
{"id":2171,"date":"2018-11-01T12:08:54","date_gmt":"2018-11-01T09:08:54","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=2171"},"modified":"2018-11-01T12:08:54","modified_gmt":"2018-11-01T09:08:54","slug":"cinin-dogu-turkistanda-toplama-kamp-sistemi-uygulamasinin-amaci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=2171","title":{"rendered":"\u00c7in\u2019in Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da Toplama Kamp Sistemi Uygulamas\u0131n\u0131n Amac\u0131"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-2177\" src=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Kamplar.jpg\" alt=\"\" width=\"880\" height=\"440\" srcset=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Kamplar.jpg 880w, https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Kamplar-400x200.jpg 400w, https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Kamplar-768x384.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 880px) 100vw, 880px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">Boz Bala<br \/>\nEdit\u00f6r\u00fcn Notu:<\/p>\n<p>\u0130\u015fbu yaz\u0131 bir Uygur ayd\u0131n\u0131 taraf\u0131ndan T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esi ile kaleme al\u0131nm\u0131\u015f olup, ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda belirtti\u011fi konu \u00fczerinde derin, bilimsel analizler yaparak son derece isabetli tespitlerde bulunmu\u015ftur. G\u00fcncel de\u011ferinden dolay\u0131 sitemizde de yay\u0131nlamay\u0131 uygun g\u00f6rd\u00fck.<\/p>\n<p>H\u0131rs\u0131z\u0131n en sevmedi\u011fi insan, onun \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 e\u015fyan\u0131n ger\u00e7ek sahibidir. H\u0131rs\u0131za, e\u011fer onun \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 \u015fey \u00e7ok de\u011ferliyse ve ona ebediyen sahiplenmek istiyorsa \u00e7e\u015fitli yollara ba\u015fvurarak sahibini susturmak hatta gerekirse yok etmesi ister.<\/p>\n<p>\u00d6zet: 13 A\u011fostos 2018 tarihinde Cenevre\u2019de d\u00fczenlenen BM Irk Ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n Ortadan Kald\u0131r\u0131lmas\u0131 Komitesi toplant\u0131s\u0131nda kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da bir milyonun \u00fczerinde M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk\u00fcn toplama kamplar\u0131nda tutuklu oldu\u011funa dair yeterli delilleri ortaya koymas\u0131na ra\u011fman \u00c7in, toplant\u0131da bir Uygur T\u00fcrk\u00fcn\u00fc konu\u015fturarak[1] b\u00f6yle bir kamp\u0131n oldu\u011funu redetti.[2] Buna kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak komitenin muavin reisi, New York Universitesi profes\u00f6r\u00fc Gay McDougal han\u0131m \u00c7in temsilcisine \u201c ben ve burada oturanlar\u0131n hepsimiz de m\u0131 yalan konu\u015fuyoruz, acaba bu delillerin hepi sahte mi?\u201d diye sordu. Ard\u0131ndan ad\u0131 ge\u00e7en kamp hakk\u0131nda, ABD Folrida eyalti senat\u00f6r\u00fc Marco Rubio taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan ve parlamentonun hem Demokratik Parti hem de Cumhuriyet\u00e7i Parti senat\u00f6rlerinden olmak \u00fczere toplam 15\u2019e yak\u0131n senat\u00f6r\u00fc imzalayan bir dilek\u00e7e ba\u015fkan Trump\u2019a g\u00f6nderilimi\u015ftir. Dilek\u00e7e kamplar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 ve ABD\u2019n\u0131n bu kamp\u0131 y\u00fcr\u00fcten \u00c7inli memurlara uluslararas\u0131 Magnitsky kanunlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ceza uygulamas\u0131n\u0131 talep etmi\u015ftir.[3] Hemen ard\u0131ndan \u00c7in di\u015fi\u015fleri s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Hua Chunying, \u00c7in\u2019de Uygur T\u00fcrkleri ba\u015fta olmak \u00fczere t\u00fcm etnik az\u0131nl\u0131kar\u0131n hi\u00e7 bask\u0131 ve z\u00fclme maruz kalmadan bar\u0131\u015f ve huzur i\u00e7inde ya\u015famakta olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek ABD\u2019y\u0131 \u00c7in\u2019in i\u00e7 i\u015flerini kar\u0131\u015fmakla su\u00e7lad\u0131.[4]<\/p>\n<p>Bunlar \u00c7in\u2019in kendi kurdukla\u0131 kamplar\u0131 inkar etti\u011fi onlarca \u00f6reneklerinden sadece iki tanesidir. E\u011fer olay \u00c7in\u2019in s\u00f6yledi\u011fi gibiyse, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019n\u0131n sokaklar\u0131ndaki insanlar nereye gitti? Neden hem hemen yurtd\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan herkes ailesiyle hi\u00e7bir \u015fekilde ileti\u015fim kuram\u0131yor? Neden b\u00f6lgeye yabanci gazetecilerin girmesine izin verilmiyor\u2026?<\/p>\n<p>Bu makale Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki nazi kamplar\u0131 hakk\u0131nda \u00e7e\u015fitli dillerde yaz\u0131lan makale ve m\u00fclakatlar\u0131 eses alarak \u00c7in\u2019in Uygur ve Kazak gibi M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkleri kamplarda tutuklamas\u0131n\u0131n nedenini Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n \u00f6nemi a\u00e7\u0131s\u0131ndan inceleyerek \u00c7in\u2019in bu projesinin as\u0131l amac\u0131n\u0131 ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Anahtar kelimeler: Do\u011fu T\u00fcrkistan, \u00c7in, kamp, Uyghur, Kazak, asimlasyon, soyk\u0131r\u0131m<\/p>\n<p>Giri\u015f<\/p>\n<p>\u00c7in BM Irk Ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n Ortadan Kald\u0131r\u0131lmas\u0131 Komitesi toplant\u0131s\u0131nda, kamplar\u0131n hi\u00e7 de olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak baz\u0131 ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 ve b\u00f6l\u00fcc\u00fc insanlar\u0131n beynindeki \u201cekstremist\u201d idolojisini eritmek i\u00e7in onlara \u00f6zel \u201ce\u011fitim merkezlerinin\u201d oldu\u011funu beyan etmi\u015ftir.[5] Ama Do\u011fu Asya stratejisi ara\u015fturmac\u0131s\u0131 ve analist Tanner GREER\u2019\u0131n Foreign Policy dergisinde yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 Toplama Kamplar\u0131na At\u0131lmas\u0131na Neden Olacak 48 \u00c7e\u015fit Husus adl\u0131 makalesinde, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da \u00c7in makamlar\u0131n\u0131n nezbindeki \u201ca\u015f\u0131r\u0131l\u0131k, b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck ve ter\u00f6r\u201d terimlerinin a\u00e7\u0131klamas\u0131 ve kapsama alan\u0131n\u0131n adete belirsiz oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir. Ad\u0131 ge\u00e7en makalede yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi o b\u00f6lgede ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcman herkes bu su\u00e7larla su\u00e7lanabilir ve dolaysiyle hapis ve kamplara at\u0131labilir.[6] Peki o zaman insan\u0131n akl\u0131na \u015fu sorular geliyor; \u00c7in\u2019in amac\u0131 en az\u0131ndan kendisi ifade etti\u011fi gibi b\u00f6lgedeki b\u00f6l\u00fcc\u00fc ve \u201cter\u00f6rist\u201dleri[7] yok etmek m\u0131? Bu kamp uygulamas\u0131n\u0131n amac\u0131 ne? \u00c7in niye buna gerek duydu? makalenin ilerleyen k\u0131s\u0131mlar\u0131 bu sorulara cevap vermeye \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r.<\/p>\n<p>Tarihe bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Uygur t\u00fcrkleri en az 2 bin senedir \u00c7inliler yada \u00c7in (Han) medeniyetiyle kom\u015fu olarak ya\u015famaktad\u0131r. Sar\u0131 nehirin k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir ovas\u0131nda meydana gelen Han medeniyeti tarih boyunca kendine kom\u015fu olan etnik gruplar\u0131 eriterek gittik\u00e7e b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kuzeyde ya\u015fayan g\u00fc\u00e7l\u00fc kavimler zaman zaman \u00c7in\u2019\u0131 tamam\u0131yla kendi hakimiyeti alt\u0131na almay\u0131 ba\u015farabilmi\u015fse de ancak \u00e7o\u011fu, y\u00fczy\u0131llar sonra Han medeniyetine teslim olmu\u015ftur. t\u0131pk\u0131, G\u00fcney Hunlar, Do\u011fu G\u00f6kt\u00fcrkler, K\u0131tanlar ve en son Man\u00e7ular gibi. O y\u00fczden T\u00fcrklerin atalar\u0131 yakla\u015f\u0131k 1400 sene \u00f6nce ta\u015flara \u201c ey T\u00fcrk halk\u0131, h\u00fcr ya\u015famak istersen \u00d6t\u00fcken\u2019den ayr\u0131lma\u2026\u00c7inlilerin ipeklerine, bal gibi s\u00f6zlerine ve k\u0131zlar\u0131na kanma\u2026\u201d[8] diye kazm\u0131\u015flard\u0131r. Burada \u015funu da altini \u00e7izerek belirtmrek gerekiyor ki, \u00c7in veya Han topluma etnik bir toplum de\u011fil, bir medeniyet toplulu\u011fudur. Bu konuda Amerkal\u0131 siyaset bilimcisi Lucian W. Pye \u00c7in hakk\u0131nda \u201ctuhaf bir devlet, devlet de\u011fil devlet k\u0131l\u0131\u011f\u0131na b\u00fcr\u00fcnen medeniyet\u201d demi\u015ftir.[9] K\u00fc\u00e7\u00fck bir ovadan d\u00f6\u011fan bir medeniyet kar topu gibi gittik\u00e7e s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr ve kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine giren her etnik grup yada medeniyetin hepsini hemen hemen asimile etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>1949 y\u0131l\u0131na kadar Do\u011fu T\u00fcrkistan hi\u00e7bir zaman Han denilen bir entik halk\u0131n ne e\u011femenli\u011fi alt\u0131na girmi\u015ftir ne de askeri sald\u0131r\u0131s\u0131na maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fu T\u00fcrkistan ilk olarak 1759 y\u0131l\u0131nda yabanc\u0131 bir g\u00fcc\u00fcn istilas\u0131na maruz kalm\u0131\u015ftir. Bunlar da \u00c7inli de\u011fildi ama t\u00fcm \u00c7ini istila eden Man\u00e7u denilen g\u00f6\u00e7ebe halk idi. \u0130\u015fte bu tarihten sonra Do\u011fu T\u00fcrkistan T\u00fcrkleri zaman zaman ayaklanarak k\u0131sa vadeli kendi y\u00f6netimi kurmaya ba\u015farm\u0131\u015f olsa da sonu\u00e7 olarak istila edilmekten kurtulamam\u0131\u015ft\u0131r. 20.y\u00fczy\u0131lda iki defa , 1933 ve 1944 y\u0131l\u0131nda \u201cDo\u011fu T\u00fcrkistan Cumhuriyeti\u201d ad\u0131 alt\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z cumhuriyet kurmu\u015ftur ancak Ruslar ve \u00c7inlilerin i\u015fbirli\u011fi sonucu ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. En son 12 Ekim 1949 y\u0131l\u0131nda \u00c7in Kom\u00fcnist rejimi i\u015fgali ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Yukar\u0131da bahsedildi\u011fi gibi \u00c7in tarih boyunca hep yay\u0131lma politikasi izlemi\u015ftir. \u00c7in\u2019in bu politikas\u0131 hem askeri hem k\u00fclt\u00fcrel olarak kendini ifade etmi\u015ftir. Sonradan Konf\u00fc\u00e7y\u00fcs medeniyet ad\u0131 verilen, aslen k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir yerde zuhur eden bu \u00e7ekirdek medeniyet tarih boyonca \u00e7o\u011fu \u00c7inli k\u0131rallar\u0131n desteklemesiyle gitgide b\u00fcy\u00fcyerek nihayetinde bug\u00fcnk\u00fc bir bu\u00e7uk miliyar ded\u011fimiz ve Han milleti ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz ( yada kendilerinin Han oldu\u011funu kabul eden) insan toplulu\u011funu olu\u015fturmu\u015ftur. Bu k\u00fclt\u00fcrel b\u00fcy\u00fcmeye e\u015f zamanla\u0131 olarak co\u011frafiya s\u0131n\u0131rlar\u0131 da b\u00fcy\u00fcmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7in y\u00f6netimlerin bu b\u00fcy\u00fcmeyi ba\u015farma y\u00f6ntemi \u015f\u00f6yle olmu\u015ftur, zay\u0131f olana askeri, g\u00fc\u00e7l\u00fc olana k\u00fclt\u00fcrel istila, ama en sonunda ba\u015fvurdu\u011fu k\u00fclt\u00fcrel asimilasyon. Konumuz \u00c7in\u2019in nas\u0131l b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu konuda \u00e7ok dataya girmeyece\u011fiz.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte t\u00fcm bu tarihi s\u00fcre\u00e7te \u00c7in\u2019in y\u00f6netim tabakas\u0131nda \u015f\u00f6yle bir iddia ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r; biz bize ba\u011fl\u0131 olan t\u00fcm etnik gruplar\u0131 asimile edebiliriz, \u00e7\u00fcnk\u00fc ka\u00e7 bin y\u0131ll\u0131k \u00c7in tarihi nunu g\u00f6sterdi. Ancak iki etnik grup durumun hep b\u00f6yle olmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi ve bunlar da Uygur T\u00fcrkleri ve Tibetler idi. \u00c7in\u2019\u0131n ka\u00e7 bin y\u0131ll\u0131k kom\u015fusu olan Uygur T\u00fcrkleri \u00c7in k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden mutfak \u00e7ubu\u011fu haricinde hi\u00e7bir \u015fey kabul etmemi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc din, k\u00fclt\u00fcrel ya\u015fam tarz\u0131 ve milli psikoloji olarak \u00e7ok farkl\u0131 olan iki grubun kayna\u015fmas\u0131 hi\u00e7 kolay de\u011fildi. Ancak etnik bir kimli\u011fe de\u011fil bir medeniyet kimli\u011fine dayal\u0131 olan Han hakimiyetinin b\u00fcy\u00fcmesindeki temel unsur asimilasyondur. Bu \u00c7in tarihi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 i\u00e7in anla\u015f\u0131lmas\u0131 zor bir s\u00f6ylem de\u011fildir. 1949 y\u0131l\u0131ndan buyana bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, 56 farkl\u0131 etnik grup olarak tan\u0131mlanan gruplardan kendi milli kimli\u011fini korumay\u0131 ba\u015faranlar sadece Do\u011fu T\u00fcrkistan T\u00fcrkleri, Tibetler ve Mo\u011follar olmu\u015ftur, di\u011ferleri ise art\u0131k \u00c7in ( Han) k\u00fclt\u00fcr\u00fcne asimile olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Makalemizin konusu olan Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da uygulanmakta olan kamp sisteminin nedeni i\u015fte yukar\u0131da bahisi edildi\u011fi asimilasyon gelene\u011fi, bug\u00fcnk\u00fc h\u0131z\u0131l\u0131 de\u011fi\u015fen d\u00fcnya d\u00fczeni ve \u00c7in Halk Cumhuriyeti menfaatlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu asimiliyon politikas\u0131n\u0131n h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131na duyulan gereksiminin birle\u015fimidir. Makalemizin alttaki b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bu konular hakk\u0131nda daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bilgi vermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n<p>2013 y\u0131l\u0131nda \u00c7in ba\u015fkan\u0131 Xi Jinping taraf\u0131ndan Kazakistan\u2019\u0131n ba\u015fkenti Astana\u2019da uluslararas\u0131 kamoyuna a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenen \u0130pek Yolu projesi bug\u00fcn Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da ya\u015fanan facialar\u0131n en ba\u015fl\u0131ca sebeplerinden biridir. Ticaretinin \u00e7o\u011funu do\u011fu b\u00f6lgelerindeki deniz yollar\u0131yla yapmakta olan \u00c7in, bu b\u00f6lgedeki kom\u015fular\u0131 ABD, Japonya, Vietnam, Filipinler, Maleyzya ve Hindistan gibi devletlerle ya\u015famakta olan problemlerinden dolay\u0131 alternatif bir yol bulma ihtiya\u00e7\u0131 duymu\u015ftur. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00f6zde G\u00fcney \u00c7in Denizini ve Sinkako adalar\u0131 problemi, Tayvan krizi ve Hindistanla olan menfaat m\u00fccadelesinden dolay\u0131 yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en deniz g\u00fczergahlar\u0131 her zaman tehlike i\u00e7inde kalabilir. \u00c7in\u2019in kendi i\u00e7 g\u00fcvenli\u011fi de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ekonomisinin b\u00fcy\u00fcmesine ba\u011fl\u0131 olup, \u00c7inde ya\u015fanacak olan herhangi ekonomik kriz ve b\u00fcy\u00fcmedeki yava\u015flama istikrars\u0131zl\u0131\u011fa neden olabilir. Demokras\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok zay\u0131f olan \u00c7in, halk\u0131n bu konudaki memnuniyetsizli\u011fini ekonomik refahla \u00f6rt\u00fcmeye devam etmektedir ve k\u0131smen olarak da ba\u015far\u0131m\u0131\u015f durumundad\u0131r. O y\u00fczden \u00c7in Kom\u00fcnist rejimi i\u00e7in eknonominin istikrarl\u0131 bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fcmesini sa\u011flamas\u0131 varl\u0131k yokluk m\u00fccadelesi kadar \u00f6nemlidir. Do\u011fuda ABD, Japonya, Hindistan gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc devletler ile potansyel bir kriz i\u00e7inde olan \u00c7in, y\u00fcz\u00fcy\u00fc bat\u0131 tarafa yan\u0131 Orta Asya olarak bilinen T\u00fcrkistan b\u00f6lgesine \u00e7evirdi. \u0130\u015fte burada Do\u011fu T\u00fcrkistan \u00c7in i\u00e7in tarihte hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir \u015fekilde hayati \u00f6nem kazand\u0131.<\/p>\n<p>\u00c7in\u2019in bat\u0131 tarafa (Orta Asya, Rusya, Pakistan ve Orta Do\u011fu) kardan a\u00e7\u0131l\u0131\u015f kap\u0131lar\u0131n\u0131n hepsi Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan ge\u00e7mektedir. Mesela \u00c7in-Pakistan Ekonomik Koridorunun \u00e7\u0131k\u0131\u015f kap\u0131s\u0131 Ka\u015fgar\u2019dan, Kazakistan\u2019dan ge\u00e7ip Orta Asya,Rusya ve Avrupa uzanan ticari demir yollar\u0131 ise yine Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n Altay b\u00f6lgesinden ge\u00e7mektedir. Bu y\u00fczden Do\u011fu T\u00fcrkistan Ipek Yolu projesi i\u00e7in merkez konumundad\u0131r ve \u00c7in\u2019in yeni ticari stratejisinin s\u0131\u00e7rama tahtas\u0131d\u0131r. Ama buran\u0131n sahipleri Uygurlar ve Kazaklar ba\u015fta olmak \u00fczere T\u00fcrklerdir ve \u00c7in ne kadar bu b\u00f6lgenin tarihten beri kendi toprak par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorsa bile ger\u00e7ekte buras\u0131 1884\u2019ten sonra i\u015fgal edilmi\u015f toprakt\u0131r.[10] \u00c7incede bir ata s\u00f6z\u00fc vard\u0131r; \u201cKendinden olmayan g\u00fcvenli de\u011fildir -\u975e\u6211\u65cf\u7c7b\uff0c\u5176\u5fc3\u5fc5\u5f02\u201d. O y\u00fczden \u00c7in bu b\u00f6lgeyi i\u015fgal etti\u011finden beri hep asimilasyon politikas\u0131 izlemi\u015ftir. Tek dilli e\u011fitim ( \u00c7ince) ve Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a n\u00fcfus aktarma politikalar\u0131 i\u015fte bu asimilasyon politikan\u0131n par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u00c7in Kom\u00fcnist Partisinin 1949\u2019dan bu yana bu kadar \u00e7abalamas\u0131na ra\u011fmen oradaki M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkler kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve inan\u00e7lar\u0131ndan vazge\u00e7memi\u015ftir. T\u00fcrklerin kendi k\u00fclt\u00fcrlerinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7te \u00c7in devletine tehlike olu\u015fturaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen \u00c7in Kom\u00fcnist y\u00f6netimi \u00f6nceden kulland\u0131\u011f\u0131 asimilasyon politikas\u0131n\u0131n \u00e7ok da ba\u015far\u0131l\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n yada olsada \u00e7ok yava\u015f bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fcmekte oldu\u011funun kanaatine varm\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00fczden Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki T\u00fcrk m\u00fcsl\u00fcman kimli\u011fini en k\u0131sa zamanda ve geni\u015f \u00e7apta yok etmek i\u00e7in toplama kamp\u0131 sistemine ba\u015fvurmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Bu kamplar\u0131n i\u00e7inde ya\u015fananlar ayr\u0131 bir tez konusudur, ama \u015funu belirtmekte fayda var. \u00c7in y\u00f6netimi T\u00fcrkleri havadan sudan bahanelerle tutuklay\u0131p bu kamplara g\u00f6t\u00fcrerek ve onlara i\u015fkence yaparak b\u00f6lgede adeta bir devlet ter\u00f6r\u00fc estirmi\u015ftir. Halk korkudan y\u00f6netim ne yaparsa ona katlanmak zorunda kalm\u0131\u015f durumdad\u0131r. \u0130nsanlar meydanlara toplan\u0131larak kendi inan\u00e7lar\u0131n\u0131 inkar etmeye ve kendini su\u00e7lamaya mecbur olmaktad\u0131rlar.[11] Ailesi kampa at\u0131lanlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 al\u0131narak yada \u00c7inlilerin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yetimhanelere g\u00f6t\u00fcr\u00fclmektedir yada esrarengiz bir \u015fekilde kaybolmaktad\u0131rlar.[12] Burada \u00e7ok ac\u0131mas\u0131z bir k\u00fclt\u00fcrel asimlasyon ve soyk\u0131r\u0131m s\u00f6z konusudur.<\/p>\n<p>Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki krizin bir ba\u015fka b\u00f6yutu da do\u011fal kaynaklard\u0131r.<\/p>\n<p>Do\u011fu T\u00fcrkistan do\u011fal kaynaklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok zengin bir b\u00f6lgedir. \u00c7in\u2019in petrol ve do\u011fal gaz ihtiyac\u0131n\u0131n 30% bu b\u00f6lgeden kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. Bunun haricinde n\u00fckleer silah yap\u0131m\u0131n ana maddesi olan uranyumun, alt\u0131n ve k\u00f6m\u00fcr yataklar\u0131n\u0131n da en zengin oldu\u011fu b\u00f6lge buras\u0131d\u0131r. B\u00f6lgede bulunan bu t\u00fcr yeralt\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131 uzun uzun listelemek m\u00fcmk\u00fcn.[13] \u00dcstelik \u00c7in\u2019in Rusya, T\u00fcrkmenistan ve \u00d6zbekistan gibi \u00fclkelerden sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 do\u011fal gaz boru hatlar\u0131 da \u00c7in\u2019in do\u011fu k\u0131s\u0131m\u0131ndaki geli\u015fmi\u015f b\u00f6lgelerine ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan ge\u00e7irilmektedir. Bu kadar zengin kayna\u011fa ve co\u011frafik \u00f6neme sahip olan Do\u011fu T\u00fcrkistan \u00c7in i\u00e7in hayat\u0131 \u00f6neme sahiptir. Ancak bu topraklar\u0131n as\u0131l sahibi olan T\u00fcrk m\u00fcsl\u00fcmanlar \u00c7in\u2019in \u0131rk\u00e7\u0131 ve d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 politikalar\u0131ndan dolay\u0131 \u00c7in\u2019in ba\u015fka b\u00f6lgelerine nazaran ekonomik olarak \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck bir ya\u015fam standart\u0131na sahiptirler. Tabii ki, bu durumdan \u015fikayet\u00e7i olan \u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk vard\u0131r ama bu sebepten dolay\u0131 \u00c7in y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 ba\u015f kald\u0131rma olmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunlara ra\u011fmen \u00c7in bu \u00f6nemli kaynaklara sonuna kadar sahiplenebilmek i\u00e7in buran\u0131n yerli halklar\u0131n\u0131 hep tehlike olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f .<\/p>\n<p>Buraya gelindi\u011finde \u00c7in\u2019in Uygurlar ve Kazaklar\u0131 tutuklay\u0131p kamplara kapatmas\u0131n\u0131n nedenlerini asimilasyon etmekten ba\u015fka soyk\u0131r\u0131m yapmak oldu\u011funu s\u00f6ylersek de \u00e7ok m\u00fcbala\u011fa olmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc al\u0131nan bilgilere g\u00f6re kamplardaki insanlar a\u011f\u0131r i\u015fkencelere maruz kalmakla beraber a\u00e7 ve uykusuz b\u0131rak\u0131l\u0131yor. \u00c7in dilinde Kom\u00fcnist parti propagandas\u0131 ezberlemek zorunda olup bunu yapamayanlar\u0131n kafalar\u0131na hoparl\u00f6r tarz\u0131nda bir alet tak\u0131yor ve bu alet \u00c7ince adeta y\u00fcksek sesle durmadan \u00e7al\u0131n\u0131yor. Edinen bilgilere g\u00f6re kamptan \u00e7\u0131kanlar \u00e7ok ge\u00e7meden \u00f6l\u00fcyor yada akl\u0131n\u0131 yitiriyor. Bir \u00e7o\u011fu ki\u015finin de kampta \u00f6ld\u00fckten sonra ailesine na\u015fi verilmiyor ve bu insanlar\u0131n i\u00e7 organlar\u0131 al\u0131nanlar oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor[14]. Kamplarda ya\u015fanan bu t\u00fcr insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 eylemlerin daha fazla \u00f6rnekleri mevcuttur. Bir de El Jezire TV kanal\u0131nda yap\u0131lan bir k\u0131sa program da \u00e7ok dikkat \u00e7ekicidir. Programa kat\u0131lan iki konu\u011fun biri Amerika vatanda\u015f\u0131 Uygur avukat ve aktivist Nuri T\u00fcrkel ve di\u011feri de \u00c7inli stratejist Victor Gao\u2019dur. Konu\u015fma s\u0131ras\u0131nda Gao Uygur T\u00fcrklerinin toplam n\u00fcfusunun 6-7 milyon oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Oysaki \u00c7in\u2019in 2015 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 verilere g\u00f6re Uygurlar\u0131n n\u00fcfusu 11 milyondan fazla.[15] G\u00f6zlemciler Victor Gao\u2019un Uygurlar\u0131n n\u00fcfusunu bu kadar az s\u00f6ylemesinin sebebinin kamplarda tutuklanan ,i\u015fkenceyle \u00f6ld\u00fcrelen ve \u00c7in\u2019in ba\u015fka b\u00f6lgelerindeki kamp ve hapislerine naklettirilenlerin say\u0131lar\u0131n\u0131 gizlemek oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir. Yak\u0131n zamanlarda b\u00f6lgeye seyahat eden Avustralyal\u0131 gazetecilerin beyan ettiklerine g\u00f6re insanlar\u0131n kamplara g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden dolay\u0131 Ka\u015fgar sokaklar\u0131n\u0131n bir \u00e7o\u011fu tenha b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.[16]<\/p>\n<p>Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da bu t\u00fcr kamp tesislerin kurulmas\u0131n\u0131n bir ba\u015fka sebebi ise \u00c7in\u2019in kendi g\u00fcvenlik endi\u015fesidir. Her \u015feyden \u00f6nce buras\u0131 \u00c7in i\u00e7in bir tampon b\u00f6lgedir. Eski ipek yolundan esinlenerek olu\u015fturulmu\u015f \u2018Bir Ku\u015fak Bir Yol\u2019 ekonomik stratejisi Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan ge\u00e7erek g\u00fcneye, \u00c7in\u2019in Pakistan\u2019daki Gvadr kentine in\u015fa etti\u011fi devasa su liman\u0131na ula\u015famaktad\u0131r ve 2015 y\u0131l\u0131nda \u00c7in l\u0131man\u0131n kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in k\u0131r\u0131k y\u0131ll\u0131k bir anla\u015fma imzalam\u0131\u015ft\u0131r.[17]<\/p>\n<p>\u00c7in Kom\u00fcnist Partisinin senelerdir oradaki M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklere yapt\u0131\u011f\u0131 bask\u0131 ve ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 politikalar\u0131 insanlar\u0131n \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 nefret hislerinin uyanmas\u0131na neden olmu\u015ftur. \u00d6zellikle insanlar\u0131n dinine, k\u00fclt\u00fcr\u00fcne hatta ki\u015fisel hayatlar\u0131na kadar kar\u0131\u015fmalar\u0131, b\u00f6lgede ya\u015fayan \u00c7inli ve T\u00fcrk M\u00fcsl\u00fcmanlara g\u00f6stererek \u00e7ifte standart kullanmas\u0131 ve buna itiraz edenlerin sadece kendisiyle kalmay\u0131p ailesi ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n da ac\u0131mas\u0131zca cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 bir tak\u0131m \u00f6fkeli insanlar\u0131 \u015fekillendirmi\u015ftir. 5 Temmuz 2009 Urum\u00e7i olay\u0131 ve 2 A\u011fustos 2014 Yarkent katliam\u0131 \u00c7in Kom\u00fcnist Partisinin Uygur T\u00fcrklerine olan tavr\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya koymu\u015ftur. Yan\u0131 \u201d 3000 su\u00e7suz yok yere infaz edilsin ama bir tane su\u00e7lu hayatta kalmas\u0131n\u201d[18] mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 burada g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n<p>Daha ilgin\u00e7 olan\u0131 da, eskiden M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklere hi\u00e7 pasaport vermeyen \u00c7in y\u00f6netimi 2015 y\u0131l\u0131nda ilgin\u00e7 bir \u015fekilde isteyen herkese pasaport verece\u011fini ve ba\u015fvurma i\u015flemi ve \u00fccretinin de \u00e7ok basit ve ucuz oldu\u011funu duyurmu\u015ftur[19]. Daha da tuhaf olan ise ba\u015fvurmayanlar\u0131 niye ba\u015fvurmad\u0131klar\u0131 konusunda sorguya \u00e7ekmi\u015ftir. Pasaport alanlara da bir kere yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131nda aktifle\u015fmeyece\u011fini s\u00f6yleyerek grup halinde yurtd\u0131\u015f\u0131 turlar\u0131na organize etmi\u015f. O senesinde Uygur T\u00fcrkleri T\u00fcrkiye\u2019ye en \u00e7ok gelmi\u015ftir. Gelenler aras\u0131nda Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki z\u00fclme dayanamay\u0131p gruptan ayr\u0131larak T\u00fcrkiye\u2019de kalmay\u0131 tercih edenler de olmu\u015ftur. Kimseler ise \u00c7in devletinin bu \u201crahatlatma\u201d politikas\u0131n\u0131 Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da s\u0131k\u0131 y\u00f6netimin kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 olarak alg\u0131lam\u0131\u015f. Bu y\u00fczden rahat bir \u015fekilde T\u00fcrkiye\u2019ye gelip \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 okullara verm\u0131\u015ftir ve ev sat\u0131n alm\u0131\u015ft\u0131r. 2016 y\u0131l\u0131nda eskiden Tibet\u2019i y\u00f6neten \u00c7in Kom\u00fcnist Part\u0131 sekreteri Chen Quanguo Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a sekreter adanm\u0131\u015ft\u0131r ve geldikten sonra en ba\u015fta \u00f6nde gelen dini alimleri ve hemen ard\u0131ndan bilim insanlar\u0131 ve zenginleri tutuklam\u0131\u015ft\u0131r. Tutuklamalar sadece bunlarla kalmay\u0131p, sanat\u00e7\u0131, sporcu, yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kan, yurt d\u0131\u015f\u0131nda akrabas\u0131 yada dostu olanlar da tutuklan\u0131p yada kamplara yada hapishanelere at\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Daha da haks\u0131z olansa \u00c7in\u2019e \u00f6m\u00fcr boyunca hizmet eden insanlar da \u201ciki y\u00fczl\u00fc\u201d olarak tutuklanm\u0131\u015ft\u0131r. Foreign Policy dergisinde yay\u0131nlanan 48 Ways to Get Sent to Chinese Concentration ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalede bu tutuklamalar\u0131n nedenlerinin adeta belirsiz oldu\u011funu s\u00f6ylenmi\u015ftir.[20] O y\u00fczden her hangi bir ki\u015fi bir bahaneyle tutuklanabilir. Bu tutuklananlar\u0131n \u00e7o\u011fu 15-40 ya\u015f aras\u0131 erkeklerdir. Bunun ard\u0131ndan \u201cKarde\u015f Aile Projesi\u201d ad\u0131 alt\u0131nda \u00c7in as\u0131ll\u0131 erkekler Uygur ve Kazak T\u00fcrklerinin evlerine yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Sadece buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar de\u011fil, kabul edip de onlar\u0131n kendi yata\u011f\u0131nda yatmas\u0131na izin vermeyenler de kampa at\u0131lacaklar\u0131 hakk\u0131nda bildiri yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.[21] \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00c7in K\u00f6m\u00fcnist y\u00f6netimine g\u00f6re bu extrimism olarak say\u0131lmaktad\u0131r\u2026<\/p>\n<p>\u00c7in y\u00f6netimi t\u00fcm bunlar\u0131 ter\u00f6re kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ad\u0131 alt\u0131nda yapmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da neler yapt\u0131klar\u0131n\u0131n ve bu yapt\u0131klar\u0131n\u0131n bir \u015fekilde kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n olaca\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131na varan \u00c7in y\u00f6netimi orada bir kaos \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce kaos yaratabilecek herkesi bo\u015f bahanelerle tutuklam\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcstelik Suriye\u2019ye toplanan cihat\u00e7i gruplar\u0131n bir g\u00fcn de \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kabilme ihtimalinden hareket eden \u00c7in, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da ya\u015fayan Uygur ve Kazak T\u00fcrk\u00fc erkeklerini kamplara ve ya hapishanelere toplayarak d\u0131\u015f d\u00fcnyayla olan alakas\u0131n\u0131 kesmeyi hedeflemi\u015ftir. B\u00f6ylece kampta olanlar ya i\u015fkeneceyle \u00f6lecek,ya yarg\u0131lanacak yada oradan \u00e7\u0131ksa bile gereksiz birine d\u00f6ne\u015fecek. Kamp\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda olanlar\u0131 ise ter\u00f6r ve korku estirerek asimlasyon politikas\u0131n\u0131 kabul ettirmektedir.<\/p>\n<p>\u015eunun da \u00f6zellikle alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek laz\u0131m. Do\u011fu T\u00fcrkistan T\u00fcrkleri ter\u00f6rizmin en b\u00fcy\u00fck kurbanlar\u0131ndan biridir. Do\u011fu T\u00fckistan\u2019da ter\u00f6r diye bir \u015fey yoktur varsa da \u00c7in devlet ter\u00f6r\u00fc vard\u0131r.[22] B\u00f6lgedeki Uygur ve Kazak T\u00fcrkleri ekstrimizmle de bir alakas\u0131 yoktur. Oradaki insanlar adeta laik bir ya\u015fam anlay\u0131\u015fa sahiptir. B\u00f6lgedeki s\u00f6zde ter\u00f6rizm sadece Uygur ve Kazaklar\u0131 bast\u0131rmak ve bu bast\u0131rma politikas\u0131na kar\u015f\u0131 d\u0131\u015f d\u00fcnyada tepkisi olmas\u0131n diye \u00c7in devleti taraf\u0131ndan uydurulan bir politikad\u0131r. \u00c7in\u2019in asimilasyon ve d\u0131\u015flama politikalar\u0131na kar\u015f\u0131 tepkisini ortaya koyan insanlar ter\u00f6rist ise y\u0131llard\u0131r asimilasyon politikas\u0131 y\u00fcr\u00fcten, \u00c7in\u2019in kendi kanunlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde haklar\u0131n\u0131 talep edenleri hapse atan yada \u00f6ld\u00fcren, bebekleri annesinin karn\u0131nda \u00f6ld\u00fcren, erkekleri kamplara toplayan, evden bi\u00e7ak ve kibriti dahi toplay\u0131p sonra sokaklarda tank ve silahl\u0131 askerlerle askeri tatbikat yap\u0131p halka korku salana\u2026ne demek gerekir?<\/p>\n<p>Toparlayacak olursak, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da bu tur Nazi kamplar\u0131n\u0131n kurularak o kadar M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk\u2019\u00fcn bu kamplara at\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni , b\u00f6lgenin do\u011fal kaynaklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok zengin olmas\u0131 ve konum olarak da \u0130pek Yolunun kav\u015fa\u011f\u0131nda bulunmas\u0131 ve en \u00f6nemlisi Uygur ve Kazak gibi b\u00f6lge halklar\u0131n \u00c7in istilas\u0131n\u0131 kabul etmeyip hep \u00f6zg\u00fcrl\u00fck aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde olmas\u0131d\u0131r. \u00c7in\u2019in senelerdir s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ve ba\u015farabilece\u011fine inand\u0131\u011f\u0131 asimilasyon politikas\u0131n\u0131n Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011framas\u0131 ve h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fen d\u00fcnya konjonkt\u00fcr\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00c7in k\u00fclt\u00fcrel asimilasyon art\u0131 milli soyk\u0131r\u0131m politikas\u0131na ba\u015fvurmu\u015ftur,[23] kamp da bunlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>[1] Toplant\u0131da bir Uygurun konu\u015fturulmas\u0131 \u00f6zellikle organize edilmi\u015f olup o sadece \u00c7inli yetkililerin \u00f6nceden haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 metini okumak mecburiyetindedir. Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da kurkudan kimse y\u00f6netim hakk\u0131nda negatif s\u00f6zler s\u00f6yleyemez. T\u0131pki, Banu AVAR\u2019\u0131n Do\u011fu T\u00fcrkistan hakk\u0131ndak\u0131 belgeselinde konu\u015fanlar gibi.<\/p>\n<p>[2] https:\/\/www.reuters.com\/article\/us-china-rights-un-uighurs\/china-rejects-allegations-of-detaining-million-uighurs-in-camps-in-xinjiang-idUSKBN1KY0Z7<\/p>\n<p>[3] https:\/\/www.reuters.com\/article\/us-usa-china-rights\/group-of-u-s-lawmakers-urges-china-sanctions-over-xinjiang-abuses-idUSKCN1LE2MK<\/p>\n<p>[4] http:\/\/paper.people.com.cn\/rmrb\/html\/2017-08\/17\/nw.D110000renmrb_20170817_2-21.htm<\/p>\n<p>[5] https:\/\/www.nytimes.com\/2018\/09\/08\/world\/asia\/china-uighur-muslim-detention-camp.html<\/p>\n<p>[6] https:\/\/foreignpolicy.com\/2018\/09\/13\/48-ways-to-get-sent-to-a-chinese-concentration-camp\/<\/p>\n<p>[7] Yazara g\u00f6re Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da T\u00fcrk M\u00fcsl\u00fcmanlar taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen ter\u00f6r faaliyeti yoktur varsa da \u00c7in devleti taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7ok a\u00e7ik bir devlet ter\u00f6r\u00fc vard\u0131r.<\/p>\n<p>[8] Huseyin Nam\u0131k ORKUN, Eski T\u00fcrk Yaz\u0131tlar\u0131, T\u00fcrk Dil Kurumu,2011, s.541<\/p>\n<p>[9] Uygur Arsa\u015ft\u0131rma Enistit\u00fcs\u00fc, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki Krizler ve \u00c7\u00f6z\u00fcmleri Hakk\u0131nda \u00d6neriler, 2018, s.7.<\/p>\n<p>[10] Commission on Human Rights, Sub-Commission on Promotion and Protection of Human Rights Working Group on Minorities Ninth session 12-16 May 2003,S.4<\/p>\n<p>\u00c7in Tarih kitaplar\u0131nda Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n \u00e7ok eskiden beri \u00c7in\u2019in bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu yazmaktad\u0131r ve d\u00fcnya kamoyununa da b\u00f6yle servis etmektedir. Burada sadece iki husus Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n \u00c7in\u2019in bir par\u00e7as\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlamaya yeterlidir. Biri, \u00c7in Seddisinin sonerdi\u011fi noktad\u0131r. \u00c7in kendisi ve di\u011ferlerini i\u015fte b\u00f6yle bir duvar yaparak ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r, duvar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda olan\u0131n \u00c7in ile bir alakas\u0131 yoktur. \u0130kinci husus da Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n \u00c7ince adland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u00c7in, Do\u011fu T\u00fcrkistan i\u00e7in Xin Jiang (\u65b0\u7586) kelimesini kullanmakta olup, Xin (\u65b0 ) yeni, Jiang (\u7586) ise hudut, s\u0131n\u0131r anlam\u0131nda gelmektedir. Yani b\u00fct\u00fcn anlam\u0131 \u201cYeni hudut\u201d demektir.<\/p>\n<p>[11] https:\/\/foreignpolicy.com\/2018\/09\/13\/48-ways-to-get-sent-to-a-chinese-concentration-camp\/<\/p>\n<p>[12] https:\/\/www.theatlantic.com\/international\/archive\/2018\/09\/china-internment-camps-uighur-muslim-children\/569062\/<\/p>\n<p>[13] http:\/\/xjny.ts.cn\/content\/2007-11\/21\/content_2302321.htm<\/p>\n<p>[14] http:\/\/eng.the-liberty.com\/2018\/7286\/<\/p>\n<p>[15] http:\/\/www.sohu.com\/a\/209303440_810287v<\/p>\n<p>[16] https:\/\/www.rfa.org\/uyghur\/xewerler\/kishilik-hoquq\/abc-muxbir-09172018163750.html<\/p>\n<p>[17] Tim Marshall, Co\u011frafya Mahkumlar\u0131, epsilon yay\u0131nevi ticaret ve sanayi A.\u015e.,2008,s.62<\/p>\n<p>[18] Bu ikinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 d\u00f6nemindeki \u00c7in general\u0131 Wang Zhengwei\u2019\u0131n s\u00f6zu olup rakip belli olmad\u0131\u011f\u0131nda h\u0131\u00e7 ac\u0131madan onun bulundu\u011fu \u00e7evredeki herkesi old\u00fcrmek anlam\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>[19] 2015 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nce \u00e7ok az ki\u015finin pasaportu olup var olanlar da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck r\u00fc\u015fvet vererek alabiliyordu. Baz\u0131 dindar yada milliyet\u00e7i olarak bilinen ki\u015filerse ne kadar r\u00fc\u015fvet verirse versin alamazlard\u0131.<\/p>\n<p>[20] https:\/\/foreignpolicy.com\/2018\/09\/13\/48-ways-to-get-sent-to-a-chinese-concentration-camp\/<\/p>\n<p>[21] https:\/\/foreignpolicy.com\/2018\/09\/13\/48-ways-to-get-sent-to-a-chinese-concentration-camp\/<\/p>\n<p>[22] https:\/\/www.economist.com\/briefing\/2018\/05\/31\/china-has-turned-xinjiang-into-a-police-state-like-no-other<\/p>\n<p>[23] https:\/\/www.businessinsider.com\/chinas-cultural-genocide-of-minorities-could-turn-into-mass-killings-2018-9?utm_content=buffer49141&amp;utm_medium=social&amp;utm_source=facebook.com&amp;utm_campaign=buffer-bi<\/p>\n<p>Kaynak:http:\/\/www.sinoturknews.org\/cinin-dogu-turkistanda-toplama-kamp-sistemi-uygulamasinin-amaci\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Boz Bala Edit\u00f6r\u00fcn Notu: \u0130\u015fbu yaz\u0131 bir Uygur ayd\u0131n\u0131 taraf\u0131ndan T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esi ile kaleme al\u0131nm\u0131\u015f olup, ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda belirtti\u011fi konu \u00fczerinde derin, bilimsel analizler yaparak son derece isabetli tespitlerde bulunmu\u015ftur. G\u00fcncel de\u011ferinden dolay\u0131 sitemizde de yay\u0131nlamay\u0131 uygun g\u00f6rd\u00fck. H\u0131rs\u0131z\u0131n en sevmedi\u011fi insan, onun \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 e\u015fyan\u0131n ger\u00e7ek sahibidir. H\u0131rs\u0131za, e\u011fer onun \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 \u015fey \u00e7ok de\u011ferliyse ve ona [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-2171","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cinin-uygur-politikasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2171","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2171"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2171\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2178,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2171\/revisions\/2178"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}