{"id":329,"date":"2013-05-08T10:51:04","date_gmt":"2013-05-08T07:51:04","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=329"},"modified":"2017-05-15T22:16:11","modified_gmt":"2017-05-15T19:16:11","slug":"uygur-turklerinin-inanc-sistemlerinin-resim-sanatlarina-etkileri-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=329","title":{"rendered":"Uygur T\u00fcrklerinin \u0130nan\u00e7 Sistemlerinin Resim Sanatlar\u0131na Etkileri"},"content":{"rendered":"

\"bez06\"<\/a>Yrd. Do\u00e7. Dr. Metin YERL\u0130<\/p>\n

\u0130n\u00f6n\u00fc \u00dcniversitesi, G\u00fczel Sanatlar Fak\u00fcltesi<\/p>\n

\u0130slamiyet \u00f6ncesi diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z devrede, Orta Asya\u2019da be\u015f as\u0131rdan fazla h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015f bulunan Uygurlar, bu d\u00f6nemde sergilemi\u015f olduklar\u0131 sanat etkinlikleri bak\u0131m\u0131ndan T\u00fcrk Sanat\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahiptirler.
\nAyn\u0131 b\u00f6lgelerde Uygurlardan \u00f6nce faaliyet g\u00f6steren ve g\u00f6\u00e7ebe bir ya\u015fant\u0131ya sahip bulunan di\u011fer T\u00fcrk Devletlerinin sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel hayatlar\u0131n\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze aksettiren sanat eserlerinin say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a azd\u0131r. Bunda yerle\u015fik hayata yeterince ge\u00e7ilememesinin ve daha \u00e7ok f\u00fctuhat\u00e7\u0131 bir te\u015fkilat yap\u0131s\u0131na sahip olmalar\u0131n\u0131n da rol\u00fc b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Ayr\u0131ca bu d\u00f6nemlere \u0131\u015f\u0131k tutabilecek, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda yeterli de\u011fildir.<\/p>\n

Uygurlar ise gerek g\u00f6\u00e7erlikten yerle\u015fik hayata ge\u00e7i\u015fleri, gerekse temsil ettikleri dini inan\u00e7lar\u0131n\u0131n mimari, resim, heykel, yaz\u0131, vb. sanat olaylar\u0131na y\u00f6nlendirici bir rol oynamas\u0131 sonucu bu sanat dallar\u0131nda g\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131 i\u00e7erisinde m\u00fckemmele yak\u0131n eserler ortaya koymu\u015flar. Gerek mimari de, gerekse resim, heykel gibi sanat dallar\u0131nda kendilerinden sonra d\u00f6nemleri fazlas\u0131yla etkilemi\u015flerdir. Budist stupalar\u0131, mezar yap\u0131lar\u0131 ve tap\u0131naklar\u0131 mimari y\u00f6nden Karahanl\u0131, Gazneli, B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklu, Timurlu vb. devletlerin mimar\u0131 yap\u0131lar\u0131n\u0131 etkilemi\u015ftir. Duvar resimleri ve \u00f6zellikle minyat\u00fcrleriyle de ad\u0131 ge\u00e7en bu devletlerin yan\u0131 s\u0131ra Arap sanat\u0131ndan, Anadolu Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 minyat\u00fcr sanat\u0131na kadar etkili olarak temel kaynak olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Resim Sanat\u0131
\nUygurlar\u0131n sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131nda ve ortaya koymu\u015f olduklar\u0131 sanat olaylar\u0131nda temsil ettikleri dinlerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir rol\u00fc vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc sanat eserlerinin ve plastik sanatlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu dini konulara ba\u011fl\u0131 olarak ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7e\u015fitli dinler bu topluluk i\u00e7erisinde ya\u015fama \u015fans\u0131 bulmu\u015f, kimisi uzun s\u00fcreli olarak b\u00fcy\u00fck bir kitleyi etkileyebilmi\u015f, kimi resmi devlet dini olarak kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f, kimisi de k\u0131sa s\u00fcrede etkisini kaybetmi\u015ftir. G\u00f6k Tanr\u0131 inanc\u0131n\u0131n esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 \u015eamanizm, di\u011fer T\u00fcrk toplumlar\u0131 gibi Uygurlar\u0131n da milli inan\u00e7 ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Bu inanc\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda Uygurlara uzun s\u00fcreli etki eden dinler aras\u0131nda Maniheizm, Budizm, Nesturizm vb. \u00e7e\u015fitli inan\u00e7lar say\u0131labilir. Uygurlar\u0131n Budizm ile ba\u011flant\u0131lar\u0131 7. yy. dan itibaren ba\u015flam\u0131\u015f, Maniheizmin devlet dini olarak kabul edilmesi ise 762 y\u0131l\u0131na do\u011fru ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bu nedenledir ki Eski T\u00fcrk resim sanat\u0131 Budizm ve Maniheizm olmak \u00fczere bu iki dini inan\u00e7 \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7erisindeki eserleri ihtiva eder. Dolay\u0131s\u0131yla eski T\u00fcrk resminin ger\u00e7ek temsilcileri ise sanata \u00e7ok yak\u0131n olan Uygur T\u00fcrkleridir. Eski Uygur \u015fehir harabelerinde bulunan 8. Ve 9. yy.lardan kalma Budizm ve Maniheizm a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 duvar resimleri ile \u00e7e\u015fitli minyat\u00fcrler T\u00fcrk resim sanat\u0131n\u0131n bug\u00fcne kadar bilinen en eski \u00f6rnekleridir.<\/p>\n

\u201dBezeklik\u201d ad\u0131ndaki budist resimler\"02_ph3l\"<\/a>
\nUygur sanat\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 devresinin en \u00f6nemli a\u015famas\u0131n\u0131 Budist Gondhara sanat\u0131 ile \u00c7in \u00fcslubunun kayna\u015farak yepyeni bir ak\u0131m\u0131n meydana gelmesi te\u015fkil eder. Kumtura\u2019daki bir Nirvana ma\u011faras\u0131nda Brahmi yaz\u0131s\u0131yla yaz\u0131lm\u0131\u015f Uygurca ve \u00c7ince kitabelere rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. Yine Uygur resim sanat\u0131n\u0131n proto-tipine \u00f6rnek olarak Kumtura Mabedinde Buda\u2019n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc tasvir eden bir resim ile Sor\u00e7uk\u2019ta Kirin Ma\u011faras\u0131nda bulunan Uygur Prenslerini tasvir eden tablo g\u00f6sterilebilir. Ayr\u0131ca bu sanatlara ilave olarak Part, Sansan\u0131, Bizans, Greko-Budist gibi sanatlar\u0131 da ba\u015flang\u0131\u00e7 evresinde Uygur resim sanat\u0131n\u0131 etkileyen ak\u0131m ve \u00fcsluplar aras\u0131nda g\u00f6stermek gerekir. Ger\u00e7ekte eklektik derlemelerden ibaret, bir \u00e7ok sanat\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131ndan meydana gelen erken d\u00f6nem Orta Asya resim sanat\u0131, bu etkilerin yan\u0131 s\u0131ra ba\u015fka etkileri de b\u00fcnyesinde ta\u015f\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Tibet ve kuzeydeki steplerinde (\u0130skit sanat\u0131) belirli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde Orta Asya resmine etkileri s\u00f6z konusudur. B\u00f6ylesine yo\u011fun bir etkile\u015fimin nedeni; kervan yolu, ipek yolu, siyasi geli\u015fmeler ve k\u00fc\u00e7\u00fck topluluklar\u0131n k\u0131sa s\u00fcrede geni\u015f bir alan\u0131 hakimiyetleri alt\u0131na almalar\u0131 gibi gerek\u00e7elere ba\u011flanabilir. Erken d\u00f6nemde bu sanatlar\u0131n etkisinde geli\u015fimini s\u00fcrd\u00fcren Uygur resim sanat\u0131 dokuzuncu y\u00fczy\u0131ldan itibar\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc bir \u00fcslup, bi\u00e7im ve forma kavu\u015fur. Bu sanat 10. yy.da geli\u015fir, 11-12 yy.lar da ise tam bir olgunlu\u011fa eri\u015fir. Ar\u0131k bu son devir sanatta her bak\u0131mdan bir Uygur \u00e7a\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Uygur resim sanat\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelebilen ve ayn\u0131 zamanda T\u00fcrk resim sanat\u0131n\u0131n da bilinen ilk \u00f6rnekleri olana bu eserler, 856-1368 tarihleri aras\u0131nda h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fckleri, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Do\u011fu T\u00fcrkistan diye bilinen Tar\u0131m b\u00f6lgesindeki Ho\u00e7o, (\u0130dikut) Turfan, Toyuk, Yarhoto, Murtuk, Bezeklik, Sor\u00e7uk, Ku\u00e7a, Kumtura, vb. \u015fehirlerin mimari yap\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00fcslemektedir. 840 y\u0131l\u0131nda K\u0131rg\u0131zlar taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131lan Karabalsa\u011fun b\u00f6lgesindeki d\u00f6nemlerinden ise g\u00fcn\u00fcm\u00fcze hi\u00e7bir \u015fey kalmam\u0131\u015ft\u0131r.
\nBu mevcut duvar resimleri b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlukla dini konulu olup zaman zaman g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131, sosyal konular\u0131, av sahnelerini veya resmini yapt\u0131rmak isteyen insanlar\u0131n portre \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yan resimlerinden olu\u015fur. Budizm ve Maniheizmin Uygur resim sanat\u0131n\u0131n geli\u015fmesindeki b\u00fcy\u00fck rol\u00fc nedeniyle, fresk tekni\u011findeki bu duvar resimlerinde \u00e7o\u011funlukla dini konulara yer verilmi\u015ftir. Bu d\u00f6nemde Uygurlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun Budist olu\u015fu da gerek mimari de gerekse resim sanat\u0131nda bu inanc\u0131n \u00f6zelliklerini fazlas\u0131yla yans\u0131t\u0131r. Maniheist etkiler ise kendini daha \u00e7ok minyat\u00fcr, el yazmas\u0131 ve \u00e7e\u015fitli metinlerde g\u00f6sterir. Bu fresklerde rahipler, vak\u0131f\u00e7\u0131lar, Buda ve Buda\u2019ya dua sahneleri gibi dini konular i\u015flenmi\u015ftir. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda az da olsa prensler, prensesler, asiller, m\u00fczisyenler, av ve manzara sahneleri gibi sosyal konular i\u015flenmi\u015ftir. \u0130nsan fig\u00fcrl\u00fc kompozisyonlar bir s\u0131ralama halinde ve bir simetrik d\u00fczen i\u00e7erisinde ele al\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. Renk olarak, genellikle koyu mavi ve k\u0131rm\u0131z\u0131n\u0131n \u00e7ok oldu\u011fu parlak renkler kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00c7ift Katl\u0131 Duvar Kal\u0131nt\u0131lar\u0131\u2026\"02_ph1\"<\/a>
\n\u0130nsan y\u00fcz\u00fcne ferdi bir \u00f6zellik vermek, yani portre sanat\u0131 ilk defa 757 y\u0131l\u0131ndan sonraki T\u00fcrk duvar resminde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. O tarihlere kadar insan v\u00fccudunun di\u011fer uzuvlar\u0131 gibi y\u00fcz k\u0131sm\u0131 da, \u015fematik olarak \u00e7iziliyor ve ki\u015filer resimlerinin altlar\u0131na isimleri yaz\u0131lmak suretiyle ay\u0131rt edilebiliyorlard\u0131. Uygurlar kendilerinden farkl\u0131 insanlar \u00fczerinde dikkatlerini toplayarak, bunlar\u0131 \u00e7e\u015fitli \u201ctip\u201d lere ay\u0131rmak suretiyle sonu\u00e7ta kendilerini de daha belirgin olarak g\u00f6rmeye ba\u015flarlar. Zamanla bu geli\u015fim onlar\u0131 portre sanat\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak ve bunu geli\u015ftirmek imkan\u0131na kavu\u015fturur.
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelebilen Uygur Budist resim sanat\u0131n\u0131n en iyi \u00f6rnekleri Bezeklik Mabet (Ming-\u00d6y) lerine aittir. Bu \u015fehir Murtuk nehrinin bulundu\u011fu akarsu yata\u011f\u0131n\u0131n \u00fczerinde dar bir terasta, hepsi ayn\u0131 seviyede olmak \u00fczere kayalara oyularak yap\u0131lm\u0131\u015f mabet, manast\u0131r ve tap\u0131naklardan ibarettir. Al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f bir \u015fekilde derinlemesine oyulmu\u015f mekanlar\u0131n tavanlar\u0131 ise be\u015fiktonoz bi\u00e7iminde olup duvarlar tamam\u0131yla fresk, al\u00e7ak-y\u00fcksek kabartma (r\u00f6lyef) tekni\u011fi ile yap\u0131lm\u0131\u015f duvar resimleri ile bezenmi\u015ftir. Hi\u00e7bir Uygur tap\u0131nak ve mabedinde bu kadar zengin plastik sanat \u00f6rneklerine rastlan\u0131lmaz. Buras\u0131 adeta plastik sanatlar bak\u0131m\u0131ndan bir a\u00e7\u0131k hava m\u00fczesi durumundad\u0131r. Buradaki fig\u00fcrler, y\u00fcz\u00fcn 3\/4 \u2018\u00fcn\u00fcn tasvir edili\u015fi, oval y\u00fcz, iri g\u00f6zler, g\u00f6lgeli \u00e7izginin kullan\u0131l\u0131\u015f\u0131, elbise k\u0131vr\u0131mlar\u0131 gibi detaylar y\u00f6n\u00fcnden Sor\u00e7uk resimleriyle benzerlik g\u00f6sterirler. B\u00fcy\u00fck panolarda \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 kompozisyonlar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Freskler aras\u0131ndaki fig\u00fcrler karakteristik olarak i\u015flenmi\u015flerdir. Bu nedenle resmedilen vak\u0131f\u00e7\u0131lar veya duac\u0131lar aras\u0131ndaki asiller ve prensler kolayca tan\u0131nabilmektedir.<\/p>\n

Dua Eden Bir Uygur kad\u0131n\u0131 resmi\"asetat4\"<\/a>
\nUygurlar\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Turfan (Bat\u0131 T\u00fcrkistan- Tar\u0131m B\u00f6lgesi) havzas\u0131 \u015fehirlerinden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelebilen duvar resimlerinin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu konu itibariyle Budizm etkilidir. Ancak ayn\u0131 b\u00f6lgeden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelebilen minyat\u00fcrler ise Maniheizm konuludur. Dolay\u0131s\u0131yla Uygurlar\u0131n sanat tarihi bak\u0131m\u0131ndan di\u011fer \u00f6nemli bir y\u00f6nleri de; Mani dinin kabul\u00fcnden sonra, bu inan\u00e7taki kitaplar\u0131n resimlenmesi sonucu T\u00fcrk sanat\u0131n\u0131n ilk minyat\u00fcrl\u00fc kitap \u00f6rneklerinin bu d\u00f6nemden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelebilmi\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Kendisi de bir ressam olan Mani\u2019nin din \u00f6\u011fretisi bir bak\u0131ma g\u00fczel sanatlara dayan\u0131r. Bu nedenledir ki dini kitap, metin ve yazmalar \u00e7e\u015fitli minyat\u00fcrlerle s\u00fcslenmi\u015flerdir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelebilen bu minyat\u00fcrlerin \u00e7o\u011fu da\u011f\u0131n\u0131k kitap sayfalar\u0131ndan \u00f6rnekler olup, 9-10. yy.lara tarihlenirler. Resmedilen fig\u00fcrlerde suratlar dolgun ve k\u00f6\u015feli oval bir tip arz eder. Badem g\u00f6zler, hafif kemerli bir burun, gonca gibi minik bir a\u011f\u0131z bu y\u00fcz\u00fcn en bariz \u00f6zellikleridir. Bezeklik\u2019teki fresklerde de g\u00f6r\u00fclen ay\u0131n fizik \u00f6zelliklere sahip olan bu minyat\u00fcrler genellikle lacivert zeminli olup, \u0131\u015f\u0131k ve g\u00f6lge ayn\u0131 zamanda uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu minyat\u00fcrlerdeki tasvirlerin \u00e7o\u011funun neyi temsil etti\u011fi tam te\u015fhis edilememekle beraber insan tipleri, e\u011flence sahneleri veya kral\u0131 takdim sahnelerine benzeyen kompozisyonlarda \u00f6nemli fig\u00fcr\u00fcn iki yan\u0131nda ba\u015fka fig\u00fcrlerin s\u0131ralanmas\u0131, taht\u0131n \u00f6n\u00fcne yerle\u015ftirilen meyve keseleri, ibrikler, vazolar vb. detaylar \u0130slam minyat\u00fcrlerindeki taht ve e\u011flence sahnelerinin kompozisyonlar\u0131na \u00e7ok yak\u0131nd\u0131r. Stilize a\u011fa\u00e7lar ve nebatlar da yine \u00f6n Asya\u2019da g\u00f6r\u00fclen t\u00fcrdedir.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, Uygurlar; bilim ve sanata \u00f6nem vermi\u015fler, d\u0131\u015f etkilere a\u00e7\u0131k bir toplum olarak ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. Geli\u015ftirdikleri \u00fcslubu 750 y\u0131l\u0131ndaki Talas sava\u015f\u0131ndan sonra bat\u0131ya ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. Abbasi Halifesi Muntas\u0131m\u2019\u0131n muhaf\u0131z k\u0131tas\u0131n\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in Orta Asya\u2019dan getirtilen T\u00fcrk askerlerinin ikametgah\u0131 i\u00e7in Ba\u011fdat yak\u0131nlar\u0131nda kurulan ve bir d\u00f6nem i\u00e7in Halifeli\u011fin y\u00f6netim merkezi de olan Samarra \u015fehrinde in\u015fa edilen Cevsek-el Hakani, Balkuvara gibi saraylar zengin duvar resimleri ve \u015ft\u00fck dekorasyon ihtiva ederler. Bu fresklerdeki fig\u00fcrlerin k\u00f6\u015feli dolgun \u00e7ehreleri, g\u00f6zlerin, burun ve a\u011fz\u0131n i\u015fleni\u015fi ve yanaklar\u0131n iki yan\u0131ndaki sa\u00e7 k\u0131vr\u0131mlar\u0131 gibi ayr\u0131nt\u0131 ve detaylar Uygur resim sanat\u0131n\u0131n Abbasi merkezinde uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. B\u00f6ylece, \u0130slam sanat\u0131nda bir do\u011fulula\u015fma ile birlikte yeni bir unsur olarak Orta Asya T\u00fcrk resim \u00fcslubunun etkileri g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flar.
\nDaha sonralar\u0131 11. yy. ba\u015f\u0131nda Gaznelilerin Le\u015fker-i Bazar Saray\u0131 fresklerinde, ayn\u0131 y\u00fczy\u0131l sonunda Sel\u00e7uklular\u0131n merkezi Rey\u2019deki duvar resimlerinde, yine Rey ve Ke\u015fan minai ve perdahl\u0131 keramikleri ile \u00e7inilerinde Uygur resminin etkileri kendisini g\u00f6sterir. Uygur resim ve minyat\u00fcr \u00fcslubu bir \u00e7ok de\u011fi\u015fiklikler ge\u00e7irmekle beraber esaslar\u0131 bozulmadan 15. yy.\u0131n ortalar\u0131na kadar devam etmi\u015ftir. Sonu\u00e7ta T\u00fcrkler Orta Asya\u2019dan Uygur resim sanat\u0131na bat\u0131ya getirerek Gazne, Rey, Ke\u015fan, Musul ve Anadolu\u2019ya yerle\u015ftirmi\u015flerdir.<\/p>\n

Maniheist bir \u201dBezeklik\u201d\"02_ph2l\"<\/a><\/p>\n

Topkap\u0131 Saray\u0131 K\u00fct\u00fcphanesinde Prof. Dr. Ahmet ATE\u015e taraf\u0131ndan ke\u015ffedilip tan\u0131t\u0131lan Fars\u00e7a yaz\u0131l\u0131 Varka ve G\u00fcl\u015fah Mesnevisi, yaz\u0131s\u0131 ve minyat\u00fcrlerinin \u00fcslubu bak\u0131m\u0131ndan 13. yy. ba\u015flar\u0131nda Anadolu Sel\u00e7uklu sanat\u0131n\u0131n ortaya koydu\u011fu \u015faheserler olarak kabul edilir. Bu eserin yetmi\u015f bir minyat\u00fcr\u00fc Uygurlardan beri geli\u015fmi\u015f olan T\u00fcrk tipleri ve \u00fcslubunun Anadolu\u2019daki devam\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Ayr\u0131ca Uygur fresklerinin Anadolu\u2019daki etkilerini Anadolu Sel\u00e7uklular\u0131na ait olan Kubadabad Saray\u0131 duvar \u00e7inilerinde de g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
\nTarihte kurulmu\u015f \u00f6nemli T\u00fcrk devletlerinden birisi olan Uygur Devleti, \u0130slam resim sanat\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bir \u00e7ok etkileri bak\u0131m\u0131ndan minyat\u00fcr sanat\u0131 i\u00e7erisinde de \u00f6nemli bir yere sahiptir Bu minyat\u00fcrler ilerleyen d\u00f6nemlerde adeta \u0130slam minyat\u00fcrlerinin proto-tipi konumuna gelmi\u015flerdir. Ayr\u0131ca bu eserler T\u00fcrk Sanat Tarihi bak\u0131m\u0131ndan da \u00e7ok \u00f6nemli olup bunlar bilenen ilk T\u00fcrk minyat\u00fcrleridir.
\n13.yy. sonunda ve 14. yy. ba\u015f\u0131nda B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklu topraklar\u0131nda \u0130lhanl\u0131lar\u0131n hakimiyet kurmas\u0131 ile Uygur ressamlar\u0131 minyat\u00fcr sanat\u0131nda yeni bir parlak devir a\u00e7m\u0131\u015flar, Meraga ve Tebriz gibi yeni merkezlerde Uygurlar\u0131n elinde minyat\u00fcr sanat\u0131n\u0131n \u015faheserleri meydana gelmi\u015ftir. \u0130lhanl\u0131 veziri ve tarih\u00e7i Re\u015fideddin\u2019in haz\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 Cami el Tevarih minyat\u00fcrlerinden \u00e7o\u011fu onlar\u0131n elinden \u00e7\u0131kmad\u0131r. B\u00f6ylece \u0130ran minyat\u00fcr sanat\u0131 ilhanl\u0131lar zaman\u0131nda onlar\u0131n saray\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Uygur ressamlar\u0131n\u0131n getirdi\u011fi Uzak Do\u011fu ve Orta Asya resminin etkisi alt\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f, daha sonraki d\u00f6nemlerde de bu T\u00fcrk ressamlar\u0131n\u0131n hakim rol\u00fc devam etmi\u015ftir.[6]<\/p>\n

\"r1\"<\/a>Uygurlar resim sanat\u0131nda Orta Asya\u2019da ya\u015fad\u0131klar\u0131 k\u00fclt\u00fcr ortam\u0131n\u0131n bir\u00e7ok etkilerini ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde \u00f6z\u00fcmleyerek adata kendilerine has bir portre (oval y\u00fcz, badem g\u00f6zeler, hafif kemerli burun ve k\u00fc\u00e7\u00fck bir a\u011f\u0131zdan olu\u015fan y\u00fcz) sanat\u0131 geli\u015ftirmi\u015fler ve bu \u00fcslubu \u00e7e\u015fitli k\u00fclt\u00fcr merkezlerine de ihra\u00e7 etmi\u015flerdir. Tar\u0131m b\u00f6lgesindeki Tumsuk, Aksu K\u0131z\u0131l, Ku\u00e7a, Kumtura, Kara\u015far, Sor\u00e7uk, Kutsal \u015fehir Ho\u00e7o (ayn\u0131 zamanda ba\u015fkentleri), Bezeklik, Toyuk, Murtuk vb. \u00f6nemli merkezlere ait olan bir\u00e7ok fresk bug\u00fcn Tokyo, Leningrad, Yeni Delhi, ve Berlin M\u00fczelerinde korunmakta ve sergilenmektedir.<\/p>\n

\"7ckutchavahaduvarresmin\"<\/a> \"bez12\"<\/a> \"bez13\"<\/a> \"uighurs\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yrd. Do\u00e7. Dr. Metin YERL\u0130 \u0130n\u00f6n\u00fc \u00dcniversitesi, G\u00fczel Sanatlar Fak\u00fcltesi \u0130slamiyet \u00f6ncesi diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z devrede, Orta Asya\u2019da be\u015f as\u0131rdan fazla h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015f bulunan Uygurlar, bu d\u00f6nemde sergilemi\u015f olduklar\u0131 sanat etkinlikleri bak\u0131m\u0131ndan T\u00fcrk Sanat\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahiptirler. Ayn\u0131 b\u00f6lgelerde Uygurlardan \u00f6nce faaliyet g\u00f6steren ve g\u00f6\u00e7ebe bir ya\u015fant\u0131ya sahip bulunan di\u011fer T\u00fcrk Devletlerinin sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,15],"tags":[],"class_list":["post-329","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel","category-uygur-tarihi-ve-kulturu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/329","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=329"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/329\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":341,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/329\/revisions\/341"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=329"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=329"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=329"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}