar ile i\u015faretli \u00fclkelerden hammadde garantisini olu\u015fturmak, \u00fcretti\u011fi mallar\u0131 Avrupa ve Rusya\u2019ya satarak, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u201cd\u00f6ng\u00fc\u201d olu\u015fturabilmek. Ayr\u0131ca g\u00fcneye inen d\u00fcz beyaz iki hat ile Hindistan\u2019\u0131 bypass edecek iki ticaret koridoru olu\u015fturmak ve anakaradan Hint Denizine kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticari ak\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamak \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Merkez Asya\u2019dan akacak ana g\u00fczergah, hem demiryolu, hem karayolu, hem de petrol ve gaz boru hatlar\u0131, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan ge\u00e7mek zorunda. Ayr\u0131ca Pakistan ticaret koridoru da Do\u011fu T\u00fcrkistan \u201cba\u011flant\u0131 noktas\u0131ndan\u201d ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n
Yani Do\u011fu T\u00fcrkistan Belt-Kemer projesinin tam d\u00fc\u011f\u00fcm noktas\u0131nda. Bunu da cebe koyal\u0131m.<\/p>\n
\u00c7in, Pakistan Ekonomik Koridoru (CPEC) i\u00e7in Pakistan\u2019a 46 milyar dolar yat\u0131r\u0131m yapacak. Ancak Taliban\u2019\u0131n ve ondan t\u00fcreyen cihat\u00e7\u0131 unsurlar\u0131n arkas\u0131nda Pakistan oldu\u011fu unutulmamal\u0131 ve Pakistan bu gruplar\u0131 ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kontrol edebilir veya Hindistan-Pakistan \u00e7eki\u015fmesi-Ke\u015fmir sorunu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde kontrol eder mi, b\u00fcy\u00fck bir soru i\u015fareti. Ke\u015fmir konusunda \u00c7in ve Pakistan ayn\u0131 safta. B\u00f6lgenin stabil olmas\u0131; Afganistan, \u00c7in, Hindistan ve Pakistan aras\u0131nda var\u0131lacak bir uzla\u015f\u0131ya ihtiya\u00e7 g\u00f6steriyor. Amerika ve Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lge menfaatleri de bununla uyumlu olmak zorunda. Kolay de\u011fil.<\/p>\n
Kazakistan ve T\u00fcrkiye bu projeye bal\u0131klama atlayan \u00fclkeler aras\u0131nda. Kazakistan petrol ve gaz kaynaklar\u0131na \u00c7in \u00e7ok \u00f6nemli yat\u0131r\u0131mlar yapm\u0131\u015f. Ayr\u0131ca Kazakistan petrol\u00fcn\u00fcn \u00c7in\u2019e aktar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in boru hatlar\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f. \u00c7in\u2019in son projesi kapsam\u0131nda ise, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan Kazakistan Horgos kentine demiryolu yap\u0131m\u0131 tamamlanm\u0131\u015f. Burada d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck kara liman\u0131 in\u015fa edilmi\u015f. Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 elbette Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki 2 milyon Kazak T\u00fcrk\u00fcn\u00fcn \u00c7in\u2019e entegresine ses \u00e7\u0131kar\u0131lmamas\u0131.<\/p>\n
\u00c7in T\u00fcrkiye\u2019yi \u00f6nemli \u201cge\u00e7i\u015f g\u00fczergah\u0131\u201d olarak de\u011ferlendiriyor. Hen\u00fcz bir termik santral d\u0131\u015f\u0131nda ciddi bir yat\u0131r\u0131ma sahip de\u011fil, ancak 4 milyar dolarl\u0131k bir yat\u0131r\u0131m \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. \u00c7in\u2019in esas hedefi ula\u015ft\u0131rma g\u00fczergah\u0131n\u0131n iyile\u015ftirilmesi. T\u00fcrkiye\u2019deki 3\u2018\u00fcnc\u00fc k\u00f6pr\u00fc ve baz\u0131 otoyollar\u0131n sat\u0131\u015f\u0131 \u015fimdiden ger\u00e7ekle\u015fti. \u00c7anakkale k\u00f6pr\u00fcs\u00fc de bu proje kapsam\u0131nda \u00c7in\u2019in hedefleri aras\u0131nda.<\/p>\n
\u00c7in, T\u00fcrkiye ve Kazakistan\u2019a, yapm\u0131\u015f oldu\u011fu yard\u0131mlar kar\u015f\u0131s\u0131nda bir tek talepte bulunmakta: Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131n\u0131n insan haklar\u0131 m\u00fccadelelerine destek vermemeleri. \u0130ki h\u00fck\u00fcmet de s\u00f6z verdikleri gibi Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a destek vermemekte, soyk\u0131r\u0131ma g\u00f6zlerini kapatmakta.<\/p>\n
Ancak, \u00c7in\u2019in ula\u015ft\u0131rma projesi, \u00e7ok ciddi risklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. \u00c7in denizindeki ge\u00e7i\u015f yerlerinin \u00e7at\u0131\u015fma alan\u0131 olmas\u0131, Pakistan \u00fczerinden yap\u0131lacak ticaret koridorunun Taliban ve Ke\u015fmir krizinden etkilenmesi ve Hindistan\u2019\u0131n projeye olumsuz tavr\u0131, Kazakistan istikametinin Rusya\u2019n\u0131n projeye endi\u015feli ve so\u011fuk duru\u015fu, projenin gelece\u011fi konusunu \u015f\u00fcpheye sokmakta.<\/p>\n
\u00c7in kemer-rota projesi, di\u011fer \u00fclkeleri kalk\u0131nd\u0131rmaya de\u011fil, kendi hammadde ve enerji g\u00fcvenli\u011fi ile pazarlara mal\u0131n\u0131n ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 garanti almaya y\u00f6neliktir. Bu \u00c7in\u2019e \u00f6nemli avantajlar sa\u011flayacakt\u0131r elbette. Ancak ABD-AB-Rusya gibi, b\u00fcy\u00fck \u00fcretim kapasitesine sahip \u00fclkelerin bu projeyi engellemek i\u00e7in ellerinden geleni yapacaklar\u0131 da unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00c7in proje i\u00e7in sadece k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u00fclkeleri ikna edebilmi\u015ftir. Balkanlar ve Do\u011fu Avrupa\u2019daki birka\u00e7 \u00fclke ula\u015ft\u0131rma alan\u0131nda \u00c7in ile ortak \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak Almanya gibi \u00f6nemli \u00fclkeler konuya so\u011fuk durmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yani, \u00c7in\u2019in kemer-rota projesi \u201cb\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin\u201d direnciyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya ve halen \u201chayal\u201d. Bunu da cebe koyal\u0131m.<\/p>\n
Gerek Kazakistan, gerekse Pakistan istikametine gidecek yollar\u0131n Do\u011fu T\u00fcrkistan co\u011frafyas\u0131na ba\u011fl\u0131 olmas\u0131, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n stratejik \u00f6nemine ciddi katk\u0131 sa\u011flamakta, ayr\u0131ca Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n; petrol, do\u011falgaz, uranyum, k\u00f6m\u00fcr, alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f madenleri bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a zengindir. Bu avantajlar Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n stratejik de\u011ferini art\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yani Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar\u0131n eli g\u00fc\u00e7s\u00fcz de\u011fildir. Oyun kural\u0131na g\u00f6re oynan\u0131rsa stratejik avantajlar pazarl\u0131k olarak kullan\u0131labilir.<\/p>\n
Gerek Amerika\u2019n\u0131n gerekse Almanya\u2019n\u0131n politik a\u00e7\u0131dan Uygur meselesine sahip \u00e7\u0131kmas\u0131 da \u00e7ok \u00f6nemli bir avantaj. D\u00fcnya Uygur Kongresinin ge\u00e7mi\u015f ve mevcut ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n ABD ve Almanya\u2019da olmalar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli. AKP iktidar\u0131 Kader han\u0131m\u0131 kabul etmedi T\u00fcrkiye\u2019ye.<\/p>\n
\u00c7in \u201cd\u00fc\u015fman bir b\u00f6lgede ilerledi\u011finin fark\u0131nda\u201d. \u00dcrk\u00fctmeden ad\u0131mlar\u0131n\u0131 atmaya gayret ediyor. Orhun kitabelerinde yazd\u0131\u011f\u0131 gibi, \u201c\u00c7inin g\u00fclen y\u00fcz\u00fcne kanmamak\u201d gerek. \u00c7in\u2019in yat\u0131r\u0131mlar\u0131 Kazakistan, T\u00fcrkiye, Pakistan gibi \u00fclkelere cazip gelse de, \u00c7in\u2019in ikinci bir Mo\u011fol istilas\u0131 gibi bat\u0131ya do\u011fru ilerlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 unutulmamal\u0131.<\/p>\n
Do\u011fu T\u00fcrkistan i\u00e7in durum hi\u00e7 \u201c\u00fcmitsiz de\u011fil\u201d, aksine Do\u011fu T\u00fcrkistan \u00e7ok say\u0131da avantaja sahip. Her ne kadar AKP h\u00fck\u00fcmeti g\u00f6zlerini kapatsa da, gelecek iktidarlar\u0131n konuya gereken \u00f6nemi vereceklerinden emin olsunlar.<\/p>\n
Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar sadece T\u00fcrkiye ve Kazakistan\u2019a bask\u0131 uygulamakla yetinmemeli. \u00d6zellikle zulme u\u011frayan, i\u015fgal edilmi\u015f; Tibet, \u0130\u00e7 Mo\u011folistan, Hong Kong ile dayan\u0131\u015fma i\u00e7ine girmeleri ve ortak politikalar geli\u015ftirmeleri \u00e7ok \u00f6nemli. Ayr\u0131ca ABD ve AB kamuoylar\u0131na, Japonya\u2019ya konunun aktar\u0131lmas\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bask\u0131 olu\u015fturma taleplerinde bulunmalar\u0131 gerekir. Japonya\u2019n\u0131n b\u00f6lgesel politikalar\u0131 Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a ilgi duymas\u0131n\u0131 gerektiriyor, unutulmamal\u0131. Avrupa\u2019dan \u00e7ok say\u0131da \u00fclke son g\u00fcnlerde meseleye hayli ilgi g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n
Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar; meseleyi \u201cdin-\u0131rk konteksinden\u201d \u00e7\u0131kart\u0131p, \u201ca\u011f\u0131r insan haklar\u0131 ihlali ve soyk\u0131r\u0131m\u201d noktas\u0131ndan d\u00fcnya kamuoyunun g\u00fcndemine ta\u015f\u0131mal\u0131. T\u00fcrkiye kamuoyundan b\u00f6yle daha \u00e7ok destek alabileceklerdir. Sol kesimlerin deste\u011fi \u00f6nemsenmelidir.<\/p>\n
Uygurlar; cihat\u00e7\u0131 karakterli-silahl\u0131 olaylar\u0131n i\u00e7erisinde hayli g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorlar. Bu kendilerine yapabilecekleri en b\u00fcy\u00fck k\u00f6t\u00fcl\u00fck olur. \u00c7in de bu konuyu istismar ediyor. \u00c7ok dikkatli olunmal\u0131.<\/p>\n
T\u00fcrkiye sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n; anlams\u0131z \u201cdin ve \u0131rk s\u00f6ylemlerini\u201d terk etmeleri ve netice getirmeyecek g\u00f6steriler yerine, ABD, AB ve Japonya\u2019da yo\u011fun temaslar geli\u015ftirmeleri, BM kurumlar\u0131n\u0131 etkin bir \u015fekilde kullanmalar\u0131, \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc ve Amnesty International gibi \u00f6rg\u00fctlerle temas kurmalar\u0131 daha uygun olacakt\u0131r.<\/p>\n
Bu arada T\u0130KA gibi kamu kurulu\u015flar\u0131 ile T\u00fcrkiyeli sivil toplum kurulu\u015flar\u0131; Do\u011fu T\u00fcrkistan ahalisinin insan kaynaklar\u0131n\u0131n yeti\u015ftirilmesi, mikro sermaye kapasitelerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, belediyeler ile yerel i\u015fbirlikleri geli\u015ftirilmesi \u00fczerinde \u00f6nemle durmal\u0131. Ticaret yapacaklar, \u00c7inli firmalardan mutlaka Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019l\u0131 ortaklar talep etmeli.<\/p>\n
\u00c7in\u2019in, yerel demokrasi konusunda cesaretlendirilmesi de elbette \u00e7\u00f6z\u00fcme katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n
Do\u011fu T\u00fcrkistan mazlumdur, soyk\u0131r\u0131ma u\u011framaktad\u0131r. Ancak g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. \u015eartlar aleyhine de\u011fildir. \u00dcmit \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Onlar nice Osman Batur\u2018lar \u00e7\u0131karabilecek kahraman insanlard\u0131r.<\/p>\n
\u00a0By Adelina Sfishta 26 Aral\u0131k 2019 T\u00fcrkistan; Rus ve \u00c7inliler taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f, i\u015fgal edilmi\u015f T\u00fcrk\u00fcn topraklar\u0131. T\u00fcrklerin \u201cAta Yurdu\u201d. Ne kadar fark\u0131nday\u0131z? Google\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 analize g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de en \u00e7ok aranan kelimeler; se\u00e7im gibi, spesifik konular\u0131 d\u0131\u015far\u0131da tutarsak, 2018\u2019de dolar-bedelli askerlik, 2019\u2019da ise sigara fiyatlar\u0131, dolar gibi kelimeler olmu\u015f. Me\u015fgul oldu\u011fumuz alanlar belli. Bu nedenle \u201cOsman […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-3513","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turk-dunyasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3513","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3513"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3513\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3515,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3513\/revisions\/3515"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3513"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3513"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3513"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![](\"https:\/\/secureservercdn.net\/160.153.137.40\/kmm.1cb.myftpupload.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/86330022-B975-4A45-9855-467F1E41626E-696x319.jpeg\")
<\/p>\n
T\u00fcrkistan; Rus ve \u00c7inliler taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f, i\u015fgal edilmi\u015f T\u00fcrk\u00fcn topraklar\u0131.<\/p>\n
T\u00fcrklerin \u201cAta Yurdu\u201d.<\/p>\n
Ne kadar fark\u0131nday\u0131z?<\/p>\n
Google\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 analize g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de en \u00e7ok aranan kelimeler; se\u00e7im gibi, spesifik konular\u0131 d\u0131\u015far\u0131da tutarsak, 2018\u2019de dolar-bedelli askerlik, 2019\u2019da ise sigara fiyatlar\u0131, dolar gibi kelimeler olmu\u015f. Me\u015fgul oldu\u011fumuz alanlar belli.<\/p>\n
Bu nedenle \u201cOsman Batur-Bakhtur-Bahad\u0131r\u201d kim diye sormak istemem, Do\u011fu T\u00fcrkistan neresi diye sormak istemem, Uygurlar kim desem \u201creyna\u201d-\u201c\u0131\u015fid\u201d demelerinden korkar\u0131m.<\/p>\n
2015 y\u0131l\u0131nda Erdo\u011fan\u2019la \u00c7in\u2019e giden \u201cgazeteci\u201d Verda \u00d6zer\u2019e sorsam; \u201cUygurlar tarih boyu \u00c7inlilerle ya\u015fam\u0131\u015flar, niye karga\u015fa \u00e7\u0131kar\u0131yorsunuz\u201d der. Demi\u015f de zaten.<\/p>\n
En iyisi ben sormayay\u0131m, yazay\u0131m. Belki okuyan \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Do\u011fu T\u00fcrkistan, \u00c7inlinin \u201cXinjiang-Sincan-yeni \u00fclke\u201d dedi\u011fi topraklar. Uygurlar ve Kazaklar gibi, T\u00fcrkiye\u2019yi \u00e7ok yak\u0131ndan ilgilendiren topluluklar ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Bu topluluklar \u00c7inliler taraf\u0131ndan yok edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Kimlikleri, dinleri, adetleri, nesilleri, toplum olarak varl\u0131klar\u0131 yok ediliyor. Zulm\u00fcn haddi hesab\u0131 yok. Milyonlarca insan \u201ctoplama kamplar\u0131nda\u201d \u00c7inlile\u015ftiriliyor. Ne Kazakistan Devleti ve ne de T\u00fcrkiye Devleti bu meseleye ilgi g\u00f6stermiyor.<\/p>\n
T\u00fcrkiye de, Kazakistan da, \u00c7in\u2019in \u201cmilyarlarca dolarl\u0131k yat\u0131r\u0131mlar\u0131 hat\u0131r\u0131na\u201d sus pus vaziyetteler.<\/p>\n
\u0130nsanl\u0131k i\u00e7in hepimiz sesimizi y\u00fckseltmeliyiz. Bildi\u011fimiz b\u00fct\u00fcn dillerde Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da ya\u015fayan \u201cUygurlar\u0131n-Kazaklar\u0131n feryad\u0131n\u0131\u201d duyurmal\u0131y\u0131z. Hani zaman\u0131 geldi\u011finde diyoruz ya \u201cbiz ne b\u00fcy\u00fck milletiz, biz T\u00fcrkler, biz M\u00fcsl\u00fcmanlar, biz insan haklar\u0131 savunucular\u0131 filan filan\u201d.<\/p>\n
Hong Kong\u2019da olanlar\u0131 takip etmi\u015fsinizdir. \u00d6zg\u00fcrl\u00fckleri i\u00e7in aylard\u0131r m\u00fccadele ediyorlar. Onlar bile destek oluyor Uygurlara. T\u00fcrkiye\u2019de sadece c\u0131l\u0131z sivil toplum ses veriyor, devlet ise yok.<\/p>\n
Ben bu yaz\u0131da i\u015fin bir ba\u015fka boyutunu dikkatinize sunmak istiyorum. \u0130\u015fin \u201cstratejik boyutunu\u201d.<\/p>\n
Ama \u00f6nce \u00e7ok kaba hatlar\u0131 ile \u00c7in\u2019den bahsetmeliyim. \u0130nsan \u201c\u00fcrk\u00fcyor\u201d de\u011fil mi? Koca \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dakiler, \u201cbizler\u201d ne yapabiliriz ki?<\/p>\n
\u00c7in\u2019in stratejik problem alanlar\u0131n\u0131 iyi anlarsak, Do\u011fu T\u00fcrkistan m\u00fccadelesini daha do\u011fru bir zemine oturtur, kuru milliyet\u00e7ilik s\u00f6yleminden \u00e7\u0131karabiliriz. \u00c7in \u201cproblemli\u201d bir \u00fclke, \u201cyenebiliriz\u201d, orada da \u201cdemokrasi\u201d olabilir. Do\u011fu T\u00fcrkistan da yaln\u0131z de\u011fil.<\/p>\n
\u00c7in; etraf\u0131ndaki bir\u00e7ok \u00fclkeyi i\u015fgal etmi\u015f ve ciddi kriz alanlar\u0131 olan bir \u00fclke. Do\u011fu T\u00fcrkistan, Tibet ve \u0130\u00e7 Mo\u011folistan, Hong Kong bunlar\u0131n en b\u00fcy\u00fckleri. Hatta Man\u00e7urya. \u00c7in\u2019in i\u015fgal etti\u011fi \u00fclkeler, ba\u011f\u0131ms\u0131z olabilmek i\u00e7in ciddi \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131yorlar ve uluslararas\u0131 destek de g\u00f6r\u00fcyorlar.<\/p>\n
\u00c7in, Amerika ile \u201cPasifik\u2019te \u00fcst\u00fcnl\u00fck m\u00fccadelesi\u201d i\u00e7inde. \u00c7in\u2019in Pasifik \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 olduk\u00e7a problemli. Kendilerine ait oldu\u011funu iddia ettikleri \u201c\u00c7in Denizi\u201d b\u00f6lgedeki di\u011fer \u00fclkelerin \u201chak ve pay\u201d iddia ettikleri bir yer. Bu b\u00f6lge petrol ve do\u011falgaz zengini. Petrol ve do\u011falgazdan; Brunei, Endonezya, Malezya, Filipinler, Tayvan ve Vietnam da pay istiyor. Adalar\u0131n aidiyeti de tart\u0131\u015fmal\u0131. Ayr\u0131ca Malacca Bo\u011faz\u0131ndan ge\u00e7i\u015flerde, \u00c7in deniz ula\u015f\u0131m\u0131 olumsuz etkileniyor. ABD bu b\u00f6lgede a\u00e7\u0131k deniz ula\u015f\u0131m\u0131nda \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nemsiyor. \u00c7in ve ABD b\u00f6lgede ciddi miktarda askeri y\u0131\u011f\u0131na\u011fa sahip.<\/p>\n
Yani, \u00c7in i\u00e7in her \u015fey o kadar kolay de\u011fil. En stratejik b\u00f6lgede ciddi rakipleri var. Bunu da koyal\u0131m cebimize.<\/p>\n
\u00c7in\u2019in rekabet etti\u011fi \u00fclkelerden birisi de Rusya. T\u00fcrkistan\u2019\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da Ruslar i\u015fgal etmi\u015f vaziyette. Altaylar mesela. Ruslar ve \u00c7inliler T\u00fcrkistan co\u011frafyas\u0131n\u0131 rekabet alan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcrler. Ya payla\u015f\u0131rlar, ya g\u00fc\u00e7l\u00fc olan kazan\u0131r. Halen payla\u015f\u0131m dengesi var. Ama yar\u0131n bilinmez.<\/p>\n
Yani Rus da \u00e7ok rahat de\u011fil, \u00c7in\u2019in kendine yak\u0131n gelmesinden. Bunu da koyal\u0131m cebimize.<\/p>\n
Bu rekabete Japonya\u2019y\u0131 da ilave etmeliyiz. \u201cMan\u00e7urya\u201d b\u00f6lgesi Japonlar\u0131n tarihi emellerinin oldu\u011fu bir b\u00f6lge. Japonlar da Uygur b\u00f6lgesindeki durumdan rahats\u0131z. Bu da cepte.<\/p>\n
\u00c7in\u2019in problemlerini ara\u015ft\u0131rmaya devam edelim.<\/p>\n
\u00c7in \u015f\u00fcphesiz d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ikinci ekonomisi. Bu ekonomi; enerji, ham madde ve sanayi altyap\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131. Ekonominin kurumsal altyap\u0131s\u0131 sistemi y\u00f6netemiyor.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, \u201c\u00c7in\u2019in \u00fcretim ve ihracat\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi \u015fartlara ba\u011fl\u0131\u201d.\u00a0 Tam bir kaynak ve enerji ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 bir ekonomi. \u00c7in\u2019in \u00fcr\u00fcnlerini pazarlara h\u0131zl\u0131ca ula\u015ft\u0131rabilmesi i\u00e7in; d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yayg\u0131n, g\u00fcvenli ve h\u0131zl\u0131 bir ula\u015ft\u0131rma \u015febekesine ihtiyac\u0131 var. \u00dcretirsin ama ula\u015ft\u0131ramazs\u0131n. \u00dcreteceksin ama hammadde yok, enerji yok. \u00c7in enerji verimlili\u011finde d\u00fcnyan\u0131n en k\u00f6t\u00fcs\u00fc.<\/p>\n
Gelecek y\u0131llarda \u00c7in sanayisinin g\u00fcnl\u00fck petrol ihtiyac\u0131 17 milyon varil. Bunun 13 milyon varilini d\u0131\u015far\u0131dan getirmek zorunda. Yar\u0131s\u0131 Ortado\u011fu ve \u0130ran olmak kayd\u0131 ile. \u0130ran\u2019da sava\u015f \u00e7\u0131ksa \u00c7in ekonomisi \u00e7\u00f6ker. Petrolden daha fazla da gaza ihtiyac\u0131 var. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck enerji t\u00fcketicisi. Madenler a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131. D\u00fcnyan\u0131n hammadde t\u00fcketiminin lideri \u00c7in ve \u00e7o\u011fu d\u0131\u015far\u0131dan.<\/p>\n
Yani \u201cd\u0131\u015far\u0131dan gelen ve d\u0131\u015far\u0131ya satmak zorunda olan\u201d, \u201cs\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmayan\u201d ve zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan \u201cucuz i\u015f\u00e7i\u201d d\u0131\u015f\u0131nda \u201crekabet g\u00fcc\u00fc zay\u0131f\u201d bir ekonomi. Bunu da koyun cebinize.<\/p>\n
\u00c7in ekonomisinde \u00e7ok kritik bir konuya daha de\u011finerek, \u00c7in\u2019in \u201cdev olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d anlayal\u0131m. \u00c7in\u2019de 500 milyona yak\u0131n insan hala g\u00fcnl\u00fck 5,5 dolar gelir seviyesinin alt\u0131nda. Yani g\u00fcnde 1-2 dolara \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan i\u015f\u00e7iler ile sanayi d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Devlet yap\u0131s\u0131 tam bir kom\u00fcnist diktat\u00f6rl\u00fck. Diktat\u00f6rl\u00fck y\u00f6netiminde, d\u0131\u015far\u0131ya kar\u015f\u0131 \u201ckapitalist mant\u0131k\u201d, i\u00e7eridekilere ise \u201cka\u015f\u0131\u011f\u0131n ucuyla\u201d verilen bir \u201ct\u00fcketim hakk\u0131\u201d.<\/p>\n
Yani \u201csosyal patlama\u201d kap\u0131da. Bunu da koyun cebinize.<\/p>\n
\u00c7in; i\u015fte b\u00fct\u00fcn bu \u201chengameyi\u201d atlatabilmek i\u00e7in, halk\u0131n\u0131; \u201cdiktat\u00f6rl\u00fck rejimi\u201d ile \u201csilahl\u0131 kuvvetlerin g\u00fcc\u00fc\u201d ile ve de \u201cd\u00fcnyaya kapal\u0131\u201d vaziyette tutan, fa\u015fist bir imparatorluk.<\/p>\n
\u00c7in her ad\u0131m\u0131nda bu riskleri dikkate al\u0131yor. \u00c7in; kendisine tehdit olu\u015fturabilecek \u00fclkeleri (Rusya-Kazakistan-T\u00fcrkiye-Pakistan gibi) sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 veya sa\u011flayabilece\u011fi \u201cfinans deste\u011fi ile pasifize ediyor\u201d. \u00c7in sanayisi i\u00e7in gerekli olan hammadde ve enerjiyi, Afrika \u00fclkeleri gibi yoksul \u00fclkeleri \u201cenerji ve hammadde yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ile ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirerek\u201d elde ediyor. Esaret alt\u0131nda tuttu\u011fu; Uygurlar, Tibetliler, Mo\u011follar, Hong Konglular, hatta Ke\u015fmirliler gibi toplumlar\u0131, g\u00fc\u00e7l\u00fc ordusu, g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri, istihbarat unsurlar\u0131 ile bask\u0131 alt\u0131nda al\u0131yor. \u00c7in en \u00e7ok dinden korkuyor. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kutsal kitab\u0131 Kur\u2019an\u2019\u0131 bile de\u011fi\u015ftirerek, toplama kamplar\u0131nda milyonlarca insan\u0131 \u201c\u00c7inlile\u015ftirerek\u201d, sosyal patlama risklerini minimize etmeye \u00e7abal\u0131yor.<\/p>\n
\u00c7in; \u00fcretmek ve satmak zorunda. Aksi halde; ekonomi i\u015flemez ve \u00fclke ayakta duramaz.<\/p>\n
\u00c7in; ekonomisinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi sa\u011flamak i\u00e7in; \u201cOne Belt One Road- Bir kemer Bir Rota\u201d veya \u00c7ince \u201cI dai, I lu\u201d dedi\u011fi bir ula\u015ft\u0131rma projesini, Asya ve Avrupa \u00fclkelerine kabul ettirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Proje ile gelecek 50 y\u0131l\u0131 hedefliyor. Projeye harcamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc para 10 trilyon dolar. 65 \u00fclkeye ve 3 milyar n\u00fcfusa ula\u015fmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor.<\/p>\n
Belt-Kemer\u2019de; kara yolu-demiryolu-gaz-petrol boru hatlar\u0131, Road-Rota\u2019da ise; deniz limanlar\u0131, k\u0131y\u0131 altyap\u0131lar\u0131-g\u00fcmr\u00fck ve depo-antrepo alanlar\u0131 olacak. \u00c7in bu sistemi kurarken; mevcut limanlar\u0131 uzun s\u00fcreli kiralamay\u0131, yap\u0131lan otoyollar\u0131nda viyad\u00fck vb. maliyetleri \u00fcslenerek, demiryollar\u0131na iyile\u015ftirme finans destekleri sa\u011flamay\u0131 \u00f6ng\u00f6ren \u201cortakl\u0131k katk\u0131lar\u0131\u201d yap\u0131yor.<\/p>\n
Yukar\u0131daki haritada \u201cproje\u201d ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n
Avrupa\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00fclkeleri ve Rusya, bu projeden tedirgin ve projeye mesafeli.<\/p>\n
Projede net g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz; sar\u0131 noktalar ile i\u015faretli \u00fclkelerden hammadde garantisini olu\u015fturmak, \u00fcretti\u011fi mallar\u0131 Avrupa ve Rusya\u2019ya satarak, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u201cd\u00f6ng\u00fc\u201d olu\u015fturabilmek. Ayr\u0131ca g\u00fcneye inen d\u00fcz beyaz iki hat ile Hindistan\u2019\u0131 bypass edecek iki ticaret koridoru olu\u015fturmak ve anakaradan Hint Denizine kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticari ak\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamak \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Merkez Asya\u2019dan akacak ana g\u00fczergah, hem demiryolu, hem karayolu, hem de petrol ve gaz boru hatlar\u0131, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan ge\u00e7mek zorunda. Ayr\u0131ca Pakistan ticaret koridoru da Do\u011fu T\u00fcrkistan \u201cba\u011flant\u0131 noktas\u0131ndan\u201d ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n
Yani Do\u011fu T\u00fcrkistan Belt-Kemer projesinin tam d\u00fc\u011f\u00fcm noktas\u0131nda. Bunu da cebe koyal\u0131m.<\/p>\n
\u00c7in, Pakistan Ekonomik Koridoru (CPEC) i\u00e7in Pakistan\u2019a 46 milyar dolar yat\u0131r\u0131m yapacak. Ancak Taliban\u2019\u0131n ve ondan t\u00fcreyen cihat\u00e7\u0131 unsurlar\u0131n arkas\u0131nda Pakistan oldu\u011fu unutulmamal\u0131 ve Pakistan bu gruplar\u0131 ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kontrol edebilir veya Hindistan-Pakistan \u00e7eki\u015fmesi-Ke\u015fmir sorunu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde kontrol eder mi, b\u00fcy\u00fck bir soru i\u015fareti. Ke\u015fmir konusunda \u00c7in ve Pakistan ayn\u0131 safta. B\u00f6lgenin stabil olmas\u0131; Afganistan, \u00c7in, Hindistan ve Pakistan aras\u0131nda var\u0131lacak bir uzla\u015f\u0131ya ihtiya\u00e7 g\u00f6steriyor. Amerika ve Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lge menfaatleri de bununla uyumlu olmak zorunda. Kolay de\u011fil.<\/p>\n
Kazakistan ve T\u00fcrkiye bu projeye bal\u0131klama atlayan \u00fclkeler aras\u0131nda. Kazakistan petrol ve gaz kaynaklar\u0131na \u00c7in \u00e7ok \u00f6nemli yat\u0131r\u0131mlar yapm\u0131\u015f. Ayr\u0131ca Kazakistan petrol\u00fcn\u00fcn \u00c7in\u2019e aktar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in boru hatlar\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f. \u00c7in\u2019in son projesi kapsam\u0131nda ise, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan Kazakistan Horgos kentine demiryolu yap\u0131m\u0131 tamamlanm\u0131\u015f. Burada d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck kara liman\u0131 in\u015fa edilmi\u015f. Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 elbette Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki 2 milyon Kazak T\u00fcrk\u00fcn\u00fcn \u00c7in\u2019e entegresine ses \u00e7\u0131kar\u0131lmamas\u0131.<\/p>\n
\u00c7in T\u00fcrkiye\u2019yi \u00f6nemli \u201cge\u00e7i\u015f g\u00fczergah\u0131\u201d olarak de\u011ferlendiriyor. Hen\u00fcz bir termik santral d\u0131\u015f\u0131nda ciddi bir yat\u0131r\u0131ma sahip de\u011fil, ancak 4 milyar dolarl\u0131k bir yat\u0131r\u0131m \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. \u00c7in\u2019in esas hedefi ula\u015ft\u0131rma g\u00fczergah\u0131n\u0131n iyile\u015ftirilmesi. T\u00fcrkiye\u2019deki 3\u2018\u00fcnc\u00fc k\u00f6pr\u00fc ve baz\u0131 otoyollar\u0131n sat\u0131\u015f\u0131 \u015fimdiden ger\u00e7ekle\u015fti. \u00c7anakkale k\u00f6pr\u00fcs\u00fc de bu proje kapsam\u0131nda \u00c7in\u2019in hedefleri aras\u0131nda.<\/p>\n
\u00c7in, T\u00fcrkiye ve Kazakistan\u2019a, yapm\u0131\u015f oldu\u011fu yard\u0131mlar kar\u015f\u0131s\u0131nda bir tek talepte bulunmakta: Do\u011fu T\u00fcrkistan halk\u0131n\u0131n insan haklar\u0131 m\u00fccadelelerine destek vermemeleri. \u0130ki h\u00fck\u00fcmet de s\u00f6z verdikleri gibi Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a destek vermemekte, soyk\u0131r\u0131ma g\u00f6zlerini kapatmakta.<\/p>\n
Ancak, \u00c7in\u2019in ula\u015ft\u0131rma projesi, \u00e7ok ciddi risklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. \u00c7in denizindeki ge\u00e7i\u015f yerlerinin \u00e7at\u0131\u015fma alan\u0131 olmas\u0131, Pakistan \u00fczerinden yap\u0131lacak ticaret koridorunun Taliban ve Ke\u015fmir krizinden etkilenmesi ve Hindistan\u2019\u0131n projeye olumsuz tavr\u0131, Kazakistan istikametinin Rusya\u2019n\u0131n projeye endi\u015feli ve so\u011fuk duru\u015fu, projenin gelece\u011fi konusunu \u015f\u00fcpheye sokmakta.<\/p>\n
\u00c7in kemer-rota projesi, di\u011fer \u00fclkeleri kalk\u0131nd\u0131rmaya de\u011fil, kendi hammadde ve enerji g\u00fcvenli\u011fi ile pazarlara mal\u0131n\u0131n ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 garanti almaya y\u00f6neliktir. Bu \u00c7in\u2019e \u00f6nemli avantajlar sa\u011flayacakt\u0131r elbette. Ancak ABD-AB-Rusya gibi, b\u00fcy\u00fck \u00fcretim kapasitesine sahip \u00fclkelerin bu projeyi engellemek i\u00e7in ellerinden geleni yapacaklar\u0131 da unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00c7in proje i\u00e7in sadece k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u00fclkeleri ikna edebilmi\u015ftir. Balkanlar ve Do\u011fu Avrupa\u2019daki birka\u00e7 \u00fclke ula\u015ft\u0131rma alan\u0131nda \u00c7in ile ortak \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak Almanya gibi \u00f6nemli \u00fclkeler konuya so\u011fuk durmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yani, \u00c7in\u2019in kemer-rota projesi \u201cb\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin\u201d direnciyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya ve halen \u201chayal\u201d. Bunu da cebe koyal\u0131m.<\/p>\n
Gerek Kazakistan, gerekse Pakistan istikametine gidecek yollar\u0131n Do\u011fu T\u00fcrkistan co\u011frafyas\u0131na ba\u011fl\u0131 olmas\u0131, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n stratejik \u00f6nemine ciddi katk\u0131 sa\u011flamakta, ayr\u0131ca Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n; petrol, do\u011falgaz, uranyum, k\u00f6m\u00fcr, alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f madenleri bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a zengindir. Bu avantajlar Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n stratejik de\u011ferini art\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yani Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar\u0131n eli g\u00fc\u00e7s\u00fcz de\u011fildir. Oyun kural\u0131na g\u00f6re oynan\u0131rsa stratejik avantajlar pazarl\u0131k olarak kullan\u0131labilir.<\/p>\n
Gerek Amerika\u2019n\u0131n gerekse Almanya\u2019n\u0131n politik a\u00e7\u0131dan Uygur meselesine sahip \u00e7\u0131kmas\u0131 da \u00e7ok \u00f6nemli bir avantaj. D\u00fcnya Uygur Kongresinin ge\u00e7mi\u015f ve mevcut ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n ABD ve Almanya\u2019da olmalar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli. AKP iktidar\u0131 Kader han\u0131m\u0131 kabul etmedi T\u00fcrkiye\u2019ye.<\/p>\n
\u00c7in \u201cd\u00fc\u015fman bir b\u00f6lgede ilerledi\u011finin fark\u0131nda\u201d. \u00dcrk\u00fctmeden ad\u0131mlar\u0131n\u0131 atmaya gayret ediyor. Orhun kitabelerinde yazd\u0131\u011f\u0131 gibi, \u201c\u00c7inin g\u00fclen y\u00fcz\u00fcne kanmamak\u201d gerek. \u00c7in\u2019in yat\u0131r\u0131mlar\u0131 Kazakistan, T\u00fcrkiye, Pakistan gibi \u00fclkelere cazip gelse de, \u00c7in\u2019in ikinci bir Mo\u011fol istilas\u0131 gibi bat\u0131ya do\u011fru ilerlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 unutulmamal\u0131.<\/p>\n
Do\u011fu T\u00fcrkistan i\u00e7in durum hi\u00e7 \u201c\u00fcmitsiz de\u011fil\u201d, aksine Do\u011fu T\u00fcrkistan \u00e7ok say\u0131da avantaja sahip. Her ne kadar AKP h\u00fck\u00fcmeti g\u00f6zlerini kapatsa da, gelecek iktidarlar\u0131n konuya gereken \u00f6nemi vereceklerinden emin olsunlar.<\/p>\n
Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar sadece T\u00fcrkiye ve Kazakistan\u2019a bask\u0131 uygulamakla yetinmemeli. \u00d6zellikle zulme u\u011frayan, i\u015fgal edilmi\u015f; Tibet, \u0130\u00e7 Mo\u011folistan, Hong Kong ile dayan\u0131\u015fma i\u00e7ine girmeleri ve ortak politikalar geli\u015ftirmeleri \u00e7ok \u00f6nemli. Ayr\u0131ca ABD ve AB kamuoylar\u0131na, Japonya\u2019ya konunun aktar\u0131lmas\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bask\u0131 olu\u015fturma taleplerinde bulunmalar\u0131 gerekir. Japonya\u2019n\u0131n b\u00f6lgesel politikalar\u0131 Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a ilgi duymas\u0131n\u0131 gerektiriyor, unutulmamal\u0131. Avrupa\u2019dan \u00e7ok say\u0131da \u00fclke son g\u00fcnlerde meseleye hayli ilgi g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n
Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar; meseleyi \u201cdin-\u0131rk konteksinden\u201d \u00e7\u0131kart\u0131p, \u201ca\u011f\u0131r insan haklar\u0131 ihlali ve soyk\u0131r\u0131m\u201d noktas\u0131ndan d\u00fcnya kamuoyunun g\u00fcndemine ta\u015f\u0131mal\u0131. T\u00fcrkiye kamuoyundan b\u00f6yle daha \u00e7ok destek alabileceklerdir. Sol kesimlerin deste\u011fi \u00f6nemsenmelidir.<\/p>\n
Uygurlar; cihat\u00e7\u0131 karakterli-silahl\u0131 olaylar\u0131n i\u00e7erisinde hayli g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorlar. Bu kendilerine yapabilecekleri en b\u00fcy\u00fck k\u00f6t\u00fcl\u00fck olur. \u00c7in de bu konuyu istismar ediyor. \u00c7ok dikkatli olunmal\u0131.<\/p>\n
T\u00fcrkiye sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n; anlams\u0131z \u201cdin ve \u0131rk s\u00f6ylemlerini\u201d terk etmeleri ve netice getirmeyecek g\u00f6steriler yerine, ABD, AB ve Japonya\u2019da yo\u011fun temaslar geli\u015ftirmeleri, BM kurumlar\u0131n\u0131 etkin bir \u015fekilde kullanmalar\u0131, \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc ve Amnesty International gibi \u00f6rg\u00fctlerle temas kurmalar\u0131 daha uygun olacakt\u0131r.<\/p>\n
Bu arada T\u0130KA gibi kamu kurulu\u015flar\u0131 ile T\u00fcrkiyeli sivil toplum kurulu\u015flar\u0131; Do\u011fu T\u00fcrkistan ahalisinin insan kaynaklar\u0131n\u0131n yeti\u015ftirilmesi, mikro sermaye kapasitelerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, belediyeler ile yerel i\u015fbirlikleri geli\u015ftirilmesi \u00fczerinde \u00f6nemle durmal\u0131. Ticaret yapacaklar, \u00c7inli firmalardan mutlaka Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019l\u0131 ortaklar talep etmeli.<\/p>\n
\u00c7in\u2019in, yerel demokrasi konusunda cesaretlendirilmesi de elbette \u00e7\u00f6z\u00fcme katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n
Do\u011fu T\u00fcrkistan mazlumdur, soyk\u0131r\u0131ma u\u011framaktad\u0131r. Ancak g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. \u015eartlar aleyhine de\u011fildir. \u00dcmit \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Onlar nice Osman Batur\u2018lar \u00e7\u0131karabilecek kahraman insanlard\u0131r.<\/p>\n
L\u00fctfen deste\u011fimizi esirgemeyelim.<\/p>\n
kaynak: https:\/\/www.ocakmedya.com\/dogu-turkistanin-uygurlarin-stratejik-onemi\/<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n
\u00a0By Adelina Sfishta 26 Aral\u0131k 2019 T\u00fcrkistan; Rus ve \u00c7inliler taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f, i\u015fgal edilmi\u015f T\u00fcrk\u00fcn topraklar\u0131. T\u00fcrklerin \u201cAta Yurdu\u201d. Ne kadar fark\u0131nday\u0131z? Google\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 analize g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de en \u00e7ok aranan kelimeler; se\u00e7im gibi, spesifik konular\u0131 d\u0131\u015far\u0131da tutarsak, 2018\u2019de dolar-bedelli askerlik, 2019\u2019da ise sigara fiyatlar\u0131, dolar gibi kelimeler olmu\u015f. Me\u015fgul oldu\u011fumuz alanlar belli. Bu nedenle \u201cOsman […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-3513","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turk-dunyasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3513","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3513"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3513\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3515,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3513\/revisions\/3515"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3513"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3513"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3513"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}