
{"id":3029,"date":"2019-05-15T12:01:35","date_gmt":"2019-05-15T09:01:35","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=3029"},"modified":"2019-05-15T12:01:52","modified_gmt":"2019-05-15T09:01:52","slug":"kasgarda-cuma-namazi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=3029","title":{"rendered":"Ka\u015fgar&#8217;da Cuma Namaz\u0131"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-3027\" src=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/kashgar_id_kah_mosque_praying.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/kashgar_id_kah_mosque_praying.jpg 1200w, https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/kashgar_id_kah_mosque_praying-400x267.jpg 400w, https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/kashgar_id_kah_mosque_praying-768x512.jpg 768w, https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/kashgar_id_kah_mosque_praying-1024x683.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/p>\n<p>D. Mehmet Do\u011fan<\/p>\n<p>Zihnimizde &#8220;Ka\u015fgar&#8221; kadar derin \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar uyand\u0131ran ka\u00e7 \u015fehir ismi vard\u0131r? Son bin y\u0131l\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fcy\u00fck ba\u015flang\u0131\u00e7lar\u0131 bu \u015fehir ve b\u00f6lgede cereyan etmi\u015f, bin y\u0131l\u0131m\u0131za istikamet veren b\u00fcy\u00fck \u015fahsiyetler burada yeti\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Urum\u00e7i&#8217;den sonra Ka\u015fgar&#8217;day\u0131z&#8230; \u0130lk M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk devleti Karahanl\u0131lar\u0131n merkezinde.<\/p>\n<p>Per\u015fembe \u00f6\u011fleden sonra Ka\u015fgar&#8217;a ula\u015ft\u0131k. Her iki taraf\u0131nda kavak a\u011fa\u00e7lar\u0131 bulunan geni\u015f caddeler, y\u00fcksek binalar&#8230; Bir sun&#8217;i g\u00f6l \u00fczerinde \u00e7at\u0131s\u0131 \u00c7in \u00e7at\u0131 tarz\u0131ndan esinlenmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fclen modern bir bina&#8230; Burada gelece\u011fin Ka\u015fgar&#8217;\u0131n\u0131n maketi var. Bu bir nevi Ka\u015fgar&#8217;\u0131n &#8220;kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm&#8221;\u00fc. Eski Ka\u015fgar ortalarda bir yerde, ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f vaziyette&#8230;<\/p>\n<p>Yeni Ka\u015fgar, Do\u011fu T\u00fcrkistan&#8217;\u0131n kap\u0131s\u0131nda \u00c7in&#8217;in iddial\u0131 bir projesi olarak y\u00fckseltiliyor. \u00d6yle san\u0131yoruz ki, tarih\u00ee Ka\u015fgar bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm tamamlan\u0131nca cim karn\u0131nda bir nokta gibi kalacak&#8230;<\/p>\n<p>Ka\u015fgar&#8217;day\u0131z ve ilgililere Cuma namaz\u0131n\u0131 Iydg\u00e2h Camii&#8217;nde k\u0131lmak istedi\u011fimizi s\u00f6yl\u00fcyoruz. Zaten ba\u015fka bir yerde k\u0131lmak da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil gibi&#8230;<\/p>\n<p>Iydg\u00e2h Mescidi\/Camisi y\u0131llar \u00f6ncesi zihnimizde bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc olarak yer etmi\u015f. Siyah beyaz devirde televizyonda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir Ka\u015fgar sahnesi&#8230; Bayram namaz\u0131ndan sonra camiden \u00e7\u0131kan cemaat binlerce, on binlerce ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir bayram sevinci i\u00e7inde&#8230; Ma&#8217;\u015feri bir raks bu&#8230; Bize zaman zaman Mevlev\u00ee sema\u0131n\u0131n ne\u015fvesini hissettiriyor. Iydg\u00e2h &#8220;bayram yeri&#8221; demek&#8230; Namaz m\u00fcminin bayram\u0131d\u0131r&#8230; Cuma M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n haftal\u0131k bayram g\u00fcn\u00fcd\u00fcr&#8230; Ve nihayet Ramazan ve Kurban bayramlar\u0131&#8230; Iydg\u00e2h, Do\u011fu T\u00fcrkistan&#8217;\u0131n bayramlar\u0131 bayram yapan mek\u00e2n\u0131. 15. Y\u00fczy\u0131l&#8217;da, Osmanl\u0131&#8217;n\u0131n 2. Murat devrine tekab\u00fcl eden bir d\u00f6nemde yap\u0131lm\u0131\u015f. Sonra birka\u00e7 kere geni\u015fletilmi\u015f.<\/p>\n<p>Cuma saatini tam bilemedi\u011fimiz i\u00e7in, bir hayli erken vakitte Iydg\u00e2h&#8217;a geliyoruz. D\u0131\u015ftan pek g\u00f6steri\u015fli bir mimar\u00ee yap\u0131 de\u011fil. Zaten giri\u015ften sonra geni\u015f bir avlu ve nihayet sonda as\u0131l kapal\u0131 namaz mek\u00e2n\u0131 var. Kapal\u0131 mek\u00e2n\u0131n etraf\u0131nda da sa\u00e7aklar alt\u0131nda a\u00e7\u0131k namaz alanlar\u0131 bulunuyor.<\/p>\n<p>Avlu, etraf\u0131 su arklar\u0131yla \u00e7evrilmi\u015f par\u00e7alara b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f. A\u011fa\u00e7l\u0131k ama, b\u00fct\u00fcn bo\u015f k\u0131s\u0131mlar, namaz k\u0131l\u0131nabilecek \u015fekilde haz\u0131rlanm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>Namaz vakti gelmek \u00fczere Iydg\u00e2h&#8217;\u0131n biti\u015fi\u011findeki geleneklik \u00e7ar\u015f\u0131y\u0131 gezmeye ba\u015fl\u0131yoruz. Sanki tarih\u00ee bir kesinti olmam\u0131\u015f gibi&#8230; Baz\u0131 d\u00fckk\u00e2nlarda sadece bizim eski yaz\u0131yla tabelalar var. Giyim ku\u015fam d\u00fckk\u00e2nlar\u0131, ziynet e\u015fyas\u0131 sat\u0131lan d\u00fckk\u00e2nlar, baharat\u00e7\u0131lar, kasaplar, onlar\u0131n yan\u0131nda kebap\u00e7\u0131lar, samsac\u0131lar, pilavc\u0131lar&#8230; Uygur sazlar\u0131 satan d\u00fckk\u00e2nlar&#8230;<\/p>\n<p>Biz \u00e7ar\u015f\u0131n\u0131n havas\u0131na kendimizi kapt\u0131rm\u0131\u015fken, zaman\u0131n nas\u0131l ge\u00e7ti\u011fini pek fark edemiyoruz. Mehmet S\u0131lay ve gen\u00e7 dostlar\u0131m\u0131z Emre, Ediz ve Altu\u011f ile birlikte Iydg\u00e2h&#8217;a do\u011fru yollan\u0131yoruz. Fakat cami ana baba g\u00fcn\u00fc. Kapal\u0131 mek\u00e2n \u00e7oktan dolmu\u015f. A\u00e7\u0131k mek\u00e2nlar ve avluya yeni serilen hal\u0131lar da dolmak \u00fczere. Biz bir \u00fcmitle i\u00e7eriye do\u011fru hamle ediyoruz. Fakat a\u00e7\u0131k mek\u00e2nlardan arklara kadar uzanan \u00e7\u00f6rtenlerin alt\u0131nda, hafif g\u00f6lge bir k\u0131sma, ki buras\u0131 giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015f ve ge\u00e7i\u015fler i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r, serilen bir \u00f6rt\u00fcn\u00fcn \u00fczerinde kendimize g\u00fc\u00e7 halle bir yer buluyoruz&#8230;<\/p>\n<p>\u015eunu s\u00f6ylesek m\u00fcbala\u011fa olmaz: Hayat\u0131m\u0131z\u0131n en kalabal\u0131k Cuma namazlar\u0131ndan birini k\u0131l\u0131yoruz. Tahminimiz cemaatin 10 bin civar\u0131nda oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde.<\/p>\n<p>Hocan\u0131n vaaz\u0131 bitmek \u00fczere. M\u00fcezzin ezan\u0131 makam g\u00f6zetmeyen bir tarzda okuyor. Hatip sadece Arap\u00e7a bir hutbe irad ediyor&#8230; Farz namaz bittikten sonra \u00e7\u0131kanlar b\u00fcy\u00fck bir yek\u00fbn te\u015fkil etmiyor&#8230;<\/p>\n<p>\u00c7\u0131karken, kap\u0131da baz\u0131 kad\u0131nlar\u0131n ellerinde kapaklar\u0131 a\u00e7\u0131k su \u015fi\u015feleri ile beklediklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. Cemaatten baz\u0131lar\u0131 da bu \u015fi\u015felere do\u011fru d\u00f6n\u00fcp \u00fcfl\u00fcyorlar&#8230;<\/p>\n<p>Herhalde bu dual\u0131 sular, \u015fifa bekleyen hastalara gidecek&#8230;<\/p>\n<p>Cemaatin \u00e7o\u011fu ya\u015fl\u0131. Aksakall\u0131 Uygurlar yan\u0131nda, orta ya\u015fl\u0131 cemaat de hayli kalabal\u0131k. Gen\u00e7 az. Zaten 18 ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fcklerin camiye gitmesi yasak&#8230;<\/p>\n<p>1960 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan \u00c7in k\u00fclt\u00fcr ihtilali s\u0131ras\u0131nda (Uygur lisan\u0131nda Medeniyet \u0130nk\u0131l\u00e2b\u0131) Ka\u015fgar&#8217;daki cami ve mescidlerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze 100 civar\u0131nda mescid ve cami ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, Ka\u015fgar&#8217;\u0131n nas\u0131l bir camiler \u015fehri oldu\u011fu anla\u015f\u0131labilir.<\/p>\n<p>Namaz \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 kanaatimiz peki\u015fiyor: Iydg\u00e2h ayakta kald\u0131k\u00e7a cemaati hi\u00e7 eksik olmayacak ve buradaki bin y\u0131ll\u0131k \u0130sl\u00e2m\u00ee miras ya\u015fayacak.<\/p>\n<p>02.07.2012 Yeni Akit<\/p>\n<p>Kaynak: T\u00fcrkiye Yazarlar Birli\u011fi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D. Mehmet Do\u011fan Zihnimizde &#8220;Ka\u015fgar&#8221; kadar derin \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar uyand\u0131ran ka\u00e7 \u015fehir ismi vard\u0131r? Son bin y\u0131l\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fcy\u00fck ba\u015flang\u0131\u00e7lar\u0131 bu \u015fehir ve b\u00f6lgede cereyan etmi\u015f, bin y\u0131l\u0131m\u0131za istikamet veren b\u00fcy\u00fck \u015fahsiyetler burada yeti\u015fmi\u015ftir. Urum\u00e7i&#8217;den sonra Ka\u015fgar&#8217;day\u0131z&#8230; \u0130lk M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk devleti Karahanl\u0131lar\u0131n merkezinde. Per\u015fembe \u00f6\u011fleden sonra Ka\u015fgar&#8217;a ula\u015ft\u0131k. Her iki taraf\u0131nda kavak a\u011fa\u00e7lar\u0131 bulunan geni\u015f caddeler, y\u00fcksek [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22,16],"tags":[],"class_list":["post-3029","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cinin-uygur-politikasi","category-uygur-kimligi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3029","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3029"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3029\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3056,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3029\/revisions\/3056"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3029"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3029"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3029"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}