
{"id":1580,"date":"2018-07-11T16:49:09","date_gmt":"2018-07-11T13:49:09","guid":{"rendered":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=1580"},"modified":"2018-07-11T16:49:09","modified_gmt":"2018-07-11T13:49:09","slug":"gozyasinin-vatani-dogu-turkistan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/?p=1580","title":{"rendered":"G\u00f6zya\u015f\u0131n\u0131n Vatan\u0131: Do\u011fu T\u00fcrkistan"},"content":{"rendered":"<div class=\"itemHeader\" style=\"text-align: center;\">\n<div class=\"bbottom\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1262 aligncenter\" src=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/Kashkar-01-400x234.jpg\" alt=\"\" width=\"757\" height=\"443\" srcset=\"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/Kashkar-01-400x234.jpg 400w, https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/Kashkar-01.jpg 620w\" sizes=\"auto, (max-width: 757px) 100vw, 757px\" \/><\/div>\n<p style=\"text-align: left;\"><span class=\"itemAuthor\">Yazan\u00a0 Nermin Taylan<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"itemFullText\">\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Y\u0131l 1914&#8230; Hac farizas\u0131n\u0131 yerine getirmek isteyen Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar Hicaz\u2019a gitmeden \u00f6nce \u00e2det-i kadim \u00fczere payitahta yani Halife\u2019nin huzuruna gelirler. (Orta Asya M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 ya hacca giderken ya da d\u00f6nerken mutlaka \u0130stanbul\u2019a Halife\u2019nin huzuruna \u00e7\u0131karlard\u0131.) \u0130stanbul\u2019a geldikten az zaman sonra itilaf devletlerinin \u00c7anakkale\u2019ye \u00e7\u0131karma yapt\u0131klar\u0131 haberi gelmi\u015f ve Halife cihat fetvas\u0131 yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Hacca gitmeden \u00f6nce u\u011frad\u0131klar\u0131 \u015fehirde bu haberi alan Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lar i\u00e7lerindeki din adam\u0131 \u00e2limlerle isti\u015farelerde bulunup \u201cHac yoluna devam etmenin mi, yoksa Halifeye ba\u011fl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar olarak sava\u015fa kat\u0131lman\u0131n m\u0131 farz oldu\u011funu\u201d sorgulad\u0131lar. Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in h\u00fck\u00fcmlerine dayanarak \u00e2limlerin verdi\u011fi fetva sava\u015fa kat\u0131lmak olunca Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan gelen kafilenin t\u00fcm erkekleri \u00c7anakkale Sava\u015f\u0131\u2019na gitti ve hepsi orada \u015fehit oldular.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Vatan\u0131n harim-i ismetini korumak i\u00e7in topra\u011fa d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 bu karde\u015flerimiz \u015fimdi binlerce \u00c7anakkale \u015fehidi ile beraber bu topraklarda yatmakta&#8230;<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Orada, bir k\u00f6y var uzakta. O k\u00f6y bizim k\u00f6y\u00fcm\u00fczd\u00fcr&#8230;<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Do\u011fu T\u00fcrkistan d\u00fc\u015f\u00fcnce kalbe hep bu ezgi dolar dilime\u2026 Evet, orada bir T\u00fcrk ili var uzakta, gidemeyiz, g\u00f6remeyiz belki bilemeyiz lakin o il bizim karde\u015flerimizin ilidir. G\u00f6n\u00fcl k\u00f6pr\u00fcs\u00fc ile ba\u011fl\u0131 oldu\u011fumuz soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n memleketidir. T\u00fcrk\u2019\u00fcn ila-y\u0131 kelimetullah\u0131 g\u00fcn g\u00f6rmemi\u015f topraklara g\u00f6t\u00fcrme ahdinin ilk kademidir. Ac\u0131 kaderinden as\u0131rlard\u0131r kurtulamayan, bir taraf\u0131ndan \u00c7in di\u011fer taraf\u0131ndan Rusya\u2019n\u0131n bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda dinine ve milliyetine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131 sar\u0131larak hayat m\u00fccadelesi veren T\u00fcrk\u2019\u00fcn hayat buldu\u011fu, \u0130slam\u2019la yo\u011fruldu\u011fu, topraklar\u0131n \u015fimdilerdeki ad\u0131d\u0131r Do\u011fu T\u00fcrkistan&#8230;<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><strong><span class=\"s1\">Tarihi<\/span><\/strong><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc olarak bir milyon 828.418 kilometrekare topra\u011fa sahip olan Do\u011fu T\u00fcrkistan; T\u00fcrklerin en eski yerle\u015fim alanlar\u0131ndan biridir. \u0130lk olarak M\u00d6 300 y\u0131llar\u0131nda Hunlar, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 kendilerine ba\u011flayarak T\u00fcrk birli\u011fi kurma \u00e7abalar\u0131na girmi\u015ftir. Co\u011frafya bu tarihten sonra s\u0131ras\u0131yla Hun (M\u00d6 220-M.S. 386), Tabga\u00e7 (386\u2013534) ve G\u00f6kt\u00fcrk (550\u2013840)<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0\u00a0<\/span>h\u00e2kimiyetinde kalm\u0131\u015f ve nihayetinde Uygur T\u00fcrkleri 840 y\u0131l\u0131nda b\u00f6lgeye yerle\u015fmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">840 y\u0131l\u0131nda K\u0131rg\u0131zlarla yap\u0131lan m\u00fccadele ve K\u0131rg\u0131zlar\u0131n b\u00f6lgeye h\u00e2kim olmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla birlikte Uygurlar kendilerini toparlayamam\u0131\u015f, bir k\u0131sm\u0131 Kuzeye bir k\u0131sm\u0131 da bug\u00fcn Do\u011fu T\u00fcrkistan diye adland\u0131r\u0131lan b\u00f6lgeye \u2013Tufan ve Ka\u015fgar- taraf\u0131na g\u00f6\u00e7 ederek burada Uygur Devleti\u2019ni kurmu\u015flard\u0131r. Mo\u011fol istilas\u0131na kadar rahat bir hayat s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Sonras\u0131nda Yedisu taraflar\u0131na g\u00f6\u00e7en Uygurlar, kendilerinden evvel buraya gelip yerle\u015fik hayata ge\u00e7mi\u015f olan Yarkent, Hoten ve Ka\u015fgar isimli Uygur T\u00fcrkleri ile kayna\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Nihayetinde 880 y\u0131l\u0131nda Karluklarla birle\u015fen Uygurlar bu b\u00f6lgede Karahanl\u0131 Devleti\u2019ni kurmu\u015flard\u0131r.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Devletin kurulu\u015fundan sonra ilk Karahanl\u0131 H\u00fck\u00fcmdar\u0131 olan Bilge K\u00fcl Kadir Han, ba\u015fkenti Ka\u015fgar\u2019a nakleder. Bu s\u0131ralarda ye\u011feni Saltuk Bu\u011fra Han \u0130slamiyet&#8217;le tan\u0131\u015fm\u0131\u015f ve M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015ftu. Bilge Han\u2019\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra devletin ba\u015f\u0131na ge\u00e7en Saltuk Bu\u011fra Han \u00e2deta d\u00fcnya tarihine m\u00fch\u00fcr vururcas\u0131na \u201c\u0130slamiyet&#8217;i devletin resm\u00ee dini olarak ilan ediyordu.\u201d Bunun neticesinde T\u00fcrk tarihinin en \u00f6nemli olaylar\u0131ndan biri vuku buluyor; \u0130slamiyet&#8217;le tan\u0131\u015fan T\u00fcrk boylar\u0131 kitleler h\u00e2linde M\u00fcsl\u00fcman oluyorlard\u0131. \u00d6rf ve ananelerine ba\u011fl\u0131 olan T\u00fcrkler bu tarihten sonra \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile tan\u0131\u015facak ve T\u00fcrk-\u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn sahibi ve geli\u015ftiricisi olacaklard\u0131.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">S\u0131ras\u0131yla 846-1218 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Kara Hoca Uygur Hanl\u0131\u011f\u0131, 1218-1759 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda da T\u00fcrk-Mo\u011fol \u0130mparatorlu\u011fu h\u00e2kimiyeti alt\u0131nda varl\u0131k m\u00fccadelesine devam etmi\u015ftir. Mo\u011fol i\u015fgalinden as\u0131rlar sonra, 1750 y\u0131l\u0131nda \u00c7in i\u015fgali ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n mak\u00fbs kaderi 1863 y\u0131l\u0131na kadar bu \u015fekilde devam etmi\u015ftir. Bu s\u00fcre zarf\u0131nda 42 isyan hareketi ba\u015flatm\u0131\u015f olan Do\u011fu T\u00fcrkistan T\u00fcrkleri nihayet 1863 senesinde Mehmet Yakup Bey\u2019in, merkezi Ka\u015fgar olan devleti kurmas\u0131yla yeniden ba\u011f\u0131ms\u0131z olmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. Evvela d\u00f6nemin Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131 Sultan Abd\u00fclaziz\u2019den yard\u0131m alan bu devlet en b\u00fcy\u00fck yard\u0131m\u0131 ise yine bir Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131 Sultan II. Abd\u00fclhamid\u2019den g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">T\u00fcm desteklere ra\u011fmen 1863\u2019te ba\u015flayan bu huzurlu ortam uzun s\u00fcrmemi\u015f, 1877 y\u0131l\u0131nda kurucu devlet ba\u015fkan\u0131 Yakup Bey\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn hemen ard\u0131ndan \u00c7in b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7le Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a sald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7in\u2019in i\u015fgaline uzun s\u00fcre direnen Do\u011fu T\u00fcrkistan muvaffak olamam\u0131\u015f, 18 May\u0131s 1878\u2019de tamamen i\u015fgal edilmi\u015ftir. 18 Kas\u0131m 1884 tarihinde ise \u00c7in imparatorunun emriyle; \u015ein-Cang (Xin Jian \u201cYeni Toprak\u201d) ad\u0131yla 18 eyalete ayr\u0131larak do\u011frudan \u0130mparatorlu\u011fa ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Bu tarihten sonra yakla\u015f\u0131k bir bu\u00e7uk as\u0131r \u00e7e\u015fitli zul\u00fcmlere maruz kalan Uygur T\u00fcrkleri, 1931 senesinde Kumul kentinde bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi ba\u015flatm\u0131\u015f ve Hoca Hac\u0131 Niyaz cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda, 1933\u2019te Ka\u015fgar\u2019da Do\u011fu T\u00fcrkistan \u0130slam Cumhuriyeti\u2019ni kurmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130syan\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131nda kendi mill\u00ee \u00e7\u0131karlar\u0131 sebebiyle Uygurlara destek veren Rusya, isyan devam ederken \u201ckendi i\u00e7erisinde var olan Bat\u0131 T\u00fcrkistan\u2019a \u00f6rnek te\u015fkil edebilece\u011fi gerek\u00e7esi ile Uygurlara olan deste\u011fini keserek do\u011frudan \u00c7in\u2019e destek vermi\u015f ve kurulan devletin y\u0131k\u0131lmas\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Varl\u0131k m\u00fccadelelerine y\u0131lmadan devam eden Uygur T\u00fcrkleri 1944 y\u0131l\u0131nda Gulca\u2019da \u00c7inlilere kar\u015f\u0131 yine galip gelmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Bu m\u00fccadelede yeniden Rusya taraf\u0131ndan desteklenen Uygurlar 1944\u2019te Ali Han T\u00f6re\u2019nin liderli\u011finde, Gulca\u2019da bu kez \u015eark\u00ee T\u00fcrkistan Devleti\u2019ni kurmu\u015flard\u0131r. Gulca, Tarbagatay ili ve \u015fehirlerini i\u00e7ine alan bu cumhuriyet, b\u00f6lgede kendilerine sald\u0131ran ve var olmalar\u0131n\u0131 istemeyen \u00c7in kuvvetlerini yenmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu d\u00f6nemde Rusya bu h\u0131zl\u0131 geli\u015fmelerden endi\u015fe etmeye ba\u015flayarak \u00c7inliler ile Uygurlar\u0131 anla\u015fma yapmaya zorlam\u0131\u015ft\u0131r. 1946 y\u0131l\u0131nda iki h\u00fck\u00fbmet aras\u0131nda 11 maddelik bir metin imzalan\u0131p birle\u015fik h\u00fck\u00fbmet kurulmu\u015f ve b\u00f6ylece bu devlet de Rusya\u2019n\u0131n olumsuz tutumu \u201cesas\u0131nda \u00e7\u0131kar oyunlar\u0131 sayesinde\u201d ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">T\u00fcm bunlar ya\u015fan\u0131rken de Mao, \u00c7in\u2019e h\u00e2kim oluyor; 1949 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcnde Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki \u00c7in birliklerinin kom\u00fcnist \u00c7in h\u00fck\u00fbmetine ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 bildiriyor ve ne ac\u0131d\u0131r ki; \u00c7in hi\u00e7bir asker\u00ee g\u00fc\u00e7 kullanmadan Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 tamamen i\u015fgal ediyordu.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">\u0130\u015fgalden sonra zul\u00fcm g\u00f6ren halktan Hindistan ve Pakistan\u2019a g\u00f6\u00e7en 2.000 Kazak\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye yapt\u0131\u011f\u0131 s\u0131\u011f\u0131nma talebi kabul edilmi\u015f ve bunun sonras\u0131nda 1953 y\u0131l\u0131nda yine Pakistan ve Ke\u015fmir\u2019e s\u0131\u011f\u0131nan 900 Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131ya s\u0131\u011f\u0131nma hakk\u0131 tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">1955 y\u0131l\u0131nda \u00c7in, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 eyalet stat\u00fcs\u00fcnden \u00e7\u0131kararak Mo\u011fol, K\u0131rg\u0131z, Kazak ve Hui alt idari birimleriyle birlikte Sinjang Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi ad\u0131 alt\u0131nda do\u011frudan merkez\u00ee h\u00fck\u00fbmete ba\u011flad\u0131. 1958-1961 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ise Mao\u2019nun B\u00fcy\u00fck At\u0131l\u0131m ekonomik plan\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irerek tar\u0131m\u0131 kolektif h\u00e2le getirip end\u00fcstriyel \u00fcretime a\u011f\u0131rl\u0131k verdiler.\u00a0Plan y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kalkt\u0131\u011f\u0131nda ac\u0131 bilan\u00e7o t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriliyordu. 20 ila 30 milyon insan a\u00e7l\u0131k ve k\u0131tl\u0131k sebebiyle hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">1959-1962 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lan zul\u00fcm ve eziyetten b\u0131kan binlerce Uygur, Kazak ve K\u0131rg\u0131z, evlerini yurtlar\u0131n\u0131 b\u0131rakmaya mecbur kal\u0131yor ve kitleler h\u00e2linde ba\u015fta Kazakistan olmak \u00fczere Sovyet cumhuriyetlerine iltica ediyordu. May\u0131s 1966 ile Ekim 1976 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Mao\u2019nun K\u00fclt\u00fcr\u00a0Devrimi ile kom\u00fcnist rejime muhalif unsurlar siyasi, k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik bir tasfiye kampanyas\u0131yla toplama kamplar\u0131na g\u00f6nderiliyordu. Yine i\u015fkence, ac\u0131 ve g\u00f6zya\u015f\u0131&#8230;<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Mao Zedong 1976 y\u0131l\u0131nda \u00f6l\u00fcyor ancak Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131lara yap\u0131lan zul\u00fcm bir t\u00fcrl\u00fc dinmiyordu. Pekin\u2019in Tiananmen Meydan\u0131\u2019ndaki protestolarda \u00c7in ordusu taraf\u0131ndan\u00a01.000\u2019i a\u015fk\u0131n insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor, 5 Nisan 1990 Bar\u0131n Katliam\u0131 diye haf\u0131zalara kaz\u0131nan olayda Ka\u015fgar\u2019\u0131n g\u00fcneyinde bulunan yakla\u015f\u0131k\u00a020.000 n\u00fcfuslu Bar\u0131n\u2019da ya\u015fanan bir ayaklanmada \u00c7in ordusunun m\u00fcdahalesiyle \u00e7ok say\u0131da Uygur T\u00fcrk\u00fc hayat\u0131n\u0131 kaybediyordu.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Tarihler 5 \u015eubat 1997\u2019yi g\u00f6sterdi\u011finde din\u00ee ya\u015fant\u0131lar\u0131na ve kimliklerine kar\u015f\u0131 artan bask\u0131 ve i\u015fkencelerden b\u0131kan 15.000-20.000 civar\u0131nda Uygur ayaklan\u0131yor ve \u00e7\u0131kan \u00e7at\u0131\u015fmalarda 100 Uygur T\u00fcrk\u00fc katlediliyor, y\u00fczlercesi yaralan\u0131yor ve 4.000 kadar\u0131 da g\u00f6zalt\u0131na al\u0131n\u0131yordu.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">19 \u015eubat 1997 tarihinde binlerce Uygur T\u00fcrk\u00fcn\u00fcn katili Deng Xiaoping \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan 2004 y\u0131l\u0131nda Do\u011fu T\u00fcrkistan Mill\u00ee Kurultay\u0131 ile D\u00fcnya Uygur Gen\u00e7lik Kurultay\u0131 tek bir organizasyon alt\u0131nda birle\u015ferek D\u00fcnya Uygur Kurultay\u0131 kuruldu.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Ancak Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da zul\u00fcm hi\u00e7bir zaman dinmedi. 5 Temmuz 2009 tarihinde bir oyuncak fabrikas\u0131nda \u00e7\u0131kan olaylarda Uygur i\u015f\u00e7iler \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcnce halk Urum\u00e7i\u2019de sokaklara d\u00f6k\u00fcld\u00fc. Akabinde ya\u015fanan \u00f6l\u00fcmler ve t\u00fcm hadiseler Sinjang H\u00fck\u00fbmeti Bas\u0131n B\u00fcrosu taraf\u0131ndan \u201cter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131\u201d olarak tan\u0131mland\u0131.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Ve as\u0131rlard\u0131r s\u00fcren \u00c7in zulm\u00fc demadem s\u00fcr\u00fcp gitti. Irki ve din\u00ee bask\u0131lar, al\u0131nan kararlar, uygulanan yasaklar hatta i\u015fkenceler&#8230; D\u00fcnyan\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde bir millete reva g\u00f6r\u00fclen bu vah\u015fet ve zul\u00fcm alt\u0131nda inleyen fakat bir t\u00fcrl\u00fc sesini duyuramayan Do\u011fu T\u00fcrkistan&#8230;<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">\u015eimdilerde ise zul\u00fcm \u00e2deta asuman\u0131 inletiyor; \u00c7in y\u00f6netimi Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015ft\u0131. \u00dclkenin erkeklerinin neredeyse tamam\u0131 ya hapishanelerde yahut toplama kamplar\u0131nda. Geri kalan erkeklerin evlerine de bir \u00c7inli yerle\u015ftirilme projesi ile T\u00fcrk k\u0131zlar\u0131n\u0131n \u00c7inlilerle evlendirilme projesi hayata ge\u00e7irilmi\u015f durumda. \u00c7in\u2019in yeni \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bu asimilasyon politikas\u0131 ile \u00c7in y\u00f6netiminin hedefleri do\u011frultusunda 2050 y\u0131l\u0131nda Do\u011fu T\u00fcrkistan ya da Uygur toplulu\u011fu diye bir topluluk kalmayacak. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00c7inli erkeklerle evlenmeye zorlanan Uygur k\u0131zlar\u0131n\u0131n hapislerde olan anne babalar\u0131na iyi muamele olunaca\u011f\u0131 yahut toplama kamplar\u0131ndaki yak\u0131nlar\u0131n\u0131n serbest b\u0131rak\u0131laca\u011f\u0131na dair vaatleri Uygur k\u0131zlar\u0131n\u0131 \u00e7aresiz b\u0131rak\u0131yor. Gelen haberler ise herhangi bir \u00c7inlinin sokakta g\u00f6r\u00fcp be\u011fendi\u011fi bir Uygur k\u0131z\u0131n\u0131 \u00c7in y\u00f6netiminden isteyip evlenebildi\u011fi, bu evlili\u011fe itiraz eden aile yak\u0131nlar\u0131n\u0131n ise sudan bahanelerde toplama kamp\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 yahut hapsedildi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde&#8230;<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">2017\u2019nin son aylar\u0131ndan 2018 May\u0131s ay\u0131na kadar Do\u011fu T\u00fcrkistan toplumunun mill\u00ee de\u011ferleri say\u0131lan; din \u00e2limi, yazar, \u015fair, i\u015f adam\u0131, ayd\u0131n, akademisyen \u00c7inliler taraf\u0131ndan hedef al\u0131n\u0131p ya yok edildi yahut zindana at\u0131ld\u0131. Hapishanelere at\u0131lanlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 ilerleyen ya\u015flar\u0131 sebebiyle i\u015fkencelere dayanamayarak \u015fehit oldu. \u015eu anda ise \u00c7in zindanlar\u0131nda ne kadar Uygur T\u00fcrk\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu dahi belirsiz&#8230;<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Evet&#8230; T\u00fcrk\u2019\u00fcn \u0130slam\u2019la yo\u011fruldu\u011fu bu topraklar \u015fimdilerde M\u00fcsl\u00fcman\u2019a yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck zulme \u015fahit olmakta, \u0130slam\u2019\u0131n, T\u00fcrk\u2019\u00fcn g\u00f6nl\u00fc ile resm\u00ee din olarak ilan edilmesine \u015fehadet eden diyar, \u00e2lem-i \u0130slam\u2019a sesini bir t\u00fcrl\u00fc duyuramamakta&#8230;<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Zul\u00fcm masivay\u0131 sarm\u0131\u015f, feryat asuman\u0131 inletiyor\u2026<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Ka\u015fgar\u2019\u0131n turab\u0131 k\u00fcsk\u00fcn, Urum\u00e7i yaln\u0131z \u015fimdilerde&#8230;<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">\u00d6t\u00fcken\u2019in bu sessiz \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131 k\u00e2inat\u0131 titretiyor&#8230;<\/span><\/p>\n<p>Kaynak: www.diyanetdergi.com<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yazan\u00a0 Nermin Taylan Y\u0131l 1914&#8230; Hac farizas\u0131n\u0131 yerine getirmek isteyen Do\u011fu T\u00fcrkistanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar Hicaz\u2019a gitmeden \u00f6nce \u00e2det-i kadim \u00fczere payitahta yani Halife\u2019nin huzuruna gelirler. (Orta Asya M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 ya hacca giderken ya da d\u00f6nerken mutlaka \u0130stanbul\u2019a Halife\u2019nin huzuruna \u00e7\u0131karlard\u0131.) \u0130stanbul\u2019a geldikten az zaman sonra itilaf devletlerinin \u00c7anakkale\u2019ye \u00e7\u0131karma yapt\u0131klar\u0131 haberi gelmi\u015f ve Halife cihat fetvas\u0131 yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-1580","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cinin-uygur-politikasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1580","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1580"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1580\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1604,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1580\/revisions\/1604"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1580"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1580"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tr.uyghuracademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1580"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}