{"id":159,"date":"2013-04-24T14:13:55","date_gmt":"2013-04-24T11:13:55","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=159"},"modified":"2013-04-25T17:45:29","modified_gmt":"2013-04-25T14:45:29","slug":"uygurlarin-sosyo-kulturel-yapisi-ve-turk-tarihindeki-rolu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=159","title":{"rendered":"Uygurlar\u0131n Sosyo-K\u00fclt\u00fcrel Yap\u0131s\u0131 ve T\u00fcrk Tarihindeki Rol\u00fc"},"content":{"rendered":"

\"Eski<\/a><\/p>\n

Uygurlar yerle\u015fik ya\u015fama ge\u00e7meleri nedeniyle T\u00fcrk tarihinde d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olu\u015fturmu\u015f olan bir T\u00fcrk toplulu\u011fudur.\u00d6zellikle B\u00fcy\u00fck Uygur Ka\u011fanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan sonra vuku bulan g\u00f6\u00e7lerle ortaya \u00e7\u0131kan Kansu ve Turfan Uygur Devletleri konumland\u0131klar\u0131 noktalar,Maniheizm dininin etkisi ve yerle\u015fik ya\u015fam s\u00fcreci \u00f6gelerinin birle\u015fimi sonucu di\u011fer T\u00fcrk topluklar\u0131ndan farkl\u0131 bir toplumsal s\u00fcre\u00e7 izlemi\u015flerdir.Fakat bu farkl\u0131l\u0131k tamamen bir kopu\u015f de\u011fil,eski T\u00fcrk gelenekleri ile yeni edindikleri de\u011ferlerin uzla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi tarz\u0131nda bir \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011fe sahip olan farkl\u0131la\u015fmad\u0131r.<\/p>\n

a. Uygurlar ve Maniheizm Dini:<\/p>\n

\u201cManiheizm dininin evren anlay\u0131\u015f\u0131nda Tanr\u0131\u2019ya yer yoktur. Aksine Ayd\u0131nl\u0131k ve \u00f6fkeli Karanl\u0131k gibi iki unsur Tanr\u0131\u2019n\u0131n yerini almaktad\u0131r. Maniheistler\u2019in amac\u0131 ayd\u0131nl\u0131\u011fa dayanan ruhu karanl\u0131k maddenin g\u00f6zlerinden kurtarmakt\u0131r.<\/p>\n

Bu amaca \u00f6l\u00fcmle de\u011fil \u2013\u00e7\u00fcnk\u00fc Maniheistler reenkarnasyona inan\u0131rlar- hayattan, bedenden, maddeden ve bu c\u00fcmleden sanattan -zira hepsi maddeden yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r- nefret etmekle ula\u015f\u0131labilir. Maniheistler\u2019e g\u00f6re d\u00fcnya sevgiye hizmet eden bir eser de\u011fil, bir felaketin sonucudur ve bu y\u00fczden de yok edilmesi gerekir. \u201c[1]<\/p>\n

Bu temel niteliklerle tan\u0131mlanan Mani dini Uygurlar aras\u0131nda nas\u0131l yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r?<\/p>\n

B\u00f6g\u00fc Ka\u011fan\u2019\u0131n Lo Yang seferi s\u0131ras\u0131nda \u00c7in\u2019de uzun s\u00fcre kalmas\u0131, Uygur tarihi i\u00e7in manevi a\u00e7\u0131dan oldu\u011fu kadar, fikir tarihi bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6nemli neticeler do\u011furmu\u015ftur.<\/p>\n

B\u00f6g\u00fc Ka\u011fan, \u00c7in\u2019den \u00fclkesine d\u00f6nerken yan\u0131nda d\u00f6rt Mani rahibini de birlikte getirmi\u015f ve bu rahipler, Uygur medeniyetinin olu\u015fmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

\u201cUygurlar Maniheizm dinini kabul etmeden \u00f6nce \u00e7e\u015fitli dinlerle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flar ve bunlardan en son olarak Budizm\u2019i kabul etmi\u015flerdir. Esas\u0131nda Uygurlar, inan\u00e7 alan\u0131nda \u00e7ok serbest olmu\u015flar, \u00e7abuk din de\u011fi\u015ftirmi\u015fler ve yeni kabul ettikleri bir dini yaymak i\u00e7in de \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Uygurlar\u2019\u0131n din hususundaki ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc olmalar\u0131nda da ba\u015far\u0131l\u0131 olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.\u201d[2]<\/p>\n

\u0131\u00dc\u00fcManiheistler\u2019in en b\u00fcy\u00fck koruyucusu Uygurlar\u2019d\u0131r<\/p>\n

\u201cUygurlar Mani dinini o kadar \u00e7ok benimsemi\u015flerdir ki, bu dinin \u00c7in\u2019de yay\u0131c\u0131s\u0131 ve koruyucusu olmu\u015flard\u0131r. Bir\u00e7ok defalar (770, 771 ve 807 senelerinde) Uygur el\u00e7ileri T\u2019ang \u0130mparatorlu\u011fu saray\u0131nda, \u00c7in\u2019e yerle\u015fmi\u015f veya yerle\u015fecek olan Maniheist topluluklar\u0131n koruyuculu\u011funu da \u00fcstlenmi\u015flerdir.<\/p>\n

768 tarihinden itibaren Uygur ka\u011fan\u0131 ve \u00c7in imparatoru \u00c7in\u2019de Mani dininin yay\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Hu-pei \u015fehrine ve ba\u015fka \u015fehirlere Mani mabetleri in\u015fa ettirmi\u015flerdir. Bundan ba\u015fka 807 senesinde de bir Uygur el\u00e7isi, Lo-yang ve Tai-y\u00fcan \u015fehirlerinde de Mani tap\u0131naklar\u0131 kurulmas\u0131 i\u00e7in izin istemi\u015ftir.\u201d[3]<\/p>\n

\u00c7inliler Mani propagandistlere kar\u015f\u0131 \u015fiddetli bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k g\u00f6sterirken, Uygur han\u0131 766\u2019da Mani m\u00fcbe\u015f\u015firini davet ederek, ona \u00fclkesinde kendi \u00f6\u011fretilerini yayma imkan\u0131 tan\u0131d\u0131.<\/p>\n

Perhiz g\u00fcnleri belirleyerek, o g\u00fcnlerde et ve hatta s\u00fct\u00fc bile yasaklad\u0131lar. Uygur k\u00f6yl\u00fcleri a\u00e7 kalmamak i\u00e7in bostan yeti\u015ftirmek zorunda kald\u0131lar.<\/p>\n

Bu arada Maniheistler\u2019in \u2018ayd\u0131nl\u0131k dini\u2019 dedikleri propaganda devlet erkan\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kald\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u2018yukar\u0131dakiler ne yaparsa a\u015fa\u011f\u0131dakiler onlar\u0131 taklit ederdi.<\/p>\n

Maniheizm\u2019in ba\u015fka dinlere tahamm\u00fcls\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc Uygurlar\u2019\u0131n mahvolmalar\u0131na sebep olacakt\u0131. Uygur Hanl\u0131\u011f\u0131 ba\u015flar\u0131nda beylerin bulundu\u011fu alt\u0131 kabileden m\u00fcte\u015fekkil bir konfederasyondu ve y\u00f6netimin halk \u00fczerindeki etkisi azd\u0131.<\/p>\n

Kabile beyleri uzun s\u00fcredir teist Tengri-G\u00f6k k\u00fclt\u00fcr\u00fc uygulaya gelen kabileda\u015flar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131yd\u0131lar. Bu insanlar kendilerine yak, \u0131\u00e7kak, \u00e7ulmus ve albast\u0131lar gibi bozk\u0131r\u0131n k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131na kar\u015f\u0131 yard\u0131m eden Tanr\u0131\u2019ya inanmak ihtiyac\u0131n\u0131 hissediyorlard\u0131. Maniheizm ise mistik olmakla birlikte ateistti. Uygurlar Mani dinini kabul ederken, \u015f\u00fcphesiz onun ahlaki prensiplere dayal\u0131 bir din oldu\u011funu g\u00f6zden uzak tutmam\u0131\u015flard\u0131r. Mesela \u015eaman inanc\u0131na g\u00f6re adam \u00f6ld\u00fcrmenin, insana ahrette faydal\u0131 oldu\u011fu inanc\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, Mani dininde yaln\u0131z adam \u00f6ld\u00fcrmenin de\u011fil, hayvan eti yemenin bile haram olmas\u0131na ra\u011fmen bu dine girebilmi\u015flerdir.<\/p>\n

Eski inan\u00e7lar\u0131 ile yeni din aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiyi Uygurlar kendileri de g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Bu durumu kendi kitabelerinde de dile getirmi\u015fler ve \u201cEvvelce et yiyen kavim, bundan sonra pirin\u00e7 yiyecek, evvelce adam \u00f6ld\u00fcrmek yayg\u0131n olan bu memlekette bundan sonra hay\u0131r h\u00fck\u00fcmran olacakt\u0131r\u2019 demi\u015flerdir.\u201d[4]<\/p>\n

b.Uygurlar\u0131n K\u00fclt\u00fcrel ve Edebi D\u00fczeyi:<\/p>\n

Mani dini ile birlikte Sogdlar\u2019\u0131n alfabesini de alan Uygurlar, bu yeni yaz\u0131 sayesinde milli bir edebiyat geli\u015ftirmi\u015flerdir. \u00d6nceleri bu yeni yaz\u0131 \u00e7e\u015fidiyle Fars\u00e7a\u2019dan bir\u00e7ok metni Uygurca\u2019ya \u00e7evirmi\u015fler ve sonra Sanskrit\u00e7e\u2019den ve \u00c7ince\u2019den Budist metinlerini \u00e7evirmi\u015flerdir.<\/p>\n

Bu \u015fekilde, Uygurlar di\u011fer T\u00fcrk ve Mo\u011fol milletlerine nazaran \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ilerlemeler kaydetmi\u015fler ve hatta Cengiz Han zaman\u0131na kadar bu milletlerin hocal\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Uygurlar kom\u015fular\u0131n\u0131n eserlerinden faydalanmaktan s\u0131k\u0131lmazlar ve eserlerini dikkate de\u011fer bir \u00e7abayla T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evirirler. Bu kitapl\u0131k fareleri aras\u0131nda en \u00fcnl\u00fcs\u00fc Shingka Shali Tutung\u2019dur, T\u00fcrkle\u015fmi\u015f bir \u00c7inli ya da Be\u015fbal\u0131kl\u0131 bir melez oldu\u011fu san\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

A.von Gabain\u2019e g\u00f6re 10.y\u00fczy\u0131lda, yani 950 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r ama J.P.Hamilton\u2019a g\u00f6re 11. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Bu yazar\u0131n en \u00f6nemli eseri Sekiz Yukmek Yar\u0131k Nom (Sekiz I\u015f\u0131k Tap\u0131na\u011f\u0131) \u00e7evirisidir. Budist Uygur eserlerinin en \u00fcnl\u00fcs\u00fcd\u00fcr.[5]<\/p>\n

c.Uygurlar\u0131n Sosyal ve Ekonomik Ya\u015fam\u0131:<\/p>\n

\u00c7in El\u00e7isi Wang Yen-te\u2019nin Uygur Seyahatnamesi Uygurlar\u2019\u0131; \u2018\u00e7al\u0131\u015fkan, sanatkar, \u00e7o\u011funun elinde sazlar\u0131 vard\u0131r. \u015eehirler m\u00fczik sesleri ile dolu idi, han\u0131mlar g\u00fczel d\u00fczg\u00fcn k\u0131yafetli idi, sa\u00e7lar\u0131na lake hotozlar (ba\u011ftak) tak\u0131yorlard\u0131\u2019 diye anlat\u0131r.<\/p>\n

Bu devirde Uygurlar\u2019\u0131n ya\u015fay\u0131\u015flar\u0131, di\u011fer pek \u00e7ok Orta Asya kabilesinde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, gayet basit bir tarzdad\u0131r. Bunlar konar-g\u00f6\u00e7er olduklar\u0131 i\u00e7in daima bir yerde oturmay\u0131p, hareket halinde idiler.<\/p>\n

N\u00fcfus bak\u0131m\u0131ndan da fazla kalabal\u0131k olmayan Uygurlar\u2019\u0131n ata binmede ve ok atmadaki becerilerinin, eski bir gelene\u011fin devam\u0131 oldu\u011fu bilinmektedir.<\/p>\n

Disiplin cezalar\u0131 \u00e7ok \u015fiddetli olup bilhassa, h\u0131rs\u0131zl\u0131k ve \u0131rza ge\u00e7me gibi olaylar\u0131n \u00e7ok ender olmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. Uygurlar\u2019\u0131n bu zamanlarda oturduklar\u0131 topraklar\u0131n \u00e7ok verimsiz olmas\u0131, hayatlar\u0131n\u0131 \u00e7o\u011fu kez etrafta bulunan di\u011fer g\u00f6\u00e7ebe veya yar\u0131 yerle\u015fik kabileleri ya\u011fma etmekle devam ettirme mecburiyetinde b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Selenga, Orhun ve Tola nehirlerinin etraf\u0131nda k\u00fcmelenmi\u015f olan Uygurlar\u2019\u0131n atlar\u0131 az fakat buna mukabil s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131 \u00e7oktu. Y\u00fcksek tekerlekli arabalar\u0131 vard\u0131.<\/p>\n

Bundan dolay\u0131d\u0131r ki, bu devirde, \u00c7inliler taraf\u0131ndan kendilerine Kao-ch\u2019e (Y\u00fcksek arabal\u0131lar) denmi\u015ftir. G\u00f6\u00e7 ederken veya harp s\u0131ras\u0131nda bu arabalar\u0131na \u00e7ok g\u00fcvenirler ve sulh zamanlar\u0131nda da bu arabalar\u0131n\u0131 ev olarak kullan\u0131rlard\u0131.[6]<\/p>\n

Yine \u00c7in el\u00e7isi Wan-Yen-Te seyahatnamesinde \u015funlar\u0131 da yaz\u0131yor: \u0130l-\u015fou\u2019da ipekli kuma\u015flar imal edilir; koyunlar\u0131n kuyruklar\u0131 o kadar b\u00fcy\u00fck ki, bu y\u00fczden koyunlar hareket etmekte g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7eker.<\/p>\n

\u00c7ing-ling da\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131kan \u0131rmak devlet merkezi Ko\u00e7u\u2019nun tarlalar\u0131n\u0131 ve bah\u00e7elerini sular, de\u011firmenlerini de d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n

Ko\u00e7u\u2019da kara bu\u011fday m\u00fcstesna di\u011fer tah\u0131l mahsulleri yeti\u015ftirilir. Burada ayn\u0131 zamanda g\u00fczel pamuklu bez ve i\u015flemeli kuma\u015flar da dokunur. Zenginler at eti yer, geri kalanlar\u0131 koyun eti ve yabani kaz yer.<\/p>\n

\u00c7alg\u0131lar\u0131 kopuzdur (? k\u2019ung-hou). \u015eark\u0131 s\u00f6ylerken bu kopuzlardan bir\u00e7o\u011funu kullan\u0131rlar. Gezmeyi severler ve bilhassa baharda \u00e7ok gezerler. Gezileri esnas\u0131nda mutlaka \u00e7alg\u0131lar\u0131n\u0131 da yanlar\u0131nda ta\u015f\u0131rlar ve birlikte \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p \u00e7alarak e\u011flenirler. Ko\u00e7u\u2019da h\u00fck\u00fcmdar\u0131n yarl\u0131\u011f\u0131, buyuruldu ve bitilerinin muhafaza edildi\u011fi bir kule vard\u0131r.<\/p>\n

Bu vesikalar burada ihtimamla saklan\u0131r ve kilitlenir. Be\u015f Bal\u0131k\u2019ta kabul t\u00f6reninden sonra bir \u015f\u00f6len verildi. Burada ak\u015fama kadar yenildi, i\u00e7ildi ve akt\u00f6rler oyun g\u00f6sterdi. \u015eehir (Be\u015f Bal\u0131k) ye\u015fillikler i\u00e7indedir ve binalar\u0131n\u0131n epeycesi iki katl\u0131d\u0131r. \u015eehir halk\u0131 ho\u015f insanlard\u0131r. Burada \u00e7ok zanaatkar vard\u0131r. Bunlar alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f kaplamada ustad\u0131rlar. B\u00fct\u00fcn yoksullar et yer. Wang-Yen-Te\u2019nin sefaretnamesi Uygurlar\u2019\u0131n yerle\u015fik hayatta ne kadar ileri gittiklerini pek g\u00fczel g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Buna hayret etmemelidir. Uygurlar dirayetli ka\u011fanlar\u0131 sayesinde devletlerini kurar kurmaz medeni hamleler yapmaya giri\u015fmi\u015flerdi. 840 y\u0131l\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck felakete ra\u011fmen (K\u0131rg\u0131z istilas\u0131) onlar yeni yurtlar\u0131nda da medeni bir kavim olmu\u015flard\u0131.<\/p>\n

Uygurlar\u2019\u0131n musikiye d\u00fc\u015fk\u00fcn olmalar\u0131 dikkate de\u011fer. Birlikte \u015fark\u0131 s\u00f6yleyip kopuz \u00e7al\u0131yorlar. Bu eski bir gelenek olmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc G\u00f6k T\u00fcrkler\u2019in de birlikte \u015fark\u0131 okuduklar\u0131 veya t\u00fcrk\u00fc \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131klar\u0131 \u00c7in kaynaklar\u0131nda bildirilir.<\/p>\n

Fakat her iki toplulu\u011fun da raks \u015feklinde oyunlar\u0131 oldu\u011funa dair hi\u00e7bir bilgi elde edemedim. \u0130slam co\u011frafya kaynaklar\u0131 da bu mesele \u00fczerinde bize yard\u0131mc\u0131 olmuyorlar.<\/p>\n

Koyunlar\u0131n\u0131n kuyruklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck olmas\u0131 T\u00fcrk koyunlar\u0131na ait bir hususiyettir. Co\u011frafyac\u0131lardan \u0130bn\u00fc\u2019l-Fakih de ayn\u0131 \u015feyleri s\u00f6yler. Radloff Kazak koyunlar\u0131nda da ayn\u0131 hususiyetleri g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Wang-Yen-Te Uygurlar\u2019\u0131n atlar\u0131n\u0131n da \u00e7ok oldu\u011funu, Be\u015f Bal\u0131k d\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcnde otlayan y\u0131lk\u0131lar\u0131n say\u0131lar\u0131n\u0131n bilinmedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.[7]<\/p>\n

UYGUR KA\u011eANLARI<\/p>\n

Kutluk Bilge K\u00fcl Ka\u011fan ( \u00d6l. 747)<\/p>\n

Moyen-\u00e7or ( Bayan-\u00e7or?) (747-759)<\/p>\n

B\u00f6g\u00fc Ka\u011fan (759-779)<\/p>\n

Tun Baga Tarkan (Alp Kutluk Bilge Ka\u011fan) ( 779-789)<\/p>\n

K\u00fcl\u00fcg Bilge Ka\u011fan (789-790)<\/p>\n

Kutlug Bilge Ka\u011fan (790-795)<\/p>\n

Ay Tanr\u0131da \u00dcl\u00fcg Bulm\u0131\u015f Alp Kutluk Bilge Ka\u011fan ( 795-805)<\/p>\n

Ay Tanr\u0131da Kut Bulm\u0131\u015f K\u00fcl\u00fcg Bilge Ka\u011fan (805-808)<\/p>\n

Ay Tanr\u0131da Kut Bulm\u0131\u015f Alp Bilge (808-821)<\/p>\n

Ay Tanr\u0131da \u00dcl\u00fcg Bulm\u0131\u015f K\u00fc\u00e7l\u00fcg Bilge ( 821-833)<\/p>\n

Ay Tanr\u0131da Kut Bulm\u0131\u015f Alp K\u00fcl\u00fcg Bilge Ka\u011fan (833-839)<\/p>\n

Ho-sa ( 833-839)<\/p>\n

Vu-Hi Tegin (841-846)<\/p>\n

[1] Gumil\u00f6v, L.N:Hazar \u00e7evresinde bin Y\u0131l; Selenge yay.(\u00e7ev:Ahsen Batur), ist.2002,s.253
\n[2] \u0131\u00dc\u00fc\u0130zgi, \u00d6. \u00c7in El\u00e7isi Wang Yen-te\u2019nin Uygur Seyahatnamesi, T\u00fcrk Tarih Kurumu Yay\u0131nlar\u0131,1989,s.18<\/p>\n

[3] a.g.e. s.20<\/p>\n

[4] Gumil\u00f6v, L.N: a.g.e s, 252<\/p>\n

[5] Roux, J.P; a.g.e, s.223<\/p>\n

[6] \u0130zgi, \u00d6. \u00c7in El\u00e7isi Wang Yen-te\u2019nin Uygur Seyahatnamesi; s.14<\/p>\n

[7] S\u00fcmer,Faruk; Eski T\u00fcrklerde \u015eehircilik; T.T.K yay.Ankara 1994,s.37-38<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Uygurlar yerle\u015fik ya\u015fama ge\u00e7meleri nedeniyle T\u00fcrk tarihinde d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olu\u015fturmu\u015f olan bir T\u00fcrk toplulu\u011fudur.\u00d6zellikle B\u00fcy\u00fck Uygur Ka\u011fanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan sonra vuku bulan g\u00f6\u00e7lerle ortaya \u00e7\u0131kan Kansu ve Turfan Uygur Devletleri konumland\u0131klar\u0131 noktalar,Maniheizm dininin etkisi ve yerle\u015fik ya\u015fam s\u00fcreci \u00f6gelerinin birle\u015fimi sonucu di\u011fer T\u00fcrk topluklar\u0131ndan farkl\u0131 bir toplumsal s\u00fcre\u00e7 izlemi\u015flerdir.Fakat bu farkl\u0131l\u0131k tamamen bir kopu\u015f de\u011fil,eski T\u00fcrk […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,15],"tags":[],"class_list":["post-159","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel","category-uygur-tarihi-ve-kulturu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/159","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=159"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/159\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":262,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/159\/revisions\/262"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=159"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=159"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=159"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}